mánadagur 3. september 2012síða 5

5 Mánadagur 3. september 2012 · Nr. 102 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Áki Bertholdsen – Tey, sum búgva í mið­stað­ ar­økinum í Føroyum, rinda eis­ini sín part av teim­um tæn­astum, sum tey í út­jað­ aranum fáa. Bárður Nielsen, formaður í fíggjarnevndini hjá Løg­ ting­inum, heldur ikki, at hug­ skotið hjá Páll á Reyna­túgvu, tingmanni úr Sandoynni, um skattalætta til fólk í út­ jaðarum, er serliga gott. – Herfyri staðfesti Páll á Reynatúgvu, at stórur munur er á tænastustøðinum, sum tað almenna veitir teim­um, sum búgva í miðstaðar­øki­ num og teimum, sum búgva í útjaðaranum. Hann hugsar fyrst og fremst um fast samband ímill­um oyggjarnar norðan fyri Skopunarfjørð sum ger, at 85% av føroyingum, úr Gásadali til Viðareiðis, kunnu koyra í túnið hjá hvørjum øðr­um. Eftir eru so 15% av fólk­ inum, sum ikki hava fast sam­band, har Sandoy og Suð­ur­oy eru nógv tey størstu pláss­ini. Páll á Reynatúgvu held­ur, at hesin ójavnin í tæn­astu­ støð­inum eigur at síggjast aft­ur í skatta­rokningini, og tí fer hann at leggja uppskot fyri Løgtingið um skatta­ lætta til tey, sum búgva í út­ jað­aranum. Rinda sítt – Fyri mær ljóðar hetta sum eitt uppskot um kommunala útjavning, staðfestir Bárður Nielsen. – Men ein kommunal út­ javning ímillum kommunur verður gjørd upp upp á yms­ ar mátar, tí tað eru eisini nógv­ar kommunur úti um landið, sum er rættiliga væl fyri. Bárður Nielsen sigur, at tað ber heldur ikki rættiliga til at tosa um, at tænastustøðið til útjaðaranum er so vánaligt, og at fólk skulu hava skatta­ lætta fyri tað. – Ferðasambandið til út­ jað­aran er rættiliga dýrt, og tað rinda fólk í mið­staðar­ økinum sín part fyri, eisini tey, sum ongantíð brúka tað, sigur Bárður Nielsen. Ongin samanbering Í Noregi verður skattalætti brúktur at lokka fólk at bú­ seta seg í Norðurnoregi. Men formaðurin í fíggjar­ nevndini heldur ikki, at hetta kann samanberast við Før­ oyar. Í Noregi eru yvir 1700 kilo­metrar úr einum enda í landinum í hin, har tað tekur fleiri dagar at koyra. Tað er sum úr Føroyum langt suður í Evropa. – Í Føroyum ber til at koma úr einum enda á land­ in­um í hin upp á nakrar heilt fáar tímar, sum kunnu teljast á aðrari hondini. Bárður Nielsen heldur tí­ skil ikki, at skattlætti er rætti vegurin at fara. – So kundi ein útjavn­ing­ ar­skipan verið ein frægari loysn. Ella er tænastutøðið í út­ jaðaranum ein trupulleiki kundi kanska borið til at bøtt um tænastuna, so at hon verð­ur so góð sum gjørligt úti um landið. Men, hvussu tað skal ger­ ast, hevur hann onga greiða meining um. Tosað hevur verið um at útjavna prísin á ferðaseðlum, men Bárður Nielsen heldur, at tað er ikki so stórur munur ferðaseðlaprísinum. – Tað er ikki bara ein fíggj­arligur spurningur. Tað er ein sannroynd, at fólk vilja miðsavnast, og tí er atdráttarmegin hjá høvuðs­ staðnum rættiliga stór við teimum tilboðum, sum har eru. – Tey flestu vilja búgva í Havn, hóast tað er nógv dýrast at búgva har enn nakra aðrastaðni í landinum, stað­festir Bárður Nielsen. Fólk í mið­staðar­ økinum rinda eisini til útjaðaran Áki Bertholdsen Ein máti at eggja før­ oy­ingum til at fáa fleiri børn, er at geva teimum, sum fáa nógv børn, eina fíggjarliga virðisløn fyri tað. Tað er ein tanki, sum Bárður Niel­sen, for­ maður í fíggj­ar­nevndini hjá Løg­ting­inum, hevur spælt sær við. Seinastu árini hev­ ur fráflytingin úr Før­ oy­um verið størri enn tilflyting og burðar­av­ lop. Tí minkar fólka­ talið, og semja er um, at hetta er ein tann størsta samfelagsliga av­bjóð­ ingin í komani tíð­um. – Øll siga, at okkurt má gerast, men ongin hevur svarið, hvat skal gerast, staðfestir formaðurin í fíggjarnevndini. Grundleggjandi avbjóðing Hann staðfestir, at trupulleikin í Føroyum er ikki bara tað, at fólk aftra seg við at búseta seg í útjaðaranum. Rákið seinastu tíðina er enntá tað, at sjálvt Havnin er ov lítil, tí nú eru tað stórbýirnir úti í heimi, sum draga fólkið til sín, og tí er fráflyting í Føroyum. – Vit hava nógv størri trupulleikar enn bara tað, at fólk ikki trívist runt um í landinum. Avbjóðingin verður at fáa fólk at trívast í Føroyum, sigur Bárður Nielsen. Nú er fíggjarlógin til viðgerðar, men Bárður Nielsen veit ikki, hvørji átøk landsstýrið ætlar á hesum øki. – Men tað er greitt, at okkurt má gerast, leggur hann afturat. Mest grundleggjandi avbjóðingin er at fáa fólk at støðast í Føroyum og at fáa føðitíttleikan so langt upp sum gjørligt. – Tí havi eg spælt mær við tankan um, at tey, sum fáa børn, kunnu fáa ein serligan barna­ stuðul ella frádrátt í skattinum. – Tað kann vera tvær ferðir vanligan barna­ frá­drátt ella frádrátt í skattinum, heldur hann. Men Bárður Niel­sen heldur eisini, at tað er neyðugt, at tað verða fleiri útbúgv­ingar­møgu­ leikar í Føroyum, so at ungdómurin fær størri valfrælsi her á landi ístaðin fyri at noyðast uttanlands. – Tað er ikki sagt, at hetta bara kann ger­ ast við at byggja fleiri skúlar, tí tað er ein hópur av møguleikum fyri fjarlestri. – Men tað er eisini avgerandi neyðugt at fáa gongd á alternativa íbúðar­bygging fyri at ung húski fáa møgu­ leikan at keypa ella leiga sær eina bíliga íbúð, so at tey fáa høvi at festa røtur her heima, og tað er hetta, sum umræður. – Tey, sum fara uttan­ lands á ungum aldri, festa lættari røtur uttan­lands, og tí er tað torførari hjá teimum at flyta heimaftur, heldur Bárður Nielsen. Vil eggja før­oy­ ingum til at fáa fleiri børn BARNAKEKKUR Teir føroyingar, sum fáa trý børn, kunnu fáa ein serliga høgan barnakekk, heldur Bárður Nielsen, formaður í fíggjarnevndini hjá løgtinginum Ferðasambandið til útjaðaran er rætti- liga dýrt Ongin munur Tað er ikki rætt at gera mun á skattinum hjá fólki í miðstaðarøkinum og teimum, sum búgva í útjaðaranum, heldur Bárður Nielsen, formaður í fíggjarnevndini hjá Løgtinginum SKATTALÆTTI Tey, sum búgva í útjaðaranum skulu ikki rinda minni í skatti enn tey í miðstaðarøkinum, heldur formaðurin í fíggjarnevndini hjá Løgtinginum