mánadagur 13. august 2012síða 9

9 Mánadagur 13. august 2012 · Nr. 93 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 ikki und­an einari nýggjari tilgongd. Eitt dømi er WTO, har vit eru í tvífaldari ósemju, tá tað ræður um makrelin, har Danmark situr bæði sum limur og skal tala okkara søk, samstundis sum Dan­mark skal røkja síni egnu áhuga­ mál í Hanstholm og Hirs­t­ hals, har makrelkvotur eru upp á spæl. Tá koma ósemj­ ur­nar – hvørjum hesti er Dan­mark á nú? Vit hava sagt, at vit kunnu væl hava sjálv­ støðug­an limskap í WTO. Tað er ikki krav, at vit skulu vera ein suverenur statur. Vit kunnu kortini ikki tað, tí nakr­ir løgfrøðingar siga, at tað mugu vit ikki, men polit­ iskt er tað neyvan nakar trupul­leiki. Kanska eru vit politik­ar­ar ov afturhaldnir at finna skynsamar loysnir, tí løg­frøðin verður altíð tikin upp á ráð«. Fólkaatkvøða Verður ein fólkaatkvøða í Før­oyum? »Tað er neyðugt. Um vit fara undir at skipa okk­ara støðu av nýggjum í ríkis­ felags­skapi­num, so eru vit noydd at hava eina fólka­at­ kvøðu um ríkis­felags­skapin«. Tað snýr seg í veru­leika­ num um, hvat tit skulu at­ kvøða? »Ja, um eina nýggja prag­ mat­iska skipan fyri ríkis­ felags­skapin. Eg vænti, at fólka­at­kvøðan verður um 20 ár. Ikki um 10 ár, tá er ov stutt tíð fráliðin, men um 20 ár. Tá hava vit yvirtikið øll málsøkini, og tá eru vit næstan komin á mál. Tíðin er tá búgvin at spyrja: Vilja tit hava ríkisfelagsskapin í ver­andi líki, ella vilja tit hava eina aðra stýrisskipanarlóg. Á donskum hava tit bara eitt orð fyri tað: Ríkis­felags­ skap­urin í bundnum formi. Vit hava tvey orð. Vit kunnu ímynda okkum ein ríkja­ felags­skap«. Danir skulu eisini taka støðu í hesum málinum. Fyrr ella seinni verða danskir myndug­leikar tikin við í til­ gongd­ina. Tað verður neyð­ ugt at spyrja tríggjar part­ar, um tú ætlar at broy­ta for­ treyt­ir­nir fyri ríkis­felags­ skapin. »Tað er júst tað, sum er spenn­andi – at fáa danskar myndug­leikar við í kjakið. Danir hava áhuga fyri ríkis­ felags­skapinum, hóast teir ikki vita serliga nógv um Før­ oyar. Spyr føroyingar, um teir kenna eina bygd í Jútlandi. Teir vita alt. Eg sakni, at danir hava størri vitan og vísa størri áhuga fyri Føroyum. Eg royni at provokera fyri at fáa danskar politikarar fram við sínum meiningum. Eg vil fegin vita, hvat tit halda um Føroyar. Eg vil vita, um danskir politikarar vilja hava ríkis­f­elagsskapin, har piparið grør, ella um teir vil hava ein dag­førdan ríkisfelagsskap. Eg vil, at danir hava eina sterka meining um tað. Har ligg­ ur eitt lítið land í Norður­at­ lands­havinum. Gamaní við bara 48.000 fólkum. Men vit hava eitt stórt øki við risa tilfeingi í havinum, eins og Grønland. Danir burdu havt áhuga fyri at styrkja sam­ bandið við okkum í hes­um felagsskapinum, so vit kunnu standa sam­an um hetta frálíka til­feingið, vit hava í Norð­ur­atlants­havi­num«. Føroyar í Evropa Er málið at verða ein suvere­ nur statur? »Tað er torført at siga, tí eg veit ikki, hvør støðan er í Danmark um 20 ár. Hvar er Danmark um 20 ár – er Danmark ein suverenur statur um 20 ár, ella er Dan­ mark eitt land, sum er partur av einari felags evropeiskari grund­lóg – tað eru nógvir trupu­l­leikar, sum fevna um okk­um, tá vit standa uttan fyri ES. Tá Danmark letur full­veldið frá sær í Brússel, tá verður tað torført… bíða nú, hvat við okkum, um Dan­ mark flytir sína sak niður til Brússel?« Hvønn hugburð hava føro­y­i­ngar mótvegis Evropa? Snýr tað seg enn fremst av øllum um fiskin – ella eru aðr-ir tvørligir spurningar? »Søguliga ræddust før­oy­ ingar tað sama sum ís­lend­ ingar í 1972. Tá ímyndaðu vit okkum, at trolarar úr Portu­ gal og Spania komu higar og tóku okkara fiskastovnar burt­ur. Eg taki undir við, at vit førka okkum nærri Ev­ ropa. Vit hava eina meira prag­mat­iska tilgongd«. Støðan nú, har Danmark er vavt upp í altjóða krøv, er tað ein lætti fyri ríkis­felags­ skapin? »Ja, tí Føroyar hava nú eisini møguleikan at flyta seg nærri Evropa. Eisini, tá umræður tey fýra sjálv­ ræð­ini, somuleiðis heima­ marknaðin. Vit hava tørv á einum heima­marknað, tí Føroyar eru mest tað altjóða landið í heiminum. Vit út­ flyta 96 prosent av fiski, og vit inn­flyta 99 prosent av vørum. Vit eru fullkomiliga bundin av umheiminum. Tað er eing­in ivi um tað. Tað eru vit bara«. Føroyar í ST Ein av viðbreknu spurn­ing­ unum er framvegis, hvussu langt Føroyar – og Grøn­ land – kunnu traðka fram sum sjálvstøðug tjóð í al­ tjóða høpi. Tað hevur verið kjak­ast um hetta í fleiri ár í Norðurlandaráðnum, har spurn­ingurin eisini viðfevnir onn­ur sjálvstýrisøki sum Áland. »Eitt annað dømi er Norður­landaráðið. Vit kunnu vera við har, men vit kunnu ikki vera limaland. Tað skilji eg als ikki. Vit royna, men fáa at vita, at tað kunnu vit ikki. Har eru bara fimm lond, og Før­oyar kunnu ikki vera við. So spyrja vit, hví kunnu Før­oyar ikki vera við? Hví kunnu vit ikki vera við í norður­lendskum saman­ hangi? Hví kunnu vit ikki fáa møguleikan at atkvøða, um tað er. At vera viðfarin sum týdningarleysur lim­ ur, tað skilji eg ikki. Norð­ ur­landaráðið hevði verið mun­andi sterkari við fleiri ment­anum – føroyskari og grønlendskari mentan. Ser­ liga, nú ES gloypir øllum, og vit hava ein trupulleika, hvørj­um beini vit skulu standa á í norðurlendskum saman­hangi«, sigur Kaj Leo Holm Johannesen. Tá koma vit aftur til spurn­ingin um fullveldi. Sam­ starv­ið er ein avtala millum suverenar statir. Tú sleppur ikki undan at viðmerkja hen­ da spurningin? »Tað hava vit eisini í Norður­landa­ráð­num. Helsing­ fors­av­tal­an kann væl víð­kast til sjálv­stýris­lond­ini – so økist fam­ilj­an úr fimm upp í átta lim­ir. Tað hevði ver­ið ein mun­andi meira spenn­andi barnaflokk­ur.« Tosar tú ikki rundan um spurn­ingin um fullveldi…? Ímynd­ar tú tær, at Føroyar fáa limaskap í ST? »Ja, tað geri eg.« Sum eitt fullveldisland? »Hvat land hevur fullveldi um 20 ár? Tað vil eg vita. Hvussu sær Evropa út, og hvussu sær Danmark út, um Danmark verður full­ komi­liga smoygt inn í ES við ongum fyrivarni og felags grundlóg? Eg ímyndi mær eitt Evropa við felags grund­lóg. Tað verða nakrir bak­slátt­ir fyrstu tíðina, bú­ skap­ar­lig afturgongd, men tað steðgar ikki rørslunum í Ev­ropa. Eg ímyndi mær ikki full­veldis­lond í Evropa um 20 ár.« Uni Holm Johannesen týddi Blá bók Kaj Leo Holm Johannesen Føroya Løgmaður føddur 28. august í 1964 Útbúgvin skipsførari av Føroya Sjómansskúla og hevur millum annað arbeitt sum stýrimaður, bilsølumaður og sum sølustjóri á flakavirki. Kaj Leo Johannesen gjørdist limur í Sambandsflokkinum í 1988. Frá 1996 til 2000 var hann býráðslimur í Tórshavnar kommunu. Hevur verið løgtingsmaður síðani 2002. Formaður í Sambandsflokkinum frá 2004 og síðani 24. september í 2009 hevur Kaj Leo Johannesen verið løgmaður, ovasti politiski leiðari í sjálvstýrinum í Føroyum. Research: Politikens Bibliotek Bo Lidegaard Blaðstjóri á Politiken, føddur 23. januar í 1958 í Nuuk, har pápi hansara var prestur. Hann er søgufrøðingur, dr. phil. Bo Lidegaard hevur verið skrivstovustjóri og sendimaður í Forsætis­mála­ráð­num og varav 26. apríl í 2001 útnevndur til ábyrgd­ar­blaðstjóra á Politiken eftir at Tøger Seidenfaden doyði. Bo Lidegaard er sonur Mads Lidegaard og Else Lidegaard, sum er journalistur og rithøvundur – hon hevur skrivað nógv um William Heinesen og Jørgen-Frantz Jacobsen, eitt nú bókina við brævaskifti teirra, sum kom út í fjør. Hann er beiggi Martin Lidegaard, sum er klima- og orkumálaráðharri fyri Radikala Vinstraflokkin í Danmark. Studentur í 1976 á Gentofte Statsskole. cand.phil í søgu frá Københavns Universitet í 1984. Í 1997 bleiv hann dr. phil upp á ein disputats um Henrik Kauffmann. Umframt arbeiði sum høvdundur hevur hann eisini starvast í Uttanríkisráðnum. Bo Lidegaard hevur – við uppvøkstri sínum í Grønlandi – stóran áhuga í Ríkisfelagsskapinum millum Føroyar, Grønland og Danmark, sum hann heldur hevur alt ov lítlan áhuga og fær alt ov lítla umrøðu í Danmark. Ríkisfelagsskapurin á breddan Í samstarvi við Politiken prenta vit hesa samrøðu, sum Bo Lidegaard, ábyrgarblaðstjóri á Politiken, hevur gjørt við løgmann. Eisini prenta vit søguliga lýsing av ríkisfelagsskapinum (á síðu 22-23), sum Thorkild Kjærsgaard, lektor, dr.phil, hevur skrivað fyri politikken. Talan er um greinarøð í Politiken um ríkisfelagsskapin. Næsta mánadag prenta vit samrøðu við Kupiik Kleist, landsstýrisformann í Grønlandi, og annan mánadag samrøðu við Helle Thorning-Schmidt, forsætisráðharra í Danmark. Greinarøðin endar um fýra vikur við samrøðu við tey trý í sambandi við ríkisfundin í Nuuk í Grønlandi.