fríggjadagur 17. august 2012síða 16

Fríggjadagur 17. august 2012 · Nr. 95 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Tað er gott at fólka­frá­flyt­ ingin nú verður tikin upp sum eitt stórmál. Tjóðveldi hevði hetta sum eitt aðalmál í val­stríðnum, men tá fekk tað tíverri ikki tað rúmd tað hevði tørv á.. Trupulleikin við fólka­frá­ flytingin/minkingin er ein stó­r­ur trupulleiki. Trupu­l­ leik­in er ikki bert føroyskur, men í fleiri londum runda­ num okkum, men tað sum ger trupulleikan so stóran og eyðsyndan hjá okkum er manglandi árgangir við ung­ fólki og kvinnum. Havi sagt tað fyrr, og má siga tað aftur, at í útjaðarinum hava vit í nógv á gjørt vart við mink­ing­ ina í fólkatalinum, utt­an at tað hevur elvt til stórvegis høvuð­bryggj hjá løg­tingi­ num, men nú trupul­leikin er um alt landið verður hann kanska tikin i álvara. Hevði man kanska tá, fyri nøkr­um árum síðan, tikið út­jað­ar­an í álvara og sett tær vakstrarætlanir í verk, sum vóru á borðinum, so hevði men í dag kanska havt ávís modellir og royndir til at loysa hesar trupulleikar við. Men man stakk høvdið í sand­in, sløkti brandalarmin og eldurin brann víðari. Tað má ikki henda aftur. Td búg­ va 1200 fólk færri í suður­ oynni enn í 1985 tá ið eg fór úr skúla­num. Sama tíðarskeið er fólkatalið bert hækka við 3000 fólkum samanlagt í Føroyum, so fólk eru ikki bert flutt til miðstaðarøkið, men av landinum. Tað finst ongin einføld loysn á hvussu vit loysa mink­andi fólkatalið. Trupul­ leik­in er samansettur og krev­ur loysnir og átøk á nógv­um økjum samstundis. Tá ið eg áður havi spurt inn til hendan trupulleika hev­ur svarið verið, at nú flat­skatt­ urin er komin, so fer tað at loysa seg at arbeiða, og tá fara fólk at flyta heimaftur. Hetta sær ikki út til at halda, og vit mugu viðgera trupul­ leik­an meira nuancera enn tað. Tað snyr seg millum ann­að um mentanarlív, ar­ beiði, útbúgvingartilboð, trivn­að, hugburð og tolsemi, at trúgva uppá framtíðina og so framvegis. Kundi hugsað mær at nevnt betran av lestar­møgu­ leik­um, og umstøðum hjá lesandi sum eitt gott boð har nakað kann gerast, ella meira har nakað má ger­ast. Tað er av allarstørsta tydn­ ingi, at vit kunnu hava tað unga fólkið her sum longst, hetta skal til fyri at festa rót og støðast. Uttan ung­ dóm, ongin framtíð. Eisini er tørvur á ítøkiligum átøk­um fyri at basa ung­dóms­ar­beiðs­ loysi­num. Størsti parturin av teim­ um sum eru arbeiðstøk eru ófaklærd fólk, tað er stað­ fest, so her er eisini eitt stórt arbeiði at gera. Júst hesin bólkur, sum eisini er í størri vanda fyri heilsu­trupul­ leikum enn øll onnur. Her sakni eg veruligan sosial­poli­ tikk. Her liggur ein stór av­ bjóð­ing fyri framman. Hevur man onki arbeiði, so er eisini lættari at flyta av landinum. Her­rópið “tað skal loysa seg at arbeiða” er ikki nokk í hes­ um føri. Tørvur er á Føroyskum eftirskúla Av ítøkiligum átøkum fyri ung er alneyðugt fram­hald­ andi at arbeiða fyri at fáa sett á stóvn føroyskan eftir­ skúla. Vit hava havt uppskot frammi, sum tíverri ikki komu ígjøgnum, men haldi at flest øll nú duga at síggja at henda ætlan er alneyðug. Vaks­andi partur av okkara børn­um ,velja at fara á eftir­ skúla, og ofta eru tey ein­ans 15-16 ára gomul tá ið tey fara. Uttanlands fáa tey vi­n­fólk, og fara tí kanska á mið­náms­ s­kúla har, finna sær maka o.s.fr so møguleikin fyri, at tey flyta heimaftur verður mun­andi minni. Bara tað at kunna vera í Føroyum tey árini afturat hevði uttan iva havt positiva ávirkan. Vit hava ikki ráð at velja eftir­ skúlan frá. Ungar mammur og stakir uppihaldarir Ungar mammur, sum vit akkurát hava fingið stað­ fest, at vit hava nógvar av, er eisini ein bólkur sum krev­ur serlig átøk.Íkki tí, tað er als ikki nakað nega­ tivt at mammunar eru ung­ ar. At vera mamma hevur onki við aldur at gera, men yngru mammunar hava ofta størri sosialar av­bjóð­ing­ ar. Umráðandi er, at hesar mamm­ur fáa góð út­búgv­ing­ ar­tilboð , og at umstøðurnar at útbúgva seg hóast tað, at tær hava børn eru góðar. Her ber ikki til við t.d 11 mán­ aðar lestarstuðli. Fari tí at heita á landsstýrið um at fara undir eina tilgongd har vit fáa 12 mánaðar lestrar­ stuðul, og um ætlanin er trupul at røkka, so at byrja við teimum lesandi, sum hava børn. Lesandi við smábørnum hava ikki góð­ an møguleika at arbeiða í feri­um, og nógvastaðni er barna­ans­ingin stongd. Og so tað, sum so sera umráðandi, barn­ið má hava rætt til feriu sam­an við foreldrunum. Stakir uppihaldarar eru eisini ein bólkur, sum krevur mun­andi batar, og alt ov ofta hoyra vit um at teir flyta. Tá er tragedian dupult, bæði for­eldur og barn fara a av landi­num, og koma kanska ikki aftur tá ið barnið festir út­lendsk­ar røtur. Vit missa tá bæði nútíð og framtíð ! Seinastu dagarnar hava vit hoyrt um mammur, sum ikki eiga fyri mat. Hetta er so ræð­andi at løgtingið átti at lagt alla orku í at fáa hetta loyst. Og eg veit at støðan er so, tað kemur eisini fyri at fólk venda sær til kommunur tí tey ikk eiga fyri olju og sita køld. Tíbetur er hetta ikki ofta, men tað átti als ikki at hent. Somuleiðis hoyra vit í kringvarpinum um góð fólk sum koyra út við mati til serliga stakir uppi­ hald­ar­ar, og vit vita at nógv søkja hjálp á jólum. Hetta er eitt álvarsamt tekin um at okkara skipanir ikki eru nøkt­andi. Tíverri haldi eg, at tað verður brúkt sum skálka­skjól at hesir fólk hjálpa, so landið átekur sær ikki uppgávuna, heldur enn at tað skuldi verið øvugt – at tað bleiv tikið sum eitt tekin um at her má okkurt gerast Barsilsskipanin Haldi eisini at tíðin er kom­ in til at víðka um barsils­ skipan­ina soleiðis, at ein mið­vís ætlan um hvussu hend­an verður víðkað til eitt ár verður løgd. Tað kann gera umstøðurnar hjá barnafamiljum lættari og vera við at geva eina betri lívsbyrjan fyri barnið, at tað kann vera longri heima. Vit fáa so fá børn, at tað mugu við raðfesta. Øll lond­ ini rundanum okkum hava framt munandi batar á hes­ um øki, og vit eiga at gera tað sama. Tað er ein íløga í fram­ tíðina sum heilt víst fer at kasta nógv gott av sær. Skeiva gongdin í fólkatalinum Sirið Stenberg Tjóðveldi Tað hevur altíð verið stórur áhugi í Havn fyri at velta og at hava urtagarð og er tað ein sonn frøði at síggja teir nógvu vøkru urta­garð­ar­ nar sum nú standa í fullum blóma. Kinverski heims­spek­ ingurin Konfutze skrivaði á sinni, at um ein vil verða eyd­nusamur alt lívið skal ein fáa sær ein urtagarð, rætt hev­ur hann og innan mind- full­ness rákið er áhugin fyri urtagarðsterapi skjótt vaks­ andi. Tey eydnusomu sum hava eina trøð ella urta­ garðs­stykki hava stóra gleði av hesum, søtur er sjálvgivin biti um tað so eru eplir, røtir, grøn­meti, seyður, gæs og dunn­ur og hvat annars kann fáast burturúr sum hugurin er til. Tó er í løtuni ein bíðirøð hjá Býráðnum har umleið 400 fólk hava umsóknir liggj­andi – summar fleiri ára gaml­ar – um at fáa til leigu eina trøð ella jarðarstykki. Hetta er ikki ílagi og skal tað verða lættari, smidligari og minni bureaukratiskt at fáa jørð til leigu, hon trýtur so ikki í okkara kommunu. Tað eru framvegis nógv hósk­andi økir til taks td., úti í Havnar­ dali, á Vatnaskørðum, Ovara Ternu­ryggi, í Kaldbak og í Kollafirði. Brúksskylda eig­ur at fylgja við slíkum stykkj­ um og skal jørð ikki sleppa at liggja ónýtt. Nevnast kann, at vit inn­ flyta omanfyri 4.000 tons av eplum og annað grønmeti fyri eitt virði omanfyri 50 mio árliga ! Tað er stórur mark­nað­ur fyri alt føroyskt grøn­meti og eigur hetta eisini at eggja fólki til at fara undir at velta við sølu fyri eyga. Heimildirnar hjá Plantustøðini í Hoydølum eiga at víðkast so hon kann fara undir grøn­metis­fram­ leiðslu í nógv størri mun enn hagar­til. Tjóðveldisflokkurin fer at fáa bíðilistan til traðir burt­ur og fjølga um alt grønt í Havn­ ar Kommunu. 400 Traðarstykkir! Johan Mortensen Á Tjóðveldislistanum