mikudagur 11. juli 2012síða 14

Mikudagur 11. juli 2012 · Nr. 79 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 fráflytingini fráflytingini ste ðgi ð Fráflytingin úr Føroyum hevur verið støðug yvir fleiri ár, og hevur síðani 2004 ligið um 1600 fólk. Í roynd og veru er fráflytingin ikki stóri trupuleikin, men vantandi tilflytingin. Ísrael hevur sett nógvan pening í framtaksgrunnar, ið hava verið við til at sett eina ørgrynnu av uppfinningum og avleiddum arbeiðsplássum í gongd. Sambært Jóannes Jacobsen, er lykilin til fólkavøkstur hægri útbúgving, eisini til teirra, ið missa arbeiði í verandi vinnum. Janus á Ryggi Tey flestu eru samd um, at stór tøk skulu takast fyri at venda skeivu gongdini. Men hvar skal samfelagið leggja dentin? Skulu vit hava fleiri út­búgvingar, soleiðis at fólk ikki rýma av landinum? Er yvir­høvur nokk av størvum til tey, ið útbúgva seg? Og eru mentanartilboðini nóg áhuga­verd í mun til tilboðini í stórbýunum á megin­land­ inum? Ella er talan um eina gongd, vit í veruleikanum hava lítla og onga ávirkan á? Pessmistiskar røddir siga, at Føroyar helst ongantíð fara at standa seg í kappingini um gløggu heilarnar, ið leita sær úr Føroyum í lestrar­ ørindum. Men niðanfyri fáa vit nøkur boð frá Jóannes Jacobsen, granskara á Copen­ hagen Business School, og Kára Petersen, búskapar­frøð­ ingi í Landsbankanum, ið kunnu birta undir víðari kjak um fólkavøkstur. Teir báðir hava sýnt demografisku viður­skiftunum í Føroyum stór­an áhuga. Størv skapa tilflyting Ein týðandi spurningur, ið ikki hevur fingið stórvegis rúmd í almenna kjakinum um fólkaminkingina, er spurn­ing­urin um arbeiðs­ skapan. Eitt stabilt livibreyð er fyrsta fortreyt fyri, at úti­setar velja at koma aftur. Hesin samanhangur er greið­ur: minkar arbeiðsloysi, økist tilflytingin til Føroya. Sambært einari greining, sum Kári Petersen hevur gjørt, hevur hetta verið gongdin í nógv ár. Í roynd og veru er fráflytingin ikki stóri trupuleikin, men vantandi til­flyt­ingin, vísir hann á. Fráflytingin úr Føroyum hev­ur verið støðug yvir fleiri ár, og hevur síðani 2004 ligið um 1600 fólk, og tað er serliga yngra ættarliðið ið leitar sær út í heim í lestrarørindum. Men samstundis er tilflyt­ ingin nógv meiri óstøðug enn tølini fyri fráflyting, og er nógv tengd at arbeiðs­møgu­ leikunum. Loysnin er tí bæði einføld og torfør samstundis: Nógv fleiri størv skulu til. Men hvussu skapa vit fleiri størv? Bæði Kári Petersen og Jóannes Jacobsen eru samdir um, at broytingin byrjar við eini vinnupolitiskari um­skip­ an av fiskivinnuni. Fiskivinnan skal effektiviserast Í roynd og veru fer ein nátúr­ lig menning fram í løt­uni, har alsamt fleiri størv til høgt útbúgvin vaksa fram í tæn­ astuvinnuni; ein menn­ing ið kundi drigið fleiri væl út­ búgvin heimaftur. Men ser­ viðferðin fiskivinnan fær frá politisku skipanini, við serligum skattalættum og verju ímóti kapping, tarnar ferðini á hesi menning. Nýggjar vinnur hava torført við veru­liga at fáa fótafestið. Eitt frælst, men væl regulera vinnu­lív, vísir Jóannes Jacobsen á. Avtøka av serskipanum og verulig kapping á økinum, høvdu elvt til, at vit fingu færri skip, men samstundis størri yvirskot í fiskivinnuni. Yvirskotið kundi síðani verið brúkt til at gjørt íløgur í nýggjar vinnur, við nýggjum arbeiðsplássum heldur Kári Petersen. Hann heldur ikki, at hetta vildi elvt til ar­ beiðs­loysi í fiskivinnuni, tí talan er um eina rættuliga mobila arbeiðsmegi, ið hevur starvs­møguleikar kring allan heim. Ein fyrimynd er Thor í Hósvík. Teir hava gjørt stórar íløgur, og hava ment seg langt útum landoddarnar. Úrs­litið er, at føroyingar, ið ar­beiða fyri Thor, hava fingið ein ar­beiðsmarknað um allan heim. Men spurningurin er, um effektivisering av fiski­ vinnuni, í sjálvum sær, elvir til fleiri størv her á landi? Ein vandi kundi verið, at nýggju íløgurnar fara til effek­tivari maskinur og ikki størv. Kári Petersen heldur tí, at tað almenna skal vera ein aktivur viðspælari, og eggja til íverksetan. Uppfinna okkum til fólkavøkstur Sambært Kára Petersen, kundi ein leistur verið, at peningur av seldum veiðiloyvum fór í framtaksgrunnar, ið hava sum skyldu, at seta pen­ing í uppfinningar og íverk­setan, og greitt hava stóran vinning sum enda­ mál. Hetta vildi uppá sikt stimbra arbeiðsskapan og tilflyting. Ein fyrimynd á hesum økinum, er sam­ bært honum, Ísrael. Landið hevur sett nógvan pen­ing í framtaksgrunnar, ið hava verið við til at sett eina ørgrynnu av uppfinn­ing­ um og avleiddum arbeiðs­ plássum í gongd. Í Før­oy­um er sannlíkt, at fleiri upp­ lagd­ar uppfinningar eru at finna innan fiskivinnuna, sum loysnir uppá ítøkiligar trupul­leikar, ið tey sum ar­ beiða innan vinnuna kunnu fáa eyga á. Men framtaksgrunnarnir skulu virka á marknaðar­ grundarlagi og ikki vera politiskt stýrdir – Vit hava VØKSTUR Fleiri størv, ein øðrvísi vinnupolitikkur og eitt sterkt miðstaðarøkið eru nøkur boð uppá, hvat skal til, fyri at føroyska samfelagið ikki skal avtoftast. Tveir búskaparfrøðingar geva her síni boð uppá, hvat kann gerast búskaparpolitiskt Soleiðis skapa vit Í dag er samfelagið, fýrakantað sagt – innrættað til konservativar fiskimenn á bygd Jóannes Jacobsen, búskaparfrøðingur