fríggjadagur 13. juli 2012síða 15

15 Fríggjadagur 13. juli 2012 · Nr. 80 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Ber yvirhøvur til at fáa eina ókeypis pylsu? Og er nú nakað ókeypis? Er ein ókeypis Dimma eitt týskvøld veruliga ókeypis? Nei, ha? Hon er partur av ein stórari kostnaðarmiklari heild, sum er fíggjað av okk­ ara innkeypspengum í teim­ um fyritøkum, sum tryggja Dimmu raksturin gjøgnum lýsingar. Og so gjalda vit jú hald­ ara­gjald eisini. So tað er sum soleiðis heldur ongin ókeypis avís. Men tað tryggjar, at Dimma koyrir, at fólk eru til arbeiðis á Dimmu, at fólk fáa løn, so tey sjálv kunnu keypa sær pylsur. Tað vil siga, tá kommunan ikki serverar pylsurnar “ókeyp­is”. Tær ókeypis pylsurnar eru sjálvandi heldur ikki ókeypis. Sum so. Vit hava keypt tær. Fyri skattapengar. Í prosessini hava vit hjálpt til at halda lív í onkrum handli. Onkur hevur koyrt tær oman á keiina og onkur annar kókar og steikir og serverar. Og so eru øll glað og har­ við blivu tær ókeypis pyls­ urnar ein hugnaligur partur av trivnaðinum í býnum. Og tann stóra familjan við teimum mongu børnunum, sum komu “ókeypis” við Bussleiðini, fekk eisini pylsur og køkur, uttan at skula gjalda upp úr lummanum har og tá. Men nøkur heilt fá vilja ikki hava pylsur. Eiheldur ein kaffimunn frá kommununi. Nøkur vilja heldur ikki hava “ókeypis” bussleið. Summi vilja heldur ikki hava “ókeypis” fríøki. Ella rættari: Tey vilja ikki, at hini skulu fáa tað ókeypis. Hesi vilja ikki hugna sær saman við øllum hinum, heldur ikki ein deiligan summ­ardag, tá býurin kókar av glaðum fólki. Hesi súru halda, at javnvág millum debet og kredit hjá kommununi er tað einasta sum veruliga hevur týdning - nógv størri týdning enn trivnaður, sum eftir teirra tykki kemur í fjórðu ella fimtu røð. Ella als ikki. Hesi halda, at alt hevði verið so nógv betur, um komm­unan lækkaði skattin við einum prosenti og avtók øll trivnaðarátøkini. Ístaðin fyri at gleðast um, at býir kring allan heim nú ætla at kopiera okk­ara bussleið, tí hon um­ hvørvisliga og sosialt er skila­góð – so vil mann heldur grenja um, at hon nú kortini skal gjaldast. Og so fær mann tað at ljóða sum, at okkurt fordekt er í hesum. Valið nærkast og ikki er at ivast í, at fleiri “ókeypis” tiltøk fara at verða skipað. Og jú for Sørin, ókeypis ólavsøkan verður aftur í ár! Og tey súru gloyma, at trivnaður var ein partur av seinast samtyktu fíggjarlóg. At kommunan hevur sett pening av til ávís tiltøk – til dømis ólavsøku og jólahald! Harundir eisini pylsur! Eitt einmælt býráð sam­ tykti at keypa Westward Ho og at reka sluppina. Hetta mentanarátak er tí eisini eitt “ókeypis” átak fyri alt fólkið, eins og pylsurnar á Bursatanga. Sama býráð hevur sett pening av til útreiðslur í sambandi við hátíðarhald, flagging og mentanartiltøk, eitt nú ólavsøku, jólatrø, grindaskipan o.s.fr. Og til at pynta býin og halda hann reinan. So eg loyvi mær at ivast í, um borgarin hevði verið so fegin um lægri skatt, um kostnaðurin var, at játtanin til øll hesi tiltøk varð avtikin. Tí hon hevur ómetaliga stóran týdning, men er kortini ikki nóg stór til, at til ber at misbrúka hesar skattakrónur til valstríðarendamál. Og sjálvandi kundu vit broytt tað heila til at tikið brúkaragjøld. Høvdu fólk verið so fegin um skrelli­ maðurin stóð við rokning í túninum, hvørjarferð hann heintaði posan? Ella rein­ haldið ikki ruddaði uttanfyri hjá tær, tí tú ikki hevði goldið ruddingargjald? At tú skuldi rinda fyri hvønn vatnsopa ella fult dagstovnagjald? Hevði tað verið serliga sosialt og serliga rættvíst? Og ger tað nakað um øll gjalda í eina felags pulju, so eisini tey, sum annars ikki hava ráð til tað, eisini fáa eina pylsu av og á? Er tað ikki ein sannroynd, at tað liggur eitt slag av sosialari javning í mongum av trivn­ aðarátøkunum? Vandi fyri útgjaring er eingin. So nógv er heldur ikki sett av til tílík endamál. Flestu tiltøkini liggja rimm­ arføst og jøvn ár undan ári. Tey eru hvørki færri ella fleiri, um tað er val ella ikki val. Eg haldi tað fer at verða fátæksligt í Havnini uttan trivnaðarátøk. Tað verður onki serliga stuttligt og alt ov lítið at gleðast um, tá bara tín egna pengamappa skal avgera, um tú kanst hugna tær í einum reinum og hugna­ligum býi og av og á fáa eina pylsu ella ein kaffimunn afturvið smákøkuni. Og vónandi fer tað í allari framtíð at bera til hjá familjum at koyra ókeypis av Velbastað ella Kollafirði til Havnar og heimaftur. Og vónandi fara avísirnar ikki at setast aftur í sambandi við kommunal tiltøk, um vit bjóða ein kaffimunn afturvið – ella eina pylsu, tað skal verða blaðfólkunum væl unt. Hartil meti eg tað at lítisvirða veljaran, um tit halda, at til ber at keypa at­ kvøður fyri pylsur og kaffi. "There ain't no such thing as a free lunch" siga amerikanarar. Onki er ókeypis. Hugtakið sigst vera uppfunnið, tá ølstovur bjóðaðu fólki “ókeypis” mat fyri at fáa tey at brúka meira pening til at drekka meira. Heðin Mortensen borgarstjóri Flokkarnir í Føroyum fáa flokkstuðul til “politiska upplýsing”, sum tað eitur. Hesin er sjálvandi goldin av okkum skattgjaldarum. Trupulleikin er bara, at flestu flokkar upplýsa ikki so nógv. Hetta hevur Norð­ lýsið t.d. víst á. Tá løgtingsvalið var í fjør, vóru útreiðslur høgar, onkur flokkur hevði enntá milliona hall av valinum. Og tað mesta fór til pla­kat­ ir, marknaðarføring og les­ arabrøv, sum nokk ikki so nógv lósu. Er hetta politisk upp- lýs­ing? Hví verður ikki upp­lýst politiskt hini árini, líka væl? Politiskar visjónir Hvat er tað, og hví skulu tær stuðlast? Politiskar visjónir, eru jú privat fólk, sum hava ávísa hugsan um samfelagsvið­ urskifti. Í núverandi løtu, er tað soleiðis, at vit øll gjalda fyri hugsjónir, ið vit ikki taka undir við. Sambandsfólk gjalda fyri hugsjónir hjá tjóðveldisfólki, javnaðarfólk gjalda fyri hugsjónir hjá fólka­floksfólki. Er tað rætt? Hetta er jú privat, sum royna at ávirka tað al­ menna. Øll somul. Hví skal man stuðla tað? Taka vit stuðulin vekk, so finna vit útav, hvør visjón fær fíggjarligan stuð­ul. Soleiðis operara fak­feløg. Tey fáa ikki al­ menn­an stuðul. Har eru tað limirnir, sum gjalda fyri rakst­urin. Og soleiðis átti tað eisini at verið fyri politisku flokkarnar. Reformar? Sa m g o n g u f l o k k a r n i r skríggja um neyðugar reform­ar, uttan heilt at siga hvørjar. So her kemur eitt upp­ skot: 1) Avtak allan flokkstuðul 2) Lat allar limir í politisku flokkunum sjálvi gjalda fyri skrivstovufólk og annan rakstur 3) Hava krav um greiðan limalista og hvussu stuðl­ast kann, t.d. stuðul yvir 5000 kr skal vera almennur, stuðul frá fyri­tøkum skal eisini vera almennur o.s.fr. 4) Forbjóða valplakatir, bert tíðarspilla og órudd, sera umhvørvisóvinarligt 5) Øll áhugamál hjá upp­ stillaðum skulu vera lýst undan val Á henda hátt, kunnu vit finna útav, hvør flokkur er fíggjarligum lívið laga. Serliga kunnu vit finna útav, hvørjar visjónir er verdar at brúka pening uppá. Og harvið fær veljarin størri vald. Nevnast kann, at summir flokkar í Danmark hava innanhýsis skatt, t.v.s. partur av løn hjá fólka­ vald­um skal í flokskassan. Flokkarnir kunnu sjálvir av­gera, hvussu fígging verð­ ur útvega. Í núverandi løtu fáa flokk­arnir eitt skriv­stovu­ fólk givið uttan nakað hóvasták, og at megin­part­ urin av pen­ing­in­um fer til plakatir og markn­aðar­ føring undan val. Okkum tørvar konkretar visjónir, ikki alment stuðl­ aðar ódefineraðar visjónir, sum bara eru har ár eftir ár. Visjónir, sum vilja nakað, hava vit brúk fyri. Avtak floks­ stuðulin Teitur Vágadal sjúkrarøktar­ frøðislesandi Kommunan hevur sett pening av til ávís tiltøk – til dømis ólavsøku og jólahald! Harundir eisini pylsur! Eg meti tað at lítisvirða veljaran, um tit halda, at til ber at keypa at­kvøður fyri pylsur og kaffi