fríggjadagur 21. september 2012síða 16

Fríggjadagur 21. september 2012 · Nr. 110 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Fastir mín Frida í Grótinum Frida var fastir mín, og eg búði í sama grannalagi sum Frida. Mín frásøgn verður um, hvussu eg minnist Fridu í mínum uppvøkstri. Búleikaðist í neystin­ um, síðani í Grótinum Áðrenn Frida bygdi hús síni í Grótinum, búði hon í neyst­inum hjá abba mínum Jógvani í Grótinum. Neystið stóð niðan fyri Krotigrøvina, oman móti sjónum, har abbi eisini hevði gjørt eina brúgv. Har spældu vit í fjøruni, og fisk­aðu við glúpi og tráðu á brúnni. Her búði Frida í aðrari av tveimum íbúðum í neysti­num. Íbúðin hjá Fridu var ikki stór, men har var nógv inni. Hon hevði handarbeiðisbúð, og so hevði hon eina maskinu sum beklæddi knappar. Tað hugtók meg sum smágentu, og eg var errin av, at Frida kundi gera so fínar knappar. Tað var eisni har, at eg sum 5 ára gomul smágenta sat modell til tveir málningar. Tað var ikki altíð so lætt at sita still, tí løturnar kundu verða nokk so drúgvar. Men eg haldi, at hon dugdi nokk so væl við børnum. Tí tá eg ikki tímdi at sita still meira, bað hon meg bara koma aftur ein annan dag, tí so fór hon at mála meira tá. Og so fekk eg ofta kremkeks, áðrenn eg fór avstað. Seinni flutti Frida inn í húsini, sum hon hevði bygt í Grótinum. Har var nógv pláss, atelier var á loftinum og havastova á miðhæddini. Hetta gjørdi húsini hjá henni til nakað serligt og nakað ørðvísi. Inni hjá Fridu var ein serligur hugni og roykur av máling. Allastaðni hingu málningar, sum hon sjálv hevði málað. Onkuntíð slapp eg at hyggja at, meðan hon málaði. Serliga legði eg til merkis, hvussu hon helt penslinum. Hon helt lógvan upp, so lítlifingur var niðast og legði tummulin spakuliga niður á pensilin. Stórfamiljan var henn­ ara nærmasta familja Í Grótinum høvdu 5 av 10 systkj­unum búsett seg. Frida var eitt teirra. Frida gift­ist í 1944 við Guttorm Zacha­riassen av Kirkju. Men hann doyði av vanlukku í Aberdeen, minni enn eitt ár eftir, at tey vóru gift. Tey fingu ongin børn, men vit vóru nógv systkinabørn í grannalagnum, og hon hevði áhuga í okkum børnum, sum hon var fastir og mostir til. Vit hildu okkum øll eiga Fridu. Einaferð tá eg sum 12 ára gomul skuldi til próvtøku í enskum, kom Frida at lurta. Tað var heilt óvanligt, men tað gjørdi hon. Eg minnist løtuna sera væl, eg las og skuldi umseta ein tekst. Eg umsetti yvirskriftina til ” Í hoyna”, men próvdómarin rættaði tað til” í hoygging”. Tað sum eg serliga minnist til var, at Frida kom til mín aftaná og segði, at tað var rætt av mær at siga “í hoyna”. Fridu dámdi at ferðast, og kundi hon viðhvørt vera nokk so leingi burtur. Vísta myndin er tikin, tá mamma og Frida eru á veg til Grimsby saman við pápa umborð trol­aranum Skálaberg TN20, at selja fisk. Tey skuldu sjálv­andi eisini vitja fastur mína Hannelenu, sum búði í Grims­by. Maturin inni hjá Fridu smakk­aði ikki sum hjá hin­ um, hon gjørdi alt øðrvísi. Hon brúkti nógv kryddarí, og hon átti eina stóra kókibók. Eg minnist, at Frida bjóðaði okkum børnum inn á jólum, og har vit fingu vit alt gott. Føðingardagar helt hon eisini. Um eina góða viku, 24. september, hevði Frida fylt 100 ár. Grammufonir og stenografering Magdalena, systir mín, ar­ beiddi í sjúkrakassanum sam­an við Fridu í 1967. Magda­lena var 16 og Frida var tá 55. Magda­lena fortaldi mær, at í sjúkra­kassanum stóð ein plátu­spælari, og at Frida plagdi at taka grammu­ fonplátur við til arbeiðis. Eg varð forvitin at vita, hvat tær lurtaðu eftir. Ein sangur tær ofta lurtaðu eftir var hesin, sum tit nú skulu hoyra eitt lítið brot úr. (Avspældi sang­ urin var “Where will the dimple be” frá 1955, sum finst á YouTube.com.) Allar­helst ein sum lá ovast á popp­list­ anum tá. Eg helt, at Frida tordi nokk so væl. Sjálvt um eg upp­ livdi hana sum smædna og lítilætna, hevði hon sterkar meiningar. Hon kundi skriva long lesarabrøv um list, har hon kom við sínum meiningum. Eisini skrivaði hon um tað føroyska málið. Tað gjørdi ongin annar, sum eg kendi. Frida dugdi eisini at stenografera, og hevði hon frálæru í tí heima við hús. Hetta helt eg vera rættuliga spenn­andi og droymdi um ein dag at duga at steno­gra­ fera. Frida gjørdi so nógv spenn­andi. Eina tíðina gjørdi hon ymiskt mosaik, hon breyt skaraðar skálir og koppar til lítil leikapettir, og legði tað í mynstur og myndir. Sum stór smágenta sat eg onkuntíð vakt fyri hana, tá málninga­framsýningar vóru. Tað var eisni nakað serligt og hátíðarligt. Frida var góð við djór. Tey fyrstu árini minnist eg, at hon hevði kettu, men tey seinnu árini hevði hon altíð hund, sum hon var sera góð við. Á myndini síggja vit hennara seinasta hund sum at Ossi, smádrongurin er son­ur okkara Johnny. Hon hevði eisini urtagarð, ein øko­logiskan urtagarð. Hon brúkti avfall frá húsarhald­ inum til tøð, og henni dámdi væl at putlast við blómurnar og trøini. Urtagarður henn­ ara hevði ein serligan stíl. Hon vildi helst, at tað slapp at vaksa eitt sindur vilt. So tað var ikki altíð lætt at síggja, hvat var urtagarður og hvat var hagi. Hon gav okkum fegin avleggara og legði okkum lag á, hvussu vit kundu planta. Listarliga umhvørvið í Grótinum Eg vaks upp í einum serliga listarligum umhvørvi. Hetta havi eg funni útav sum til- komin, men sum barn hugsar tú ikki um tað. Hans Hansen, listamálari úr Mikladali, búði í íbúðini í kjallaranum hjá okkum, Elinborg Lütsen búði niðast í Grótabrekkuni, har vit eisini spældu, Fridjof Joensen leigaði frá Kaju fast­ir mínari, og so búði Frida mitt ímillum. Tá var ikki telefon í hvørjum húsi, enn minni í hvørjum lumma. Og tá familjan Glerfoss úr Mikla­dali kom í Gróti at búgva, kom Hans Jákup Gler­foss onkuntíð inn at lána telefonina - hetta var eisini ein listamaður, fekk eg at vita. Og seinni, tá Magni og eg bygdu okkum hús í Grótinum, kom ein fittur smádrongur í grannahúsini at búgva. Tað var Edward Fuglø. So hvat kom fyrst, fólkini ella listin, er ikki gott at vita, men at hava búð og liva millum hesi fólkini hevur gjørt mítt lív so nógv ríkari. Eg fari at takka fyri høvið at kunna siga tykkum mína søgu um fastir mína Fridu. Eisini vil eg takka Edvard Fuglø fyri hansara áhuga í listini hjá Fridu. Eg haldi, at Edvard eigur stóran lut í, at málningarnir hjá Fridu Zacariassen hava fingið tað pláss, ið teir hava í dag. Og so fari eg eisini at takka Maluni Marnersdóttir fyri tað stóra avrik, sum hon hevur gjørt við at geva bókina um Fridu út. Á heiðursframsýningini í Ósaskúlanum í Klaksvík luttóku umframt Karin Ja­ cobsen (uttast til vinstru) eis­ini Rakul Ró og Steintór Ras­mussen við sangi, Ljud­ mila Berezina við tón­leika­ framførslu, Malan Marn- ers­dóttur við fyrilestri og Helga Gerðalíð við tón­leika­ framførslu. Karin Jacobsen í Grótinum, Klaksvík nøvn Fyrilestur, sum Karin Jacobsen helt á heiðursframsýning í Ósaskúlanum í Klaksvík tann 15. September 2012 til minnis um Fridu Zachariasen. Mánadagin eru hundrað ár liðin, síðani Frida Zachariasen varð fødd Karin Jacobsen helt framløgu um fastir sína Fridu í Ósaskúlanum síðsta vikuskifti. Her framman fyri tí eina málninginum hjá Fridu, har hon sat model Johnny í Grótinum, sonur Karin, heldur á hundinum hjá Fridu Durid Rasmussen, mamma Karin, og Frida umborð á Skálaberg ávegis til Grimsby