mikudagur 29. august 2012síða 19

19 Mikudagur 29. august 2012 · Nr. 100 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Jógvan Arge, býráðslimur í Havn fyri Tjóðveldi Helgi Abrahamsen løgtingsmaður Eitt land við virðing fyri sær sjálvum hevur sín tjóðpall til sjónleik og leiklist. Ein høvuðs­staður, sum vil nakað, bjóð­ar sjálvandi tjóðpalli land­sins innivist hjá sær. Nú hevur verið togast um hetta mál alt ov leingi. Eg var sjálvur formaður í mentamálanevnd løg­ting­ sins, tá løgtingið í 2003 við dygg­ari undirtøku í sjón­ leik­a­um­hvørvinum í øllum Før­oy­um samtykti at stovna Tjóð­pall Føroya við heimstað í Havn. Í fyrstu syftu komu lóg­ gáv­an um virksemið og játt­ an­in til rakstur ígjøgnum, með­an innivist fyribils fekst í hølum hjá Tórshavnar kom­ mu­nu. Vit fegnaðust um stig­ini og ivaðust ikki í, at løg­ting­ið nakað skjótt fór at út­vega Tjóðpallinum sømi­ lig­ar húsaumstøður. Tað er ikki hent. Rakstr­ ar­játtanin er heldur onki at rópa hurrá fyri longur, og tí stríð­ist Tjóðpallurin eitt áhald­andi stríð fyri ikki at bløða út. Fólkið kring hann ger undir torførum for­treyt­ um eitt dygdargott og ósjálv­ søk­ið arbeiði til frama fyri ment­an­ina og listina í Før­ oy­um, men tað almenna ønir teimum ikki aftur. Tórshavnar kommuna hev­ur boðað frá, at hon er til reiðar at lata Tjóðpalli Før­ oya grundstykki at byggja á niðri á Skálatrøð, har eitt spenn­andi listar- og men­tan­ ar­um­hvørvi longu mennist hvønn einasta dag, serliga priv­at­um fyritakssemi fyri at takka. Hans Mortensen og hans­ ara menn Gunnar Hoydal og Ósbjørn Jacobsen løgdu her­ fyri fram sína hugsan um Skál­a­trøð í framtíðini. Má siga sum er, at mær dámdi sera væl uppskotið um at føra umhvørvið við Rættará og Skálatrøð so mikið afturí tíð­ina, at vit fáa miljøið á kei­ ini hjá Østrøm framaftur. Haldi ikki, vit skulu leggja okk­um eftir at fylla meir út á Vestaruvág, men heldur taka nakað av uppfyllingini upp­aft­ur. Á landi skal ger­ast eitt býarrúm til ein byggi­ listarliga spenn­andi Tjóðpall Før­oya og eitt framkomið konsert­hús, sjálvsagt sam­an við neyðugum park­er­ings­ møgu­leikum í nánd. Tjóðpallurin hevur bíð­að nóg leingi. Hann má koma. Skálatrøð hevur ligið nóg leingi. Hon skal dimen­sion­ erast rætt – og gerast. Takið er at fáa allar viðkomandi part­ar at taka spurningarnar í so miklum álvara, at nakað muna­gott hendir. Hugsi, at bæði løgting og bý­ráð hava pengar standandi til ávíkavist Tjóðpall og Skála­trøð, so her eiga at vera løgir at fara til verka. Komm­ un­an við lendinum og lands­ stýr­ið við húsinum. Eg kann siga so mikið, at tað fer ikki at standa á Tjóð­ veldi, hvørki í Tórs­havn­ar bý­ráð ella á Føroya løgtingi at fáa hetta málið framt til frama fyri mentanina, tjóð­ ina og býin. Tjóðpallin á Skálatrøð Vit síggja og hoyra í hesum døg­um um næmingar sum fara í skúla, men hvat er tað fyri ein skúli, sum tekur ímóti teimum? Í Vestmanna, siga tey, at tað eru bara tveir næmingar sum fara í 10. flokk, meðan Tofta skúli hevur størsta ár­gang nakrantíð í fyrsta flokki. Vit hava somikið smáar skúla­eindir, at sjálvt stór­ar bygdir kunnu fáa annað­ hvørt ov stórar ella ov smáar flokk­ar. Eitt lítið sveiggj í burð­ar­títt­leikanum ella til- og frá­flyt­ing­i­ni, er nóg mikið til at kabalin ikki gongur upp. Hetta er tað sum hendir í stórum bygdum. Somikið størri er trupulleikin í smær­ ri bygdum. Størri eindir Sitandi samgonga hevur sæð tað neyðuga í at skipa fólka­skúlan í størri eindir. Í samgonguskjalinum stend­ ur: ”Miðað verður eftir størri skúla­eindum við atliti at menn­ing av fak­liga og náms­ frøði­liga um­hvørvi­num. Hædd verður tó tik­in fyri, at smá­ir skúlar á út­oyggj halda fram.” Sum tað sæst á hesum teksti­num, so er endamálið ikki sparing, men menning av fakliga og námsfrøðiliga um­hvørvi­num. Sparingin er ein hjávinningur. Ein skræddara­ seymaður skúli Allir næmingar eru ikki eins, og tí eru valfakini í fram­ halds­deildini ein góð hjálp at ”skræddaraseima” skúlan til tann einstaka næmingin. Við teimum ber til at bjóða næm­ingunum fak, ið teimum dám­ar. Men so vísir tað seg, at ov fáir næmingar eru til tey einstøku fakini, tí skúla­ eind­ir­nar eru ov smáar. Og so vera hesir stakkals næm­ ing­ar­n­ir settir at terpa tað, ið teir hvørki duga ella tíma, og úrs­litið verður har eftir. Eg skilji ikki, hví skúl­ ar verða bygdir fyri nógvar milliónir krónur í granna­ bygd­um, og onkuntíð eisini innan­fyri sama kom­mu­nu­ mark, heldur enn at legg­ ja skúlarnar saman í størri eindir. Serliga fram­halds­ deildirnar hava brúk fyri at vera í stórum eindum. Tað er eftir mínum tykki tað besta fyri næmingin og tað besta fyri skúlan. Tað at nakrar milliónir við hes­um kunnu sparast bæði í rakstri og íløgum, ger tað ikki verri. Størri skúlaeindir medarbejdere-konsulenter- o g - l e d e r e / k l a u s u l e r - loyalitet-tavshedspligt/ l o y a l i t e t s p l i g t - o g - erhvervshemmeligheder/ etik.aspx . Embætisfólk hava onga­ tíð skyldu til til dømis at fara í fjølmiðlarnar við einum máli. Tey kunnu hava rætt til tað, men tað er nakað heilt annað, og tað verður sjáld­an gjørt um okkara leið­ir. Í frammanfyri nevnda áliti hjá fakfelagnum hjá donsku embætisfólkunum verð­ur mett, at tá talan er um ólógligar avgerðir, ella av­gerð­ir, ið helst eru ólóg­ lig­ar, hava embætisfólk skyldu til at kunna hægri myndug­leik­ar, áðrenn tey seta tær í verk. Í álitinum verður eisini mett, at embætisfólk ongatíð hava skyldu til at kunna til dømis umboðsmannin ella grann­ skoðanina. Tey kunnu kanska – eftir umstøðunum – hava rætt til at gera so; men ein ólóglig avgerð er heilt nakað annað enn ein ósaklig ella skeivt grundað avgerð. Onki kann ella skal forða honum sum hevur heimild­ir­nar at taka til­ ætl­að ósakligar ella skeivt grund­aðar avgerðir. Hevði tað borið til, so hevði tann, sum tekur avgerðina, í veru­leika­num ikki havt a­v­gerð­ar­myndugleikan, og so for­fjón­ast ábyrgdin. Men fyri­sit­ing­ar­liga fyri­ reik­ing­in skal vera soleiðis, at øllum pørt­um er greitt, at tað ber til at kanna avgerðina, og vit hava nógvar eftir­lits­skipanir, sum kunnu draga ein lands­stýrisman til svars: Løg­maður, lands­stýris­ mann­a­nevndin og dóm­ stól­ar­nir hava hvør í sín­um lagi slíkan myndug­leika. Løg­ting­ið kann gera ábyrgd gald­andi, og Løgtingsins um­boðs­mað­ur hevur eisini ein sera týð­andi leiklut, hóast hann ikki hevur av­gerð­ar­myndug­leika. Endiliga – ella kanska fyrst og fremst – eru eisini fjøl­ miðl­arnir, sonevnda ella sjálv­útnevnda fjórða stats­ valdið. Teirra leiklutur kann vera so sera avgerandi og væl­gerandi. Men so mugu mið­lar­nir eisini so dánt seta seg inn í, hvat teir skriva um, ella ið hvussu so er leita sær ráð hjá fólki sum hevur skil fyri tí, sum gongur fyri seg. Svíkja hesar eftir­lits­ skipanir, so er lítið at gera. Tað verða so ikki em­bætis­ fólkini, sum taka stig til at rætta upp aftur í slíkum før­um, tí skyldan hjá em­ bætis­fólkinum er eftir góð­um fyrisitingarsiði at vera loyal móti politiska myndug­leika­num innan lógar­kar­m­ar­nar. Og tann dag­in, tá embætisfólk kun­ nu eftir­meta metingar hjá poli­tik­ar­um og seta av­ gerð­ir teirra til viks, tá hava vit so ið hvus­su so er yvir høvur ikki fólka­ræði her á landi. Eg fari at mæla odda­ grein­skrivaranum til at kunna seg eitt sindur betur, áðr­enn hann skrivar, og kanska eisini at broyta tónan. Annars fær hann valla annað burturúr, enn at min­ka sítt egna trúvirði, at bróta niður álitið á skipanini, hó­ast hon tykist virka – og helst eisini, at em­bætis­fólk skígg­ja fjøl­ mið­la­r­nar meira. Og tá fer at liggja betur fyri hjá politikarum, um teir vilja taka skeivar ella ósakligar fyri­sit­ing­ar­lig­ar avgerðir.