mikudagur 12. september 2012síða 19

19 Mikudagur 12. september 2012 · Nr. 106 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mong av teimum upp­skot­ um um blandaða bygg­ing, vit kunnu vænta í framtíðini, liggja millum visjón og veru­leika. Kravið um dygd, fleksibilitet og fjøl­broytni fylgir við øllum ætlanunum. Tí síggjast so mangar verk­ætlanir, har tey sam­ eina ymiskt, t.d. ítrótt og mentan ella vinnulív og mentan, soleiðis at tú fært eitt fjølbroytni, har arki­ tektoniska upp­gávan er at pakka tað inn í vakurleika og hug­flog, sum gera, at fólk trívast. Men tað skal ikki bara byggj­ast nýtt. Vit noyð­ast sjálvandi at byggja nýggj stadion, svimji­hylar og musikk­skúla, men sam­ stundis eiga vit hópin av bygn­ing­um, húsum og hølum, sum við broytingum og til­ laðingum kunnu brúkast til alskyns virksemi. Við Skálatrøðætlanini síggja vit longu fleiri dømi um nýgerð í goml­um um­ hvørvi, har virð­ingin fyri tí gamla hev­ur verið í hásæti, og har gamla býarmyndin er varðveitt, hóast nýtt og fjøl­ broytt virk­semi verður hýst í bygn­ing­unum. Sjálvandi hugsar eitt­hvørt býarstýri um inntøkur. Um framleiðslu og úrtøku. Men fram­leiðsla er ikki bara fisk­ ur og fiskaúrdráttur. Fram­ leiðsla er eisini mentan, list og framleiðsla av út­búnum fólki. Mentan skal eisini til, skulu vit trívast. Ein uppgáva er at fáa so fjølbroytt virksemi sum møguligt at virka saman innan somu fysisku karmar. Størri fjølbroytnið er, størri er møguleikin fyri, at so mong sum møguligt finna trivnað í mongu tilboðunum. Hví ikki sameina fiska­ móttøku, tilvirking, menning og gransking, og framleiðslu og sølu av útgerð - alt undir somu lon? Og tá lonin er so ómetaliga stór sum Bacalao, hví so ikki eisini hýsa al­ skyns mentan, undirhaldi og útbúgving, alt undir somu lon? Hví ikki hava ein bygn­ ing við innihaldi, sum næstan er líka so fjølbroytt og sam­ an­sett sum lívið sjálvt? So kunnu økini virka saman og ávirka hvørt annað upp á mátar, sum ongin kundi hugs­að sær frammanundan. Myndin er eitt fantasi­ fost­ur hjá einum ráð­geva og einum grafik­ara, sum hava spælt sær við tankanum um, hvat hesin risastóri bygn­ingur kann brúkast til. Komm­un­an eigur bygn­ingin, so hví ikki koma við hug­ skotum? Haldi okkum tørv­ar eitt kjak um fram­tíðarvisjónir fyri býin og mongu spen­ nandi bygn­ing­arnar her eru. Vit hava so nógvar møgu­ leikar. Og tað eru mál­ini, vit seta okkum - visjón­irnar, ið skapa fram­tíðina. Skuggatøl og fjalt arbeiðsloysi í Føroyum Bjørt Samuelsen tingkvinna Munandi fleiri føroy­ing­ar eru arbeiðsleysir, enn hagtølini hjá ALS vísa. 250 føroyingar fáa uppi­halds­pening frá Al­ manna­verk­in­um, tí tey einki arbeiði hava, og talið av lang­ tíðar­ar­beiðsleysum veksur. Skuggatølini fyri veru­liga arb­eiðsloysið í Før­oy­u­m, eru tíverri sera høg. Tað vísa svarini upp­á spurningar frá und­ir­ritaðu til Jóhan Dahl, lands­stýris­mann í arbeiðs­ marknaðar­mál­um. Øll fegnast vit um, at talið av arbeiðsleysum er minkað seinastu tíðina. Í skrivandi stund eru 1197 skrásett ar­ beiðstøk. Men, tíverri siga hag­tøl­ ini frá Arbeiðs­loysis­skip­ an­ini bert part av søguni um, hvussu mong eru uttan ar­beiðis. Í eini roynd at fáa fram eina sannari mynd, varð lands­stýrismaðurin spurdur, hvussu mong lang­ tíðar­arbeiðsleys eru, hvussu mong fáa uppi­halds­pening, tí tey eru arbeiðsleys, og hvussu eyga verður hildið við teim­um, ið fella uttanfyri ALS-skipanina. Millum ann­ að kemur fram at: - Sløk 250 fólk í løtuni fáa uppihaldshjálp frá Al­ mannaverkinum, tí tey eru arbeiðsleys. Og hetta tal er vaksið heilt munandi, síð­ ani á heysti 2008. - At frá 2009 til í dag eru 260 fólk farin úr arbeiðs­ loysisskipanini, tí tey hava uppbrúkt dagarnar, tey høvdu rætt til í skipanini. - At longu higartil í ár eru 94 fólk dottin úr ALS, og eini 84 afturat í ár eru í vanda fyri at enda í sama bólki, fáa tey ikki eitt arbeiði, inn­ an árið er runnið. - At tveir triðingar av teim­ um, sum eru skrá­sett hjá ALS, eru lang­tíðar­arbeiðs­ leys. Her má nakað gerast! Tað eru bert ein partur av teimum, sum detta úr ALS, sum lúka krøv­ini fyri at fáa uppi­halds­stuðul, og at krøvini fyri at fáa fíggjarliga hjálp frá Almannaverkinum eru ógvuliga strong. Tey, sum ikki lúka treyt­irnar fyri at vera í ALS, verða sostatt ikki uttan víðari skrásett nakra­staðni. Ein bólkur, sum heldur ikki verður skrá­settur, eru ung, sum eru liðug at ganga í skúla, men enn ikki hava for­vunnið sær rætt til ar­beiðs­loysisstuðul, tí tey ikki hava verið á ar­beiðs­ marknaðinum. Landsstýrismaðurin ásannar eisini ”At talan kann vera um nógv fólk, sum ikki hava ar­beiði, bera hagtøl fyri lønar­útgjaldingar boð um.” Og vísir her á, at næstan 40% av teimum, sum fingu løn í 2011, for­vunnu niðanfyri 100 túsund krónur. Í hesum lágu inntøkunum, kann eisini ein partur av ar­beiðs­loysinum vera fjald­ur. Hvussu mong, veru­liga eru arbeiðsleys, ber ikki til at fáa eitt greitt svar uppá. Men, svarini vísa púra greitt, at langtíðara­r­beiðs­ loysið ikki minkar, og mun­ andi fleiri eru ar­beiðsleys, enn hag­tølini fortelja okkum. Tað er ein álvarsamur trupulleiki. Tí, tess longri fólk eru uttan arbeiði, tess truplari er tað at fáa fótin fyri seg aftur á arbeiðsmarknaðinum. Og tað er ein persónlig vanlagna. Tí má okkurt munagott gerast, alt fyri eitt. Visjónir um fjølbroytta menning Heðin Mortensen borgarstjóri Tí, tess longri fólk eru uttan arbeiði, tess trupl­ ari er tað at fáa fótin fyri seg aftur á arbeiðs­ marknaðinum. Og tað er ein persónlig vanlagna. Tí má okkurt munagott gerast, alt fyri eitt