mikudagur 3. oktober 2012síða 15

15 Mikudagur 3. oktober 2012 · Nr. 115 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Lagt til rættis: Árni Joensen Mistu nógvan seyð Um vikuskiftið góv­ust løgreglan og bjarg­ing­ ar­feløgini at leita eftir seyði, sum hvarv í kava­ ódn­ini í Íslandi tann 9. og 10. september, men ein­stak­ir bøndur halda fram at leita eftir sínum. Íslendska ríkis­løg­ regl­an sigur, at bjarg­ ing­ar­ar­beið­ið gekk væl, og at um­leið 150 seyð­ir vórðu bjarg­að­ir á lívi und­an kava­num. Hin­ veg­in stað­fest­ir løg­regl­ an, at nógv­ur seyð­ur doyði í kava­ódn­ini. Sagt verð­ur, at um nakr­ar dag­ar fara bónd­ur­nir at gera upp, hvussu nógv­ an seyð teir sakna, og so fæst at vita, hvussu nógvur seyður fórst í kavaódnini. Í ES eru politikarar í øðini um, at norsku myndug­leik­ar­nir hava hækkað toll­in á út­ lendskum osti og øðr­ um land­bún­að­ar­vør­um, sum kemur til Noregs, og teir hótta við mót­til­ tøk­um. Millum teir illu ES- politikararnar er danski ES-tinglimurin Bendt Bendtsen. Hann sigur við norska kring­varpið, at tað er Noreg, sum hev­ur byrj­að bardagan, og vilja norðmenn berj­ ast, skulu teir fáa mót­ støðu, lov­ar fyrr­verandi løg­reglu­maður­in og ráð­ harr­in. Bendt Bendtsen legg­ ur afturat, at hann fær undirtøku frá ES-tin­g­ limum úr Svø­ríki, Týsk­ landi og Niður­lond­um, og teir vita, hvar teir skulu svara aftur. -Noreg hevur eftir øllum at døma ikki virð­ ing fyri øðrum enn fiski, so eg arbeiði við at fáa onkur móttiltøk ímóti norsk­um fiskavørum, sig­ur hann við NRK. Tá íslendska Altingið verður sett aftur aftan á valið næsta ár, verða fleiri vav teimum kendu kvinnu­and­litunum ikki at síggja har, tí fleiri av teim­um mest royndu ting­kvinnu­num hava kunn­gjørt, at tær stilla ikki uppaftur. Higartil hava Jó­han­ na Sigurðardóttir úr Sam­fylk­ingini, Siv Frið­ leifs­dóttir úr Fram­sókn­ ar­flokkinum, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir úr Sjálf­stæðisflokkinum og Þuríð­ur Backmann hjá teim­um vinstragrønu kunn­gjørt, at tær stilla ikki uppaftur. So er bara Ásta Ragn­ heið­ur Jóhannes­dóttir eft­ir av teimum kvinn­ un­um, sum vórðu valdar í Altingið í 2003, men hon hevur ikki sagt, um hon stillar uppaftur. Tá heimsins filmsstjørnur møt­ast í Hollywood í februar til Oscar-handanina, verður millum annað eitt brot úr grøn­lends­ka filminum "Inuk" at síggja á stórskíggjanum. Filmurin, sum Mike Magid­son hevur leikstjórnað, og sum hann hevur skrivað hand­ritið til saman við Jørgen Hammeken og Jean Michel Huctin, byggir á eina søgu úr veruleikanum. Hon er um ein 16 ára gamlan drong úr Nuuk, sum hevur at­ferð­ar­trupul­leikar og verður sendur á eitt barna­ heim í Uummannaq. Har møtir hann tí kenda ís­bjarna­ veiði­manninum Ikuma, sum av einari ella aðrari orsøk missir síni gomlu evni. Á hvørj­um ári fara teir eina veið­i­ferð, sum gerst ein ferð inn­eftir eins væl og úteftir. "Inuk" hevur longu fing­ ið 20 virðislønir á fleiri al­ tjóða filmsstevnum, og sátt­mál­a­r eru longu gjørdir um frumsýningar næsta ár í Týsklandi, Eysturríki og Suður­korea, sigur KNR. Grønlendskur filmur inn­ still­aður til Oscar-virðisløn Fyri aðru ferð er ein grønlendskur filmur millum teirra, sum skulu kappast um heitið sum besti útlendski filmurin Tað er í hvussu er met­ing­ in hjá vísindafólki á lærda British Columbia-há­skúla­ num í Kanada. Tey hava stað­ið fyri einari kanning, og niðurstøðuna hava tey al­ mannakunngjørt í tíðar­riti­ num Nature Climate Change. Við framkomnari tøkni hava tey kanadisku vísinda­ fólk­ini kannað, hvussu heitari sjógvur ávirkar um­leið 600 fiskasløg. Tess heitari sjógvurin er, tess minni súrevni er í honum, men hóast súrevnismongdin mink­ar sera lítið, vísti tað seg at hava stóra ávirkan á, hvussu nógv fiskurin vaks. Eftir útrokningunum hjá vísinda­fólkunum verður fiskurin millum 14 og 24 pro­ sent minni í 2050 enn í dag, tí fiskurin fær ikki nóg mikið av súrevni til at veksa seg full­stóran. Fyri okkum í Føroyum er tað serliga hugvekjandi, at sam­bært vísindafólkunum í British Columbia fer fisk­ urin at minka mest í Atlants­ havinum og Indiska Havi­ num. Toskurin norður og eystur Tann veksandi hitin í sjón­ um hevur eftir øllum at døma longu ávirkað gongd­ ina hjá toskinum í Barents­ havinum. Eitt russ­iskt hav­ rann­sóknarskip bar herfyri við tosk norðuri á 82 stigum og 30 , og so norðarlaga hava teir ikki staðfest tosk har fyrr. Sum skilst var lítið av toski har, men norski fiski­frøð­ing­ urin Harald Gjø­sæt­er skrivar á heima­síðuni hjá norska hav­rann­sókn­ar­stovni­num, at gongdin er týðilig. Toskurin fer longri og longri norðureftir og eystur­eftir. Har er sjóvar­ hit­in betri hóskandi og nóg mikið av føði, eitt nú lodna, sig­ur hann. Fiskurin í Atlants­havinum verður minni í framtíðini Ein avleiðing av veðurlagsbroytingunum verður, at fiskurin verður munandi minni í stødd enn nú - kanska ein heilan fjórðing minni Toskurin og annar fiskur verður munandi minni í komandi árum enn nú Stríð um ost og fisk Royndar kvinnur gevast