mánadagur 3. september 2012síða 26

Mánadagur 3. september 2012 · Nr. 102 26 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Elituflokkar Herálvur Jacobsen Formaður Føroya Lærarafelags Aftaná kjaksendingina í sjón­ varpi­num týskvøldið, har fleiri spurningar vórðu reist­ ir enn svaraðir og klummuna fríggja­morgunin, har klummu­skriv­arin hálovaði elitu­flokk­um, meðan hon, í veruleikanum, segði frá sín­um góðu royndum av næm­inga­laðari undirvísing í fólka­skúla­num, er hóskandi at koma við nøkrum við­ merk­ing­um ella einum ískoyti. Spurningurin um elitu­ flokk­ar stóðst í kjalar­vørri­ num av stovn­an­ini av ein­um fótbóltsflokki í Tórs­havn­ar kommunuskúla. Fyrst er at siga, at nýggi fót­bólts­flokk­ urin á ong­an hátt kollrennur fólka­skúl­an, men heldur er ein kærkomin roynd í skúla­høpi, og hóast óhepnir byrjan­ar­trupulleikar hava stung­ið seg upp, so eigur flokk­urin at sleppa at standa sína roynd. Men royndin eig­ ur at verða eftirmett. Sam­ stundis er neyðugt at krita vøllin, tá tosað verður um elituflokkar. Tosa vit tá um at bólka næmingar í fram­halds­ deild eftir áhuga, ella, sum í hesum føri, at skipa nýggj­ an flokk við næm­ing­um við serligum áhuga og hegni; tosa vit um at flokka næm­ ingar eftir evnum ella eftir úrtøku í ávísum læru­grei­n­ um ella tosa vit um at skipa flokk­ar fyri úrmælingar - ein bólk­ur sum vanliga verður mett­ur at umfata í mesta lagi 5% av einum árgangi. Eftir fyrstu Pisa-kann­ ing­arnar fóru nógv lond at endurskoða sínar skúla­ skipan­ir. Í fleiri londum var tað so, at politisku av­gerð­ ir­nar, sum stóðust av hesi endurskoðan, í størri mun signaleraðu, at her høvdu ágrýtnir politikkarar tik­ið sær um reiggj, enn, at til­tøk­ ini høvdu nakað jaligt árin á skúlan, og í summum førum vóru tiltøkini beinleiðis skaði­lig. Vit kunnu nevna lands­royndir, at flokka næm­ ing­ar eftir førleikum, a­v­tøka av bólkaroyndum, al­man- nakunngering av roynd­ ar­úrs­lit­um, raðfesting av skúl­um í góðar og vánaligar skúl­ar grundað á royndir og skip­an av elituflokkum. Okkara fólkaskúlalóg frá 1979 bygdi á hugsanina um ein­dar­skúl­an. Hetta tí, at sera stór ónøgd var við uppbýtið í real­skúla og 8, 9 og 10. flokk, sum tá var. Uppbýtið var eisini mett sum ein meinbogi fyri javnbjóðis atgongd til út­búgv­ing og hugsanina um og samfelagsliga tørvin á, at sum flest fingu eina út­búg­v- ing eftir loknan fólkaskúla. Í kjalar­vørrinum av vánaliga úrs­lit­inum í undan-Pisa- kann­ing­ini, ið varð kunngjørt í oktobur 2006, var eisini hjá okk­um mett neyðugt at gera broyt­ing­ar í fólkaskúlanum/ fólka­skúla­lógini. Av jaligum átøkum í okkara fólkaskúla kunnu nevnast fleiri tím­ar og tvílæraraskipan í byrjan­ a­r­undir­vísing­ini og út­ búgving­in av lesi­veg­leiðar­ um. Har­um­framt komu so lands­roynd­ir­nar. Hug­skot­ini vóru tey somu sum í granna­ londun­um, og óivað hevur verið hugt í broyt­tu donsku fólka­skúla­lóg­ina. Í hvussu er var ein av broyt­ingu­num í fólkaskúlalógini í juni í 2007, at tað nú varð latið upp fyri at bólka næmingar - í annars floks­býttum skúlum - inni í flokki­num og eisini tvørtur um floksmark. Uppbýtið skal tó vera námsfrøðiliga grund­að ella grundað á eina eftirmeting av úr­ tøku­ni hjá næminginum, og næmingurin má ikki vera burtur frá sínum egna flokki í meira enn helvtini av skúlatíðini. Hetta er eitt var­ligt men týðiligt brot við eindar­skúlahugsanina. Eindarskúlahugsanin er ikki bara ein vakur tanki. Tað verður mett sum gagn­ligt fyri næmingin at uppliva ymiskleikan og at menna sosialar før­ leik­ar í felagsskapinum, og dentur verður lagdur á floksfelagaárinið (kammerat­skabs­effekt). Ser­ liga verður hugsað um, at í skúlahøpi hava sterkir næm­ ing­ar­nir jaligt árin á arbeiðs­ lagið í flokkinum (eru teir nóg nógvir í tali), sam­stundis sum fjølbroytni í flokk­i­num ikki tarnar somu næm­ing­ um í egnari læring. Og ikki minst eigur flokkurin at vera trygga havnin hjá næm­ingi­ num. Tað er eisini væl skjal­ prógvað, at úrtøkan hjá næm­ing­unum er nær tengd at sosioøkonomisku bak­ grund teirra. Soleiðis at skilja, at jú longri útbúgving for­eldr­ini hava, og jú hægri inn­tøk­an hjá húskinum er - ella bæði tvey - meira sann­ líkt er, at børnini klára seg væl í skúlanum, og størri eru útlitini fyri, at børnini seinni eisini nema sær hægri út­ búgving. Í Pisa-frá­greiðing­ un­um verður nógv gjørt burt­ur­úr hesum. Í frá­greið­ ingini í sambandi við kann­ ing­ina í 2009 verða tey lond tikin fram, sum hava úrslit yvir miðal, samstundis, sum sambandið millum úrslit og útbúgving/inntøku hjá for­ eldru­num, er sum minst. Ella hvørji lond best megna at bróta sosiala arvin, sam­ stund­is sum úrslitini eru nøkt­andi. Í hesum bólkinum eru Finnland, Kanada, Japan, Noreg, Ísland og Hong Kong. Og tað, sum er felags fyri skúla­skipanina í hesum lond­um er, at næmingarnir, í lítlan mun, verða flokkaðir eftir førleikum. Í hesum sam­ bandi kann spurningurin set­ast, um ein skúli, ið flokkar næmingar eftir før­ leik­um, longu í skúlanum stað­festir tann stættarmun, sum frammanundan er í sam­felagnum. Og um ein flokk­ing í sjálvum sær ikki er ein forðing fyri javnbjóðis atgongd til útbúgvingar. Í 1960-unum var um okk­ara leiðir slóðað fyri, at tað fíggjarliga skuldi vera gjørligt hjá øllum at nema sær útbúgving, eisini hægri útbúgvingar. Heldur ikki í hesum føri var tað bara ein vakur tanki, men í stóran mun ein ásannan av tí vaksandi tørvinum á útbúnari arbeiðsmegi, or­ sak­að av fúkandi sam­felags­ menn­ingini, ið gjørdi, at 7 ára skúla­gongd ikki varð mett nøkt­andi. Tá vit seinast í 70-unum skip­aðu eindarskúlan, so var tað ein ógvislig avbjóðing fyri lærarahópin. Skúlin, ið higar­ til hevði sáldað størsta part­in av næmingunum frá, soleiðis, at bert ein lítil part­ur av næmingunum vórðu mettir skikkaðir til víðari útbúgving, so skuldi víðari útbúgving, í hvussu er á pappírinum, nú standa øll­um í boði. Stóra spennið mill­um næmingarnar, nú floks­býtið var burtur, kravdi tillagingar í frálæruni. Svarið var næmingalagað undir­vís­ing. Næmingalagað undir­vís­ing er gomul náms­ frøði­lig grundhugsan. Í frá­ læru­ni ræður um at møta næminginum, har hann er staddur í men-n­ing­ini. Eisini her lekur tó millum teori og praksis. Tí næm­ inga­lag­að undirvísing er sera krevjandi - bæði tá ræður um lærarakreftir, undirvísingartilfar og hølisviðurskifti. Hóast tað er stór menning far­in fram í fólkaskúlanum at fremja næmingalagaða undir­vísing, og at gera skipan­ir, ið betra um líkind­ ini fyri næmingalaðari undir­vísing. Tí hava vit, ið starvast inn­an fólkaskúlan, mangan eina kenslu av, at tá fólk tosa um fólkaskúlan, so tosa tey um skúlan, ið tey sjálv gingu í og ikki um dagsins skúla. Dagsins skúli forfjónar ikki ymiskleikan, men ymisk­ leik­in skal ikki brúkast til at atom­i­sera fólkaskúlan út í al­skyns áhugaflokkar (tað er eisini praktiskt ógjørligt). Av­bjóð­ingin hjá skúlanum í dag er at hava avbjóðingar til allar næmingar, og so sanni­l­iga eisini at hjúkla um tær sterku síðurnar, ið allir næmingar hava. Tað kann verða hurðin inn til alla lær­ ing. Í summar fór ein drongur í 1. flokk. Hann dugir at rokna sum ein góður næmingur í 5. flokki. Annars er hann bara ein lítil fittur 7 ára gam­al drongur. Skal hesin drong­ urin ganga i 5. flokki - ella skal hann sendast til Havn­ ar at ganga í einum elitu- rokni­flokki har? Nei, tað hal­da vit ikki, men tað er eisini synd, um hann ikki fær avbjóðingar, sum hóska hon­um. Kristin Rasmussen Formaður í Fakfelag Sjómansskúlalærara í Føroyum Tað var við stórari undran, vit lærarar í mai mánaða sóu ein lærara X á listanum yvir lærarar, ið skuldu undirvísa eftir frítíðina. Við skúlabyrjan 6. august var gátan loyst. Fráfarandi ára­mál­setti skúlastjórin skuldi taka tímarnar. Nei ikki 3. september, tá ið hansara stjóra­tíð var farin, men við tað sama. Henda mánaðin hev­ur hann so bæði verið stjóri og undirvíst fulla tíð. Hvør hevur sett hann í hetta starv, sum hann ikki er kvalifiseraður til? Tað er eitt krav, at ein lærari á Vinnuháskúlanum skal hava maskinmeistara/skips­ førara­út­búgving og eina bachelorgrad fyri at undi­r­ vísa á skúlanum. Eisini kun­ nu lærarar við út­búgv­ing á bachelorstøði ella hægri undir­vísa í ávísum læru­ grein­um. Hans Jóhannes á Brúgv hev­ur skipsføraraútbúgving og er tí ikki kvalifiseraður at undirvísa. Fyrr í ár søkti hann eftir lærarum vísandi til omanfyrinevndu krøv. Hann hevur avvíst ein kvalifi­serað­an fyri at seta seg sjálvan í starv. Fyri umleið trimum árum síðani segði hann trimum lærar­um upp við neyvt tí grund­geving, at teir ikki høvdu bachelorútbúgvingar. Fyri okkum er hetta so púra óskiljandi, og vit fara tí hervið at heita so staðiliga á Mentamálaráðharran, Bjørn Kalsø, um at seta eina skjóttvirkandi kann­ ing­ar­nevnd at kanna hesi viðurskifti á Vinnu­há­skúla­ num og eisini í Menta­mála­ ráð­num, tí forgreiningar eru har niðan. Hetta hevur alrastørsta skund, tí mánadagin 3. sep­ tem­ber byrjar nýggi stjórin á skúlanum, og tað má vera eitt sjálvsagt krav, at hann fær frið og góð arbeiðskor at virka undir og ikki skal hava ein ókvalifiseraðan gaml­ an stjóra sum eitt haft um beinini. 1. september 2012 Nú er ovboðið