mánadagur 24. september 2012síða 9

9 Mánadagur 24. september 2012 · Nr. 111 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Áki Bertholdsen Taka føroysku bankarnir ov høga rentu fyri at læna til bú­staðir? Tað er ein spurningur, sum Kappingareftirlitið nú er farið at kanna. Terje Sigurðsson, deildar­ leiðari í Kapp­ing­ar­eftir­liti­ num, sigur, at tað er nakað síðani, at teir fóru í holt við kann­ingina, men at hann enn ikki dugir at siga, nær tey koma til eina niðurstøðu. Hann sigur, at Kapp­ingar­ eftirlitinum hevur havt eitt fólk burtur av í eina tíð at ar­beitt við hesum málinum. - Vit hava savnað upp­lýs­ ingar frá peningastovnunum og teir upplýsingarnar sita vit nú og útgreina, sigur deildar­l­eiðarin. Hann leggur afturat, at hann væntar, at tey koma til eina fyribils niðurstøðu í hes­um árinum. - Áðrenn nýggjár vænti eg í øllum førum, at vit koma til eina niðurstøðu sum for­ tel­ur okkum, um, hvussu vit skulu fyrihalda okkum og um vit eiga at fara víðari við kanningunum ella ikki, legg­ ur hann afturat. Men hetta eru umfatandi kann­ingar, sum eisini krevja uttan­hýsis serfrøði og Kapp­ ingareftirlitið vónar, at tey fáa ráð til tann partin eisini. Ein góð ábending Kappingareftirlitið hevur leingi viljað sloppið í holt við at kanna bankarnar. Men tað fekk Kappingar­ eftir­litið ikki játtan til og tískil er kanningin avmarkað til bara at umfata ein brot­ part av tí, ætlanin var. So­ statt fevnir kanningina nú bara um rentuna av bú­stað­ ar­lán­um. Í hesum sambandi verð­ur eisini hugsað um real­kreditt­ lán­ini, har bankarnir hava stað­ið fyri skotum, tí teir hava tikið nógv hægri bidrag, enn danskir peningastovnar taka. Hinvegin verða spurn­ ing­ar­nir um ómaksgjøldini, mun­urin á útlánsrentu og inn­láns­rentu, rentan til vinnu­lívið, kostnaðurin av at reka peningastovn í Før­ oyum afturímóti øðrum lond­um, og aðrir viðkomandi spurn­ingar, ikki tiknir við, sum upprunaliga ætlað, tí tað fekst ikki fígging til tað. - Kortini fer niðurstøðan av kanningini um bú­stað­ar­ marknaðin at geva okk­um eina ábending um, hvussu støðan er, sigur Terje Sigurðs­ son. Men nú bíða tey í Kapp­ ingar­eftir­litinum eisini spent eftir, hvussu stór játtanin verð­ur á fíggjarlógini fyri 2013 og um hon verður nóg stór til at tey fáa ráð til at fara rættiliga í dýbdina við hes­um málinum. - Hetta er ein mark­ nað­ur, sum krevur eina servitan og hana mugu vit fáa uttanhýsis, sig­ur deild­ ar­leið­a­r­in á Kapp­ingar­eftir­ liti­num. Kappingareftirlitið hev­ur leingi ætlað at fara undir eina djúptøkna kann­ing av føroyska fíggjar­mark­ naðinum. Fyrst í árinum bað Kapping­ar­eftirlitið um eina eykajáttan upp á eina millión til at kanna kapp­ ingar­støðuna í føroyska fíggjar­marknaðinum sum heild. Men tann umbønin varð ikki gingin á møti, tí Kappingareftirlitið fekk bara ein brotpart av tí og tískil hevur Kapp­ing­ar­ eftirlitið avmarkað kann­ ingina til bara at umfata rentuna av bú­staðar­lán­ um. Tá segði Kapp­ing­ar­ ráð­ið, at endamálið við kann­ingini var annars at stað­festa um tað er neyðugt við almennum inn­trivum í føroyska fíggj­ar­marknaðin. Kappingarráðið stað­ fest­ir, at ómaksgjøldini og rentustøðið í Før­oy­um hevur verið aftur­vend­ andi kjakevni seinastu ár­ini. Tað hevur tað eisini verið á tingsins røðara­ palli, har tinglimir úr at kalla øllum flokkum hava lagt á bankarnar og kalla teir bæði líkt og ólíkt, tí teir skulu vera ov gramm­ ir við rentuni og ómaks­ gjøld­unum. Ein kanning, sum Heri á Rógvi gjørdi við stuðli frá Kappingarráðnum vísti, at bankar í Føroyum krev­ja nógv hægri rentur enn danskir bankar við tað, at í Føroyum er inn­ láns­rentan væl lægri og út­láns­rentan væl hægri enn í Danmark. Hinvegin eru ómaks­ gjøld­ini ikki hækkað, men tey eru so fløkt og ógjøgnumskygd, at tað krevur eina neyva kann­ ing at samanbera tey. Kappingarráðið held­ ur, at ein orsøk til, at prís­ støðið í føroyska fíggjar­ geira­num er so høgt, kann vera, at pen­ing­a­stovn­ar­ nir eru so fáir. Hetta merkir, at teir kunnu eygleiða atferðini hjá kappingarneytunum og hava eina tigandi sem­ ju um ikki at kappast. Kappingarráðið heldur, at hetta er eitt fyri­brigdi, sum stundum er komið fyri á føroyska fíggjar­ marknaðinum, har teir ymsu peningastovnarnir heilt skjótt fylgja eftir, tá ið ein peningastovnur hækk­ar ella lækkar rentu­ na ella ómaksgjøld. Tað eru óivað fleiri or­søkir til, at rentur og ómaksgjøld eru so høg í Føroyum og tað eru hesar orsøkirnar, ætlan­in er at finna, sig­ur Kapp­ing­ar­ ráðið í um­bøn­ini um eyka­ játtan. Tigandi semja um ikki at kappast - Á einum lítlum marknaði sum tí føroyska, er alt ov lítil. Tað heldur Terje Sigurðs­ son, deildarleiðari á Kapp­ing­ a­r­eftirlitinum. Hann sigur, at samanborið við onnur lond, er játtanin so lítil, at tað ger eftirlitið rætti­ liga veikt og elvir til, at tað eru bara umstøður at gera ein part av tí, tey kundu hug­ sa sær at gjørt - Í Føroyum er mark­nað­ ur­in so lítil, at tað eru bara ein, ella tveir, ella í besta føri nakrir heilt fáir veitarar á teim­um á nógvum ymsum økj­um, sum hava storan týdn­ing. Men nettupp tí hava vit stór­an tørv á einum sterkum eftir­liti. - Minni eitt samfelag er og minni ein búskapur er, størri er tørvurin á einum sterkum kapp­ingareftirlitið, sum kann fylgja við, at leggur hann afturat. Á einum stórum mark­ naði, har tað eru nógvir veit­ ar­ar er ikki líka stórur tørvur á einum Kappingareftirliti. - Men hjá okkum eru so fáir veitarar á nógvum økjum, at tað skal lítið til at kapp­ingin verður sett út av kraft. - Tað, sum er avgerðandi á einum marknaði sum okkara er, at tann ráðandi mark­nað­ arstøðan, summir veitarar hava á nógvum økjum, ikki verður misnýtt, sigur Terje Sigurðsson. Játtanin til Kapp­ingar­ eftir­litið var 1,8 millión í ár, men deildarleiðarin heldur, at hevði hon verið tvær ferð­ ir so stór, hevði tað verið meiri hóskiligt. Í 2007 var játtanin 1.730 millión, men í 2008 fingu vit eina nýggja kapp­ingar­lóg, sum eisini álegði Kapp­ingar­ eftirlitinum at hava eftir­lit við samanleggingum í vinnu­ lívinum. Hetta er rættiliga krevj­ andi arbeiðsuppgávur og tískil hækkaði játtanin tað árið upp í 2.430 millión. Men síðani er ein fjórð­ ingur so líðandi skarvaður av henni aftur, so at hon nú er komin niður aftur á 1,8 millión. Men harafturat fekk stovn­ur­in so 100.000 krón­ ur í eykajáttan til at kanna kostnaðarstøðið hjá pen­inga­ stovn­unum. Vit eru ov veik Kanna um bankarnir krevja ov høga rentu BÚSTAÐARLÁN Kappingareftirlitið kannar nú um føroysku bankarnir taka ov høga rentu fyri at lata fólki bústaðarlán Áðrenn nýggjár vænti eg í øllum førum, at vit koma til eina niðurstøðu Skerd kanning Nógv halda, at bankarnir eru ov grammir at krevja ómaksgjøld og rentur. Kappingareftirlitið ætlaði at kanna bankarnar, men samgongan vildi ikki seta neyðugu pengarnar av til eina djúptøkna kanning. Tískil máttu vit avmarka kanningina munandi, sigur Terje Sigurðsson, deildarleiðari á Kappingareftirlitinum