mánadagur 27. august 2012síða 9

9 Mánadagur 27. august 2012 · Nr. 99 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Fyrsti maður á mánanum deyður Amerikanski rúmdarmaðurin Neil Armstrong, ið var fyrsti maður, ið setti fótin á mánan, doyði um vikuskiftið Árni Joensen Neil Armstrong doyði av trupulleikum, sum hann fekk aftan á eina hjarta­skurð­við­ gerð fyri trimum vikum síð­ ani. Hann var 82 ára gamal. Neil Armstrong skrivaði sítt navn í heimssøguna tann 20. juli í 1969, tá hann sum tað fyrsta menniskja setti fótin á mánan. Í hálvan triðja tíma gjørdu hann og felagin Edwin Aldrin ymsar kanningar á mánanum, meðan tann triði maðurin á ferðini við Apollo 11, Michael Collins, fleyg uppi yvir teimum í farinum Columbia. Tað sigst, at 500 milliónir fólk sótu og bíðaðu, summi við sjónvarpstólið, onnur við útvarpstólið, tá tey hoyrdu Armstrong kalla á Nasa- støðina í Houston og siga tey kendu orðini "Houston, Tran­ quility Base here. The Eagle has landed". Ikki minni kend eru orðini "That's one small step for man, one giant leap for mankind", ið hann segði, tá hann var komin úr stiganum og hevði sett fótin niður á mánan. Spenningurin var eisini stórur, tá Armstrong og Aldrin skuldu fara upp frá aftur, og um tað mundi fara at eydnast at knýta lend­ ingarfarið at móðurfarinum. Men alt gekk sum ætlað, og tann 24. juli komu teir tríggir sveimandi í fallskíggja niður á sjógvin nærhendis Hawaii­ oyggjunum. Tvær rúmdarferðir Neil Alden Armstrong var føddur í býnum Wapakoneta í statinum Ohio tann 5. august í 1930. Longu sum 15 ára gamal lærdi hann at flúgva, og tann dagin hann fylti 16, fekk prógv sum flogskipari. Hann gjørdi hertænastu og var millum annað í krígnum í Korea í fimmtiárunum. Seinni gjørdist hann roynd­ arflogskipari hjá ameri­kan­ ska flogvápninum, og hann fleyg ikki færri enn 900 royndarferðir. Í 1962 kom hann upp í tað serliga rúmd­ armannaliðið hjá rúmdar­ umsitingini Nasa, og í 1966 var hann á síni fyrstu ferð úti í rúmdini við Gemini 8. Hetta var samstundis tann fyrsta ferðin, at amerikanarar bun­ du tvey rúmdarfør saman. Tá Nasa gjørdi av at seta fólk á mánan, fall tað Neil Armstrong í lut at standa fyri ferðini, sum hann full­ førdi í juli í 1969 saman við Edwin (Buzz) Aldrin og Michael Collins. Neil Armstrong gavst hjá Nasa tvey ár aftan á mán­ aferðina. Hann var útbúgvin verkfrøðingur og arbeiddi í mong ár sum professari í verkfrøðivísindi. Av tilvild Sum rímiligt er, bleiv Arm­ strong ofta spurdur seinni um tað at hava verið tann fyrsti, ið hevði verið á mánanum, men hann gjørdi ikki nógv burtur úr sínum leikluti. – Eg bleiv ikki útvaldur til at verða tann fyrsti, men tað vildi so til, at eg kom at standa á odda fyri júst hasari rúmdarferðini. Tað vóru ytri umstøður, sum gjørdu, at eg fekk handan leiklutin, segði hann í einari samrøðu, tá hann fylti 80 fyri tveimum árum síðani. Armstrong varð fleiri ferð­ir heiðraður fyri sítt av­ rik. Aftan á ta søguligu ferð­ ina heiðraði Richard Nixon, forseti, teir tríggjar Apollo 11-menninar við the Pre­ sidential Medal of Free­dom, í 1978 heiðraði táverandi for­ setin Jimmy Carter teir tríggjar við the Congressional Space Medal of Honor, og í 2009 vórðu teir heiðraðir við the Congressional Gold Medal. Barack Obama, forseti, brúkti eisini óvanliga stór orð, tá deyðsboðini av Neil Armstrong bórust um viku­ skiftið. Hann segði, at tann fyrsti maðurin á mánanum hevði eggjað einari heilari tjóð til at toyggja seg upp ímóti stjørnunum. – Neil var millum tær størstu amerikonsku hetj­ur­ nar, ikki bara í okkara tíð, men nakrantíð, segði Obama í einari fráboðan leygar­dag­ in. Send honum eitt blunk Vit onnur kunnu eisini heiðra Neil Armstrong. Í hvussu er hava vit fingið eini ráð frá hansara avvarandi: -Til teirra, sum vilja sleppa at heiðra Neil, hava vit eitt einfalt ynski. Næstu ferð tú fert út fyri dyr eitt stjørnu­ klárt kvøld, og mánin stendur á himmalinum og brosar niður til tín, kanst tú hugsa um Neil Armstrong og blun­ ka til hansara. Tann søguliga løtan. Neil Armstrong setir fótin niður á mánan (Mynd: Nasa) Fótasporini vóru týðilig á mánaskorpuni (Mynd Nasa) Manningin á Apollo 11: Frammanfyri mánamenninir Neil Armstrong og Edwin (Buzz) Aldrin. Aftanfyri Michael Collins (Mynd: Nasa)