týsdagur 20. juni 2000síða 6

11 tíðindablaðið sosialurin Nr. 115 - 20. juni 2000 10 tíðindablaðið sosialurin Nr. 115 - 20. juni 2000 Viðmerking: Gott fundarfólk Fyrst vil eg siga, at tað gleð- ir meg, at vit kunnu halda fund her norðuri, har eg ong- antíð hava verið áður. Mikl- adal hevur man hoyrt um, sæð á nógvum málningum, men fyri fyrstu ferð í dag kann eg sjálvur uppliva hesa stórslignu náttúruna, sum tit hava í Kallsoynni. Mest aktuella málið er okkara ríkisrættarliga støða, og um hana vil eg skifta orð. Hvat bilar Javnaðar- flokkinum? Javnaðarflokkurin er rætti- liga komin á andglettin ser- liga millum teir politikkarar og onnur, sum vilja hava Før- oyar skipaðar sum eitt full- veldi. Hesir standa spyrjandi, tí vit ikki glaðbeintir eru farnir upp í fullveldisvognin. Hvat feilar Javnaðarmonn- um, spyrja teir? Eru vit javnaðarfólk so nógv øðrvísi enn onnur fólk? Eru vit ikki eins góðir før- oyingar sum onnur? Eru vit ikki eins góðir við hetta land og hetta fólk, her býr? Eru vit ikki eins góðir við okkara mál, okkara mentan og okk- ara kvæðir sum onnur? Elska vit ikki líka nógv hesa ótrú- liga vøkru náttúru við øllum tí livandi, sum er í henni, sum onnur gera? Jú, sjálvandi gera vit tað. Eg haldi eg kann svara fyri øll javnaðarfólk í Føroyum, tá eg siga, at sjálvandi eru vit eins góðir føroyingar sum onnur, og sjálvandi elska vit landið, fólkið, málið, ment- anina og náttúruna líka høgt sum onnur. Tað skal tað eing- in ivi vera um. Men hvat er so galið? Eru vit javnaðarfólk bara so mikið nógv øðrvísi enn onnur, at vit ikki vilja fram- burð? Tora vit ikki at taka ábyrgd? Vilja vit ikki ráða sjálvir? Eru vit undirbrotlig- ir? Trúgva vit ikki egnum evnum og egnum møguleik- um? Eru vit vorðnir aftur- haldandi - eru vit vorðin kon- servativ sambandsfólk? Tað er rætt, at vit eru eitt sindur øðrvísi enn okkara politisku mótsstøðufólk, tí vit síggja samfelagið eitt sindur øðrvísi enn mong teirra gera. Men vit eru ikki undirbrotlig, og vit vilja sjálvandi ráða okkum sjálv- um, og vit hava eina sterka trúgv uppá okkara egnu evni og okkara egnu møguleikar - eingin ivi um tað. Og er tað nakað, sum ikki eyð- kennir javnaðarfólk, so er tað, at vera afturhaldandi og konservativ. Nei, vit vilja alla tíðina broyta samfelagið og gera tað betur. Forrestin, nær eru tey stóru framstigini hend á sjávstýr- isleið seinastu 50 árini? Ein flokkur gongur aftur í hesum sjálvstýrispolitikki, og tað er Javnaðarflokkurin. Frá 1975 til 1981 hendi nógvar ferðir meira á sjálvstýrisleið, enn tá sjálvstýrissamgongan sat frá 1963 til 1967. Tá tað snýr seg um okk- ara ríkisrættarligu støðu, so trúgvi eg, at innast inni ynskja allir føroyingar broytingar, men spurningur- in er meira hvørjar, og hvussu skjótt verður farið til verka? Her er eingin føroy- ingur betur føroyingur enn ein annar. Eingin skal koma og taka patent upp á sjálv- stýri og sjálvbjargni, líka so lítið, sum onkur nú vil taka patent upp á bæði mál, flagg og mentan. Tvey sløg av frælsum Politisk frælsi - gaman í, men skal tað politiska frælsi kosta føroyinginum hansara persónliga frælsi, hettar at hann kann leggja sítt egna lív til rættis, hettar at hann hevur eitt lív við møguleik- an ikki bara fyri seg sjálvan, men eisini fyri børnini, tað er í seinast enda tað frælsið, sum vit meta hægri. Tí ljóðar okkara boðskap- ur, at tað persónliga og tað politiska frælsi mugu ganga hond í hond. Vit skulu taka fulla ábyrgd, vit skulu verða fult sjálvbjargin, men vit gera hetta uttan, at vit spæla okkum rættindir, møguleik- ar og lívsumstøður av hond- um. Onkur vil siga, at er hetta ikki at blása og hava mjøl í munninum? Nei, tað er tað ikki, men tað er greitt, at henda prosessin tekur sína tíð, og hon skal taka ta tíð, sum krevst. Ongin blakar seg út av upsini, fyrr enn man hevur tryggjað sær, at man er væl og virðiliga íbundin? Fyri okkum javnaðarmenn hava allir dagar í árínum týdning. Tað er sjálvur gerandisdagurin, sum telur og ikki bara flaggdagurin og ólavsøkan. Sjálvstýrisrørslan - ein fólkasøk Hyggja vit rundan um okk- um í heiminum, so síggja vit, at allar sjálvstýrisrørslur koma innanífrá. Tað er eitt ynski, sum veksur fram í fólkinum, og hiðani gongur alt stríðið. Og soleiðis átti tað eisini at verið í Føroyum, um rætt varð borið at. Men alt meira bendur á, at avgerðin um føroyskt fullveldi, er løgd í hendurnar á dønum at gera av. Hon er treytað av danskari vælvild og stór- sinni, og teir eiga próvbyrð- una fyri, at tað skal bera til. Hetta er ein sera mannmink- andi støða, tí ein sjálvstýris- rørsla eigur at verða borin uppi av stoltum hugsanum um egnar møguleikar og eg- in evni. Men tað er sam- stundis besta prógvið um, at málið, sum landsstýrið hevur sett sær, er ikki eitt mál, sum fólkið stendur aftanfyri. Fullveldið er ynski hjá ein- um minniluta, tí var talan um eina fólkasøk, so hevði tað í sjálvum sær givið landsstýr- inum ta neyðugu styrkina, sum skal til, at náa málinum. Eg havi so mangan sagt, at eg havi stóra virðing fyri teimum føroyingum, sum ynskja loysingina uttan mun til, hvat fylgjan og kostnað- urin verður. Eg eri ikki samdur við teimum, men eg virði teirra støðu. Tað er ein erlig søk, men eg kann als ikki foreina meg við tey full- veldisfólkini, sum ynskja loysingina upp á danska fígging og vælvild, og fáa vit hana ikki, so er tað tí danir eru imperialistar og koloni- harrar o.l. Tað er sum danir siga, „at pynte sig med lånte fjer.“ Men ynski um føroyskt sjálvstýri og ynski um før- oyskt sjálvbjargni kann ger- ast ein fólkasøk, um vit bert gera okkum tann ómak og taka okkum ta tíð, tað tekur at finna fram til hesa semju. Semjan liggur hjá Føroya fólki, og tað er ein politisk uppgáva at dyrka hesa semju fram. Men henda semja eitur hvørki føroyskt fullveldi við danskari vælvild ella før- oyskt fullveldi við donskum smásinni, og henda semja eitur heldur ikki okkurt hiss- ini nýskipanaruppskot, sum bert hevur onkrar smávegis broytingar av verandi heim- astýrislóg. Men henda semja liggur eitt ella annað stað millum uppskot landsstýris- ins um fullveldi og uppskot Sambandfloksins til nakrar varligar justeringar av ver- andi skipan. Ikki ósamdur við Hvítubók Eg eri ikki ósamdur við Hvítubók, tá hon á blaðsíðu 67 sigur, at tað er ynski um grundleggjandi broytingar á trimum viðurskiftum, sum eru orsøkin til hesa fullveld- istilgongd. Tað eg her royni at siga er, at eg hóast ikki samdur um fullveldið, so eri eg samdur, at vit mugu fremja hesar grundleggjandi broytingarnar. Tær eru: • Vit mugu fáa sligið fast, at heimildirnar hjá føroysk- um myndugleikum ikki stava frá umboði (delegatión), sum danskir myndugleikar hava givið og kunnu taka aftur. • Vit mugu fáa sligið fast, at løgtingslógir eru á sama rættarstøði sum fólkatings- lógir og ikki kunnu verða trokaðar til viks av fólka- tingslógum. • Vit mugu fáa víðari heim- ildir til at samráðast og at gera sáttmálar við onnur lond enn tær núverandi. Men tað, sum eg samstundis royni at siga er, at ikki er neyðugt at fara yvir um ánna eftir vatni. Vit kunnu fremja áðurnevndu grundleggjandi broytingar í einari nýggjari skipan millum Føroyar og Danmark, sum er innan fyri ríkisfelagsskapin. Hetta kann fremjast við einari Sjálvstýr- islóg. Hví fara yvir um ánna eftir vatni Stjórnin hevur nú meira enn einaferð boðað frá, at hetta við delegatiónina, sum hev- ur verið eitt stríðsmál síðan 1948, kann endaliga fáast upp á pláss í einari nýggjari skipan. Forsætismálaráðhar- rin hevur brúkt orðið „ui- genkaldelighed“, sum merk- ir, at heimildirnar hjá Løg- tinginum kunnu ikki takast aftur. V.ø.o. verður Føroya Løgting hægsti myndugleiki í øllum málum, sum vit hava yvirtikið. Vit fáa evsta vald á yvirtiknum málum - eingin er yvir Løgtinginum í yvir- tiknum málum.Tá vit so samtundis við einari Sjálv- týrislóg fáa tikið allar forð- ingar burtur fyri, hvørji øki kunnu yvirtakast, er vegurin greiður til veruligt føroyskt sjálvstýri og til veruligt før- oyskt sjálvbjagni. Tá er av- gerðin einsamøll okkara. Treyt nummar tvey síggi eg sum eina beinleiðis fylgja av, at vit fáa treyt nummar eitt upp á pláss. Viðvíkjandi tí triðju treyt- ini, so hevur danska stjórnin eisini meira enn einaferð sagt, at vit føroyingar mugu gerast meira sjónligir á tí utt- anríkispolitiska økinum, og at føroyingar skulu sjálvir taka avgerðir og føra sam- ráðingar á teimum økjum, sum hava týdning fyri okk- um. T.v.s. at vit einsamallir føra samráðingar og gera av- talur á t.d. økjum sum fiski- vinnu, handil, mentan og umhvørvi. Eisini hevur danska stjórn- in boðað frá, at um vit nú gera eina nýggja skipan ella eina nýggja Sjálvstýrislóg millum Føroyar og Dan- mark, so skal henda fráboð- ast altjóða samfelagnum, so- leiðis at umheimurin veit, hvør skipan er galdandi mill- um hesi bæði londini. Við hesum grundarlagi ber veruliga til at fara at tosa um reellan sjálvstýrispoli- tikk í Føroyum. Eg vil fara so langt sum at siga, at okk- ara uppskot um eina Sjálv- stýrislóg er ikki longur eitt alternativ til ætlan landsstýr- isns um eitt fullveldi, men hetta er loysnin til veruligan føroyskan sjálvstýrispoli- tikk, sum kann fáa breiða undirtøku millum manna. Landsstýrið hevur gjørt sakina danska Við einari slíkari gongd verður tað føroyingar sjálv- ir, sum gera av, hvussu skjótt sjálvstýristilgongdin skal ganga. Hetta kann alt gerast í takt við okkara fíggjarligu og umsitingarligu førleikar. Tá verður hvørki neyðugt at tosa um eina skiftistíð ella, at danskir myndugleikar okkara vegna skulu umsita málsøki, ella at vit missa rættindir, sum vit í dag hava. Tá ber til alla vegin at hava greiðar linjur, har vit føroy- ingar hava fult tamarhald á gongdini. Gongdin, sum nú liggur í kortinum hjá landsstýrinum, hvílir á danskan vælvilja. Enntá er man farin so langt, at landsstýrið nú sigur, at próvbyrðan fyri tí sjálvber- andi búskapinum er donsk. Danir skulu prógva yvir fyri okkum, at avtalaða skiftis- tíðin er grundarlag fyri ein- um føroyskum búskapi. Danir eiga seinasta orðið um føroyskt fullveldi. Lat okkum fáa sjálvstýr- ismálið aftur á føroyskar hendur - lat okkum fremja ta loysn, sum júst passar til okkara viðurskifti. Aftur sum av torvheiðum Landsstýrið er nú komið heimaftur av triðja umfari, og enn stendur í botni um skiftistíðina. Danir siga 4 ár, meðan føroyingar vilja hava 15 ár. Løgmaður hevur ikki bara einaferð, men fleiri ferðir sagt, at tað verður eingin fólkaatkvøða við bert 4 árum, tí hon hevur ongar møguleikar fyri at verða samtykt. At hon ikki verður samtykt, hevur løgmaður rætt í, men honum tørvar at síggja tann veruleika í eyg- uni, at skiftistíðin verður bert 4 ár, um so talan verður um nógv samráðingarumfør aftr- at. Tí noyðist løgmaður, heldur enn at draga tíðina út, nú taka støðu. Annaðhvørt at ein fólkaatkvøða verður hild- in við 4 árum sum skiftistíð ella at leggja kongin og lata aðrar sleppa framat og finna eina loysn, sum kann bera. Men hvat hendir nú? Ræð- ast teir nú sítt egna barn? Høvdu teir væntanir um, at alt helt áfram óbroytt, tá loysingin er vorðin veru- leiki? Hví bera teir ikki høvdið høgt og siga fólki, at hetta er so teytirnar við ein- um fullveldis Føroyum, og so taka takið? Seta framtíðina veð Sjálvt nú, har landsstýrið egndi við oljuinntøkunum, beit danska stjórnin ikki á. Hugsið tykkum til, at lands- stýrið fær seg til at skjóta upp, at danir skulu fáa pant í okkara møguligu oljuinntøk- um, pant í okkara arvasilv- uri, pant í okkara arvi til okk- ara eftirkomarar. Hugsið tykkum til, at nú skal full- veldið lánifíggjast. Fullveld- ið upp á borg - hetta var ein sera mannminkandi støða, vit endaðu í, sum avgjørt ikki stuðlar upp undir okkara eyðkenni sum ein stolt tjóð. Og ynskið um at nú skal ein triði partur vera við til næsta samráðingar undir- byggir bert tann veruleika, at her er veruliga komið vátt í reiðrið millum partarnar. Tað fær ein at hugsa um frið- avarðveitandi herlið hjá ST, sum starvast úti í heimi, har kúlur og kanónir er partur av gerandisdegnum, og har fólkið verður dagliga hótt eftir lívinum, og har livium- støðurnar eru undir øllum lágmørkum. Men soleiðis er ikki støðan her. Vælsignaðir menn stingið fingurin í jørð- ina. Hava vit eitt danskt yv- irvald, um berjir okkara vilja niður? Liva vit dagliga við einari danskari hóttan yvir høvdinum? Løgmaður plagar ar siga, at vit skulu seta tokið á spor- ið aftur. Spor og tok er nú ikki serliga føroyskt, so fyri at brúka eina føroyska mynd, so draga vit ikki bátin oman gjøgnum urðargrót, men vit draga hann eftir lunnum, sum syrgja fyri, at hann kem- ur á sjógv í heilum líki. Landsstýrið megnaði ikki at flota bátin, men vit eru aðrir sum kunnu leggja teim- um lag á. Takk fyri Jóannes Eidesgaard Løgmaður plagar ar siga, at vit skulu seta tokið á sporið aftur. Spor og tok er nú ikki serliga føroyskt, so fyri at brúka eina føroyska mynd, so draga vit ikki bátin oman gjøgnum urðargrót, men vit draga hann eftir lunnum, sum syrgja fyri, at hann kemur á sjógv í heilum líki. Landsstýrið megnaði ikki at flota bátin, men vit eru aðrir sum kunnu leggja teimum lag á, segði Jóannes Eidesgaard m. a. á fólkafundi í Mikladali leygardagin í sambandi við summarstevnuna hjá Javnaðarflokkinum: – Vit kunnu leggja løgmanni lag á EDVARD JOENSEN Smyril verður klárur aftur í vikuni, og fer at sigla á jóan- søku. Hann hevur nú í góð- an mánað staðið í dokk á Skála. Siglingin hjá Claymore millum Suðuroynna og Havnina hevur ikki passað serliga væl við siglingina hjá Norrønu. Heri Joensen sigur, at ein grund til, at Claymore ikki hevur siglt fyrr á morgni úr Suðuroy teir morgnar, Norr- øna er á Havnina, er tann, at tað hevur verið ein rími- liga stór misnøgd millum suðringar um hetta. Teir vilja heldur fara norður kvøldið fyri enn at stilla seg í kø á miðari nátt fyri at sleppa við tíðliga á morgni. Annars sigur hann, at tað hava ikki verið tær øgiliga nógvu viðmerkingarnar um Claymore, hóast onkur er komin. Fólk hava tó havt onkrar viðmerkingar til, at Smyril, tá hann siglir, leggur at á molanum, meðan Norrøna liggur í krókinum við Bursatanga. Tað er sera óheppið, verð- ur sagt, at ferðafólk úr Suð- uroy ein mánamorgum skulu ganga inn eftir mola- num í Havn, samstundis sum fleiri skip liggja og lossa á økinum. Tí tað er als ikki vandaleyst at fara til gongu millum sveimandi bingjur og truckar hvørt um annað. Onkuntíð hevur bussur verið eftir ferðafólkinum, men tað er meira enn so komið fyri, at bussurin ikki er komin. Spurt hevur verið, hví Nú kemur Smyril aftur Eftir at hava staðið í dokkini á Skála eina tíð, verður Smyril nú flotaður aftur. Hann fer í vikuni aftur í sigling Smyril ikki kann liggja nærri Norrønu, tá soleiðis er. Eitt nú við síðuna av henni, sum Teistin plagdi at gera. Tá hevði verið so ómakaleyst at sloppið um- borð. Av havnarskrivstovuni hjá Tórshavnar Havn verður sagt, at grundin til, at Smyril ikki brúka tann skráan, sum er við síðuna av Norruni, er, at Teisitin legði gronina til, meðan Smyril skal leggja reyvina til. Og tað er tað ikki pláss til har inni, verður sagt. Eftir er so krókurin undir havnarskrivstovuni, sum mestsum bert kann brúkast í fínasta veðri, og molin, sum so hevur verið valdur. Nú fer eisini aftur at verða siglt millum Skálafjørðin og Havnina. Ternan I fer at røkja siglingina. Siglt verð- ur eftir lýstu ferðaætlanini. Nú Ternan er farin aftur í sigling um Vestmannasund, eru Ternan I (gamla Ternan) og Sam tøk. Og av tí at løg- tingslóg er, sum áleggur Strandfaraskipum Landsins at hava skip siglandi millum Skálafjørðin og Havnina, verður Ternan I sett í hesa sigling. Siglt verður eftir prentaðu ferðaætlanini. Men siglingin hjá Ternuni I fer at gera, at bussurin av Toftum til Havnar, tann so- nevndi »Snar«, gevst at koyra, upplýsir Heri Joen- sen, leiðari á ferðafólka- deildini hjá Strandfaraskip- um Landsins. Siglingin fer at byrja fyrsta dagin, sigur Heri Joensen. Men tá Sosialurin tosaði við hann í gjár, var ikki endaliga avgjørt, nær byrjað verður. Smyril, sum hevur verið í dokk á Skála, fer nú aftur í rutu (Mynd: Edvard Joensen) Hetta, at Ternan I nú fer at sigla millum Skálafjørðin og Havnina, ber í sær, at um eitthvørt berst á hjá Ternuni, verður siglingin um Vest- mannasund skerd, tí tá verð- ur bara Sam at taka til. Annars sigur Heri Joen- sen, leiðari á ferðafólka- deildini hjá Strandfaraskip- um Landsins, at tann nýggi liðbussurin, sum Strand- ferðslan hevur fingið, higar- til hevur riggað væl. Ætlanin var, at hann skuldi koyra leið 400 úr Eysturoynni um morgunin og so taka flogrutuna seinni. Men tað hevur víst seg í summar, at tað hevur verið so óvanliga nógv ferðing um flogvøllin, at bussurin mestsum bara hevur verið nýttur á flogrutuni. Og hann riggar væl, sigur Heri Joen- sen. Bæði umborð á Ternuni og Sam. Men hann sigur tó, at teir eru eitt sindur spentir upp á at vita, hvussu verður á Oyr- argjógv aftur í vetur. Stóra felags sunnudags- skúla- og familjutiltakið á Svangaskarði verður ann- aðhvørt leygardagin 9. september ella sunnudagin 10. september á grasvøllinum á Svanga- skarði. Í tíðindaskrivi siga fyri- reikararnir, at tað er eftir áheitan frá nevndini fyri 1.000 ára haldinum, at til- takið verður. Tiltakið er eitt felagstil- tak, har dentur verður lagdur á at savna sunnu- dagsskúlarnar hjá øllum kristnum samkomum og Sunnudagsskúli á Svangaskarði Stórt felags sunnudagsskúla- og familjutiltak verður í heyst á ítróttarøkinum á Svangaskarði. Tiltakið er partur av 1.000 árahaldinum meinigheitum í Føroyum. Tiltakið verður skipað bæði sum ein sunnudags- skúli við tí frálæru, hesin vanliga hevur, og sum ein útferð, sum natúrligt er, tá eitt sovorðið tiltak verður hildið. Enn er tiltakið ikki end- aliga skipað, siga fyrireik- ararnir. So er onkur, sum hevur hug at koma við ein- umhvørjum góðum hug- skoti ella ynski, ber til at venda sær til skrivstovuna hjá 1.000 ára haldinum, sum so kann beina víðari til rætta viðkomandi. Uppskot og ynski skulu vera komin inn í seinasta lagi 3. juli, siga fyrireik- ararnir. Skrivstovan hjá 1.000 ára haldinum hevur telefon nummar 32 11 32. Arbeitt verður við enda- ligu skránni, og boðað verður frá aftur, hvussu hon fer at síggja út. Men talan verður um framførsl- ur, sang og tónleik, kanska onkran leik og so vanligan sunnudagsskúla. ej v/ Charlotte Ellendersen N. Finsensg¿ta 25 ¥ 100 T—rshavn Tel. 32 11 11 Sosialurin - 311820 Vit hava h—pin av nàggjari v¿ru fr‡ "Steffens" og "Creme Fraiche" fr‡ 0-16 ‡r. Eisini hava vit g—Ýa merkiÝ "Juice" viÝ t’ nàggjasta innan m—tan. Nàggjur kl¾dnahandil til b¿rn!