fríggjadagur 19. mars 2004síða 4

6 Nr. 55 - 19. mars 2004 Nr. 55 - 19. mars 2004 7 Í 1970’unum var Malmö norður- lendskur høvuðs- staður innan stál og skipasmíð, ídag er býurin ein multi- kulturellur smelti- ketil landfastur við Keypannahavn OYRASUND Búi Tyril tyril@PRnewsMedia.com Síðani brúgvin um Oyra- sund gjørdist veruleiki, er Svøríki, serliga Malmö, komið nógv nærri Keyp- mannahavn. Við hesum í huga er tað ikki so løgið, at føroyingar í Keypmanna- havn hesa seinastu tíðina meira og meira eru farnir at leita sær bústað svensku megin. Tann 265.000 íbúgvar stóri Malmö, triðstørsti býur í Svøríki, var einaferð í tíðini kendur um allan heimin fyri stálskipasmiðj- una hjá Kockums. har supertankarar vórðu sveis- aðir saman. Tann tíðin náddi sítt hápunkt í 1970’unum. og tað var ikki ókent tá millum føroyingar at leita sær arbeiði har. Síðani er gingið spakuliga men stútt aftur á bakka við stálinum og serliga skipa- smíðinum í takt við. at eysturlond hava tikið yvir tann marknaðin. Umráðið kring skipa- smiðjuna hjá Kockum er ídag ikki til at kenna aftur; tað einasta sum eftir er har av Kockums er hátøkni- frøðilig kavbáta fram- leiðsla; stálídnaðurin er trokaður burtur av ITC (Information and Com- munication Technology). Sama umráði er somu- leiðis gjørt til ein útbúgv- ingarligan miðdepil og í forleingilsi hartil, eitt bú- staðarøki hjá teimum væl- bjargaðu. Hendan gjørdist alment sjónlig av álvara í 2001 tá skipað varð fyri einari stórari bústaðar- messu. Tað var tí tí ikki sørt symbolskt at umleið har sum Kockums kranin stóð, hesin krani sum í sínari tíð var heimsins størsti og sum øll hesi árini hevur verið eitt eyðkenni fyri Malmö, varð farið undir at byggja eitt torn, Turning Turso, til luxíbúðir. Meðan Kockums kranin varð avskipaður fyri umleið tveimum árum síðani til heimsins størstu skipa- smiðju, suðurkoreansku Hyundai, varð bygt víðari upp á Turning Turso. Tað er nú komið væl áleiðis við byggingini av hesum dýra bústaðarhúsi sum kanska verður eitt nýtt høvuðs eyðkenni fyri Malmö. Liðugt bygt kemur tað 54 hæddir høga Turning Turso sambært byggiharrans met- ingar at kosta umleið eina milliard í donskum krón- um, eitt sindur meira enn eitt heilt ár av samlaðum íløgum hjá Malmö í skúlar, gøtur og parkir. Byggi- harrin fyri Turning Turso, íbúðarfelagið HSB Malmö, hevur teknað eina trygging upp á smáar 200 milliónir krónur í trygdargrunni felagsins sum skal dekka kostnaðin fyri einar 50-60 óseldar íbúðir yvir sjey ár; eitt alternativ er eisini at leiga út hesar eigaraíbúðir tey fyrstu árini fyri at verja seg ímóti ov møguligum tapi; íbúðirnar í torninum verða tilsamans 152. Worst case scenario í útrokningunum hjá HSB er at felagið sleppur ikki av við meira enn helvtina av íbúðunum. Men sambært Sydsvenska Dagbladet er stjórin í HSB Malmö, Johnny Örbäck, ikki so svartskygdur, og tankin um at ikki fleiri enn tær núver- andi sjey íbúðar sáttmál- arnir fáast í lag tykist ikki nerva hann. – Um so verður mugu bara lækka prísirnar, helt hann fyri. Tað var júst hetta sum rakti byggifelagið NCC á íbúðarmessuni Bo01. Tey dýrastu húsini har standa framvegis tóm. Örbäck upplýsir at 15 prosent av tí nærmasta áhugabólkinum sum í løtuni kunnu væntast at skriva undir íbúðar sátt- mála, eru altjóða viðskifta- fólk ið hava teknað seg via internetið; hesi eru úr millum USA, Brasil, Týsk- landi og Danmark. Men Malmö er eisini ein alt meira multietniskur og multikulturellur býur. Har búgva fólk úr heimsins heraðshornum; og sambært almenn hagtøk eru 24 prosent av íbúgvunum føddir uttanlands. Tað nýggja tornið í Malmö Turning Turso er komið upp á 36 hæddir nú og 18 hæddir eru eftir at byggja. Foto: Maria Olsen / PRnewsMedia.com Bókadeild Føroya Lærara- felags hev- ur givið út fantasy- skaldsøg- una Norð- lýsi eftir Philip Pull- man. Hjalmar P. Petersen týddi úr enskum BÓKAÚTGÁVA Tíðindaskriv Alt broytist tann dagin, tá ið Lyra sníkir seg inn í harrastovuna á Oxford universitetinum. Fjald aftan fyri lenistólin sær hon rektaran hella eitur í vínið hjá Asriel lordi, pápabeiggja sínum. Lyra trýr valla sínum egnu eygum. Hví ætlar rektarin at drepa pápa- beiggjan? Man tað hava nakað samband við loyndarfullu ferðir hansara til Arktis? Tó er tað rektarin, sum gevur Lyru gyltu kumpassina, men hví má hon einki siga fyri vøkru og hugtakandi frú Coulter? Og hvørjir eru teir ræðuligu gloyp- ararnir, ið stjala børn í Oxford? At kunna svara hesum spurningum, noyðist Lyra at fara somu leið sum pápa- beiggin, á kanningar- ferð til Lapplands og Svalbarð, har pansara- bjarnirnar ráða. Norðlýsi er fantasy- skaldsøga til størri børn og ung, men kann av- gjørt eisini verða lisin av vaksnum. Hon er fyrsta av trimum bók- um, sum Pullman hevur skrivað undir felags- heitinum: Myrkursins frumevni. Bøkurnar hava fingið framúr góða móttøku um allan heim og sum vera man nógvar virðis- lønir. Hetta eru spenn- andi fantasy-søgur í besta Tolkien og Potter stíli. Yvirnatúrligur máttur, góðir hjálparar og lívshættisligir fígg- indar seta ferð á søgu- gongdina og gera, at tú verður ógvuliga spentur at fáa fatur í næsta parti: Tann tvíeggjaði knívurin, sum kemur í heyst. Norðlýsi er 398 síður, heft við klaffum og kostar kr. 180. LØNARSÁTTMÁLI Tíðindaskriv Fíggjarmálaráðið hevur gjørt semju við Føroya Musikklærarafelag um nýggjan sáttmála. Sáttmálin verður end- urnýggjaður fyri tíðina frá 1. oktober í 2003 til 1. oktober í 2005. Nýggjar lønartalvur eru gjørdar, og talvan verður tann 1. oktober 2004 longd við einum stigi. Karmurin um semjuna er 9%. Áseting er gjørd um eftirsitiløn og onkur smávegis broyting er gjørd í sáttmálatekst- inum. Partarnir hava gjørt avtalu um strategiska og skipaða førleika- menning. Semjan verður løgd á heimasíðuna hjá Lønar- deildini í Fíggjarmála- ráðnum, adressan er www.lnd.fo Semja um musikk- skúlalæraralønir Skaldsøgan Norð- lýsi á føroyskum - Tað skal vera lættari at seta sær felags mál og fylgja teimum upp, sigur Mikkjal Helms- dal, sjónvarpsstjóri, um bygnaðarbroyt- ingarnar í SvF. Talan verður um umroker- ingar av starvsfólk- um, men ikki upp- sagnir SJÓNVARP Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Ymsu deildirnar í Sjón- varpinum hava higartil ikki dugað nóg væl at arbeiða saman. Til tíðir hevur yvirblikkið manglað, sam- skipanin haltað, og reyði tráðurin blivin nakað kám- ur. Tí er Mikkjal Helmsdal, sjónvarpsstjóri, farin undir stórar bygnaðarbroytingar á sínum stovni. – Endamálið er at skapa ein greiðan bygnað við ein- um greiðum ábyrgdarbýtið, sigur Mikkjal Helmsdal. Ítøkiliga merkir hetta, at tíðindadeildin, mentanar- deildin, samsiftisdeildin og fremleiðsludeildin verða niðurlagdar. Og tí hava leiðararnir á hesum deildum fingið at vita, at tey eru søgd úr størvi, tí starv teirra verður niðurlagt. – Men talan verður ikki um at koyra fólk til hús. Í fyrstu syftu gerast tey van- lig programfólk, og hava so sjálvsagt møguleikan at søkja leiðarastørvini í nýggja bygnaðinum, sigur Mikkjal Helmsdal. Greiðan málsetning Frá 1. oktober í ár skal Sjónvarpið skipast við tveimum nýggjum deild- um, eini program-fram- leiðsludeild og eini skrá- deild. Fyrrnevnda verður skip- að við fleiri redaktiónum við hvør sínari arbeiðsupp- gávu. Tað veri seg tíðindi, mentan osv. Redaktiónirnar verða væntandi 3-4 í tali, men ein grundtanki við broytingunum er, at talið av redaktiónum og uppgáv- urnar skal variera. – Vit mugu gera okkum greitt, at SvF er so lítil stovnur, at vit megna ikki at røkja allar okkara public- service skyldur í senn. Tí mugu vit prioritera og finna eina rotatiónsskipan, vísir Mikkjal Helmsdal á. Hann leggur afturat, at á hvørjum ári skulu greiðir málsetningar setast fyri komandi árið. Høvuðsuppgávan hjá hini nýggju deildini í SvF, skrádeildini, verður at leggja ein felags strategi fyri stovnin, at eftirmeta ar- beiðið og ikki minst fylgja tí upp, umframt at taka sær av førleikamenning. Sjónvarpsstjórin vísir á, at við hesum broytingum verður lættari at seta sær felags mál fyri stovnin. Reyði tráðurin í arbeiðinum gerst sjónligari. Samskipan Mikkjal Helmsdal metir avgjørt, at neyðugt er við bygnaðarbroytingum í Sjónvarpinum. Hann vísir á, at bygnaðurin hevur ikki verið serliga greiður, og talan hevur verið um sjálv- støðugar deildir, har deild- arleiðarar eitt nú hava havt ábyrgdina av fíggjarliga partinum. Tankin var, at avgerðin skuldi takast so nær teimum, ið hon fevndi um. – Vansin er, at yvirlitið og samskipanin ikki altíð hevur verið nóg góð. Og tann, ið situr omanfyri, veit ikki altíð, hvar SvF flýtur. Tí metir Mikkjal Helms- dal eisini, at bygnaðurin hevur havt sín lut í fíggjar- ligu trupulleikunum, ið Sjónvarp Føroya tíðum er komið sær út í. Við nýggja bygnaðinum skulu redaktørar, saman við framleiðara, einans taka sær av at framleiða send- ingar, meðan yvirskipaða tilrættaleggingin av arbeið- inum á deildini, umframt fíggjar- og ressoursustýr- ing, skulu liggja hjá leiðar- anum á programmfram- leiðsludeildini. Síðan síðsta summar hevur ein arbeiðsbólkur arbeitt við bygnaðar- broytingunum í SvF, í vetur var ein "kritik-dagur", har starvsfólkið kundi siga sína hugsan, og við uppsøgnun- um av deildarleiðarunum er fyrsta formella stigið tikið. – Í dag eru 57 ársverk í Sjónvarpi Føroya, og talið verður tað sama eftir bygn- aðarbroytingarnar, sigur Mikkjal Helmsdal, ið hós- dagin skuldi kunna starvs- fólkini um broytingarnar. Eitt smidligari sjónvarp Rætting Í blaðnum týsdagin skriv- aðu vit, at Kærunevndin hjá Fjarskiftiseftirlitinum hevur staðfest, at Føroya Tele framdi krossstuðul og harvið breyt konsessi- ónina í samband við at mánaðargjaldið á upp- ringda internetsamband- inum varð strikað. Rættari er at siga, at Kærunevndin vísir á vandan fyri krossstuðli, tá talan er um eitt øki, ið gav undirskot. Men Kæru- nevndin tekur ikki støðu til eitt møguligt brot á konsessiónina. jbh 70.000 sms um dagin Fýra av fimm føroyingum hava fartelefon og sms- boðini hava vind í seglunum. FARTELEFON Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo 1. januar í ár vóru til- samans 38.026 fartele- fonir í Føroyum. Hetta tal byggir á talið av føstum haldi og talu- tíðarhaldi hjá kapp- ingarneytunum Føroya Tele og Kall. Tað skal sjálvandi havast í huga, at summi kanska hava meira enn eina far- telefon, og at til dømis útisetar hava eitt talu- tíðarhald liggjandi heima á klettunum. Men talið vísir so, at í prinsippinum hava fýra av fimm føroying- um fartelefon. Í síni ársfrágreiðing staðfestir Fjarskiftis- eftirlitið, at árið í fjør var merkt av, at Kall kom á marknaðin við fartelefoni í desember 2002. Og Kall hevur vunn- ið fittan part av marknaðinum, síðan fyritøkan fór at bjóða seg fram á økinum. Kall hevði 1. januar 2098 fastar haldarar og 5610 talutíðarhald í umfar, og tað svarar til ávíkavist 13 og 28 pro- sent av marknaðinum. Á nýggjárinum vóru tilsamans 16.699 far- telefonhald, tvs. har brúkarin rindar eitt mánaðargjald fyri far- telefon, í Føroyum, meðan talutíðarhaldini vóru heili 20.088 í tali. Harumframt eru 1239 NMT-450 hald framvegis skrásett í Føroyum. 12,7 mió. sms Tølini í ársfrágreiðing- in hjá Fjarskiftiseftir- litinum vísa, at føroy- ingar eru rættuliga raskir at senda sms- boð. Seinna hálvár í fjør vóru sendir 12,7 milliónir sms frá far- telefonum í Føroyum. Tað svarar til 70.000 sms um dagin. Og eitt sindur avrundað ber til at siga, at frá hvørjum einasta fartelefon- nummari í Føroyum verða send tvey sms um dagin, hvønn dag. Nær verður ein el- veitingarlóg klár at leggja fyri tingið, í hvønn mun fer ein tílík at loyva øðrum fram at kervinum hjá SEV, hvussu skal framtíðar býtið mill- um orkukeldurnar vera og skulu áseting- ar gerast um at gagn- nýta avlopshita. Tað vil John Johannesen, tingmaður hava at vita frá Bjarna Djur- holm, landsstýris- manni í orkumálum FYRISPURNINGUR Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Løgtingsmaðurin John Jo- hannesen úr Javnaðar- flokkinum hevur sett ein skrivligan fyrispurning til Bjarna Djurholm, lands- stýrismann í orkumálum, um framtíðar yvirskipaða orkupolitikkin í Føroyum. Tingmaðurin vísir á, at samgongan hevur sett sær fyri at yvirskipaði orku- politikkurin skal vera ein landspolitisk ábyrgd, og at ein elveitingarlóg skal orðast. Tí vil hann hava at vita, nær ein slík verður klár at leggja fyri løgtingið. John Johannesen vil eis- ini hava landsstýrismannin í orkumálum at greiða frá, í hvønn mun ein elveit- ingarlóg fer at loyva øðrum privatum veitarum inn á elkervið. Eisini spyr ting- maðurin, hvørjar umhvørv- isligar ásetingar verða gjørdar um býtið av orku- framleiðsluni, tvs. hvussu nógv skal framleiðast úr diesel, úr vatni og úr alternativari orku. Til seinast spyr John Johannesen, um ásetingar verða gjørdar um í størstan mun at gagnnýta avlops- hitan frá elframleiðslu. Føroyar dálka Í viðmerkingum til skriv- liga fyrispurningin vísir John Johannesen á, at ein vísindalig kanning, sum Heilsufrøðiliga Starvs- stovan almannakunngjørdi fyri hálvum triðja ári síðan vísti, at Føroyar teljast mill- um mest luftdálkandi lond í heiminum, roknað uppá hvønn íbúgva. Tingmaðurin vísir á, at SEV framleiðir framvegis størsta partin av elorkuni burtur úr dálkandi diesel- olju og vatnorku, ið hevur stór árin á lokala umhvørv- ið. Bert ein lítil partur verð- ur framleitt úr vindorku, og einki úr øðrum, alternativ- um orkukeldum. Og heldur ikki verður stóra avlops- orkan frá dieselverkunum gagnnýtt. At taka ábyrgd av um- hvørvinum er at taka veru- liga altjóða ábyrgd. Hesa ábyrgdina eiga Føroyar eisini at átaka sær, stað- festir John Johannesen, tingmaður, í skrivligum fyrispurningi til Bjarna Djurholm. - Bygnaðurin í SvF skal broytast, so reyði tráðurin í øllum arbeiði gerst sjónligari, sigur Mikkjal Helmsdal, sjónvarpsstjóri Føroyar mugu taka ábyrgd av umhvørvinum John Johannesen, tingmaður C M Y K 7 6