mikudagur 3. oktober 2012síða 22

Mikudagur 3. oktober 2012 · Nr. 115 22 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Miðvikan Henda frásøgnin er um Thomas Jacobsen, Tummas í Grønuskriðu á Skipanesi, sum fór hesa longu leiðina. Sonur hansara, Valdimar, er ein fróðarmaður, sum í síni tíð hevði fleiri áhugaverdar frásagnir í FF-blaðnum. Hann er høvuðskeldan til hesa frásøgn: Tummas Jacobsen var føddur á Skipanesi í 1876. So ringar vóru umstøðurnar heima á Skipanesi, at tá ið hann var 10 ára gamal mátti hann fara út at arbeiða, hann fór til Lassen Weihe á Selatrað. Á Selatrað varð Tummas eisini konfirmeraður. Tá ið hann er í kirkjuni, er hann í klæð­unum hjá Andreas Weihe, sum var nógv eldri enn Tummas, so klæðini munnu helst hava verið nak­að stór uppi á honum. Síðani fór Tummas til Norðra­ gøtu at búgva, har hann kom at vera í Blásastovu, har tað nú er forn­minnis­savn. Blásastova er næsta grannahús til Mortanstovu, har systir Tummas, Marin, giftist inn. Har fekk hann tað gott. Hann kom hann eisini seinni at búgva í Gøtu, og hann gjørdist eisini limur í kommunustýrinum. Tá ið Jóan David, beiggi Tummas, bygdi úti á Fløtum í Norðragøtu, stóð Tummas fyri byggingini. Hann hevði nevniliga lært at smíða í Mikladali, har hann fann ta fyrru konuna. Jóan David hevði keypt so nógv tilfar, at nógv var til avlops, tá ið hann var liðugur. Tummas bygdi tískil upp í húsini hjá Jóan David av avlopstilfarinum. Fyri at fáa timbrið at strekkja betur kloyvdi hann plankarnar, og hetta riggaði væl. Í 1909 flytir Tummas yvir aftur á Skipanes, og hann fer at arbeiða í smiðjuni á bedingini á Skála. Tá var eingin vegur, men tað lá væl fyri at fara um fjørðin í báti. Til Suður Georgia Í 1913 tekur Tummas eitt stig, sum sjálvt í dag vildi verið hildið at vera stórt. Hann fer til Suður Georgia, sum er ein partur av Falk­lands­ oyggj­unum, sum liggja út fyri Argen­tina. Har arbeiddi hann á eini hvala­støð. Tá ið bretski flotin í 1982 fór til Falklandsoyggjarnar at taka tær aftur frá Argentina, sum hevði hersett tær, var South Georgia fyrsta landi teir tóku aftur. Hetta er nærum so langt burtur úr Føroyum, sum tað kann vera. Tað var jú soleiðis, at norðmenn høvdu stórt hvalaveiðuvirksemi í Suður­íshavinum. Hetta var jú langt heimanífrá, so teir bygdu hvala­støðir har á leiðini. Í 1904 bygdi skiparin Carl Anthon Larsen eina hvalastøð í Grytviken í South Georgia, og navnið sigur eisini, hvussu har sá út. Víkin var formað sum ein grýta. Øll útgerðin til støðina varð sigld allan tann langa teinin úr Sandefjord, sum var hvala­ høvuðsstaðurin í Noregi tá. South Georgia er 4.000 ferkilo­ metrar til støddar. Her býr einki fólk fast nú. Hóast ein partur av Falklandsoyggjunum, liggur South Georgia 1.300 km úr Falk­ lands­oyggjunum sum vit kenna tær. Meira enn helvtin av South Georgia er fjald av kava. Tað sigst, at tað vóru aðrir føroyingar, sum fóru hagar at arbeiða. Um nakar veit um nakran av teimum at siga, høvdu vit fegin viljað frætt. Tummas fekk arbeiði her gjøg­ num Salvesen í Leith. Skipið, hann fór við, kallaðist "Kurunda", og tað tók ein mánað at sigla til Suður Georgia. Teir fóru eisini inn í Afrika eftir monnum, sum skuldu arbeiða á hvalastøðini. Hesir seks menninir, sum komu umborð í Afrika, vóru mettir at vera hálvavegna villir, so kokkurin gav teimum bara onkran mat upp í eina spann, og úr henni ótu teir við hondunum. Men so ein dagin gav kokkurin einum av teimum skaffigreiður, knív, gaffil og skeið. Nakað aftan á hoyrdist sovorðið løgið klirr, tá ið hesin sami maðurin gekk. Tá sá kokkurin, at maðurin hevði brotið skaffigreiðirnar sundur og hongt tær niðanfyri knæ til pynt. Sum tíðin leið, blivu hesir menn­ inir av allar raskastu arbeiðs­monn­ um, og Tummas gjørdist vinur við fleiri av teimum. Ein teirra kallaðist Pietro og ein Tiofildavas. Pietro var serliga sterkur. Tá ið teir fara norður aftur til Afrika aftaná tíðina á South Georgia, vórðu hesir menninir settir av, har teir vóru tiknir umborð. Pietro kom tá umborð aftur við eini stórari teggju av bananum at geva teimum. Teggjan var so stór, at Tummas mátti fáa ein mann at hjálpa sær at bera hana niður í maskinrúmið. Har var so mikið heitt, at bananirnar kundu búnast har, so tær kundu etast. Shackleton sum húsfólk Aftur til Suður Georgia. Hiðani vóru nógvar hendingar at siga frá, og var tað serliga vetrarkvøldini heima á Skipanesi, at tey sótu og lurtaðu og lurtaði eftir søgum hagani, sum Tummas greiddi frá. Tann mest spennandi av hesum frásagnunum var um pólfararan Ernest Shackleton, sum gjørdist heimskendur fyri sínar ferðir til Suðurpólin. Tá var hvørki útvarp ella sjónvarp, so tey høvdu góða tíð at lurta, og tað kendist næstan, sum at Ernst Shackleton gjørdist hús­fólk heima hjá teimum. Skipið hjá Shackleton "Endu­ rance" lá ein góðan mánað á King Edvard Cove, sum Gryteviken var kallað á enskum. Smiðurin á støðini og Tummas gjørdu eitt tannhjól aftur umborð á skipi hansara. Hetta tók sína tíð, so Tummas kom tí at kenna allar umborð, eisini Ernest Shackleton sjálvan. Hetta árið var serliga ringur vetur, so Ernest Shackleton mátti liggja og bíða eftir líkindum, og teir blivu tí nakað seinkaðir á síni ætlaðu ferð til Suðurpólin. Tummas sá teir so ongantíð aftur, eftir at teir vóru farnir. Annars var hetta ein minniligur vetur, tí hann var so serliga kaldur. Júst hendan ferðin hjá Shackle­ ton gjørdist ein tann mest kenda pólkanningarferðin í søguni. Filmur er gjørdur um ferðina, og hevur hesin eisini verið vístur í føroyska sjónvarpinum. Aðrir vóru komnir til Suðurpólin frammanundan, men Shackleton setti í seg, at hann skuldi fara tvørt­ ur um Suðurpólin frá strond til strond. "Endurance" fór úr London í august 1914. Fyrsta støðin var South Georgia, og her var tað, at leið­irnar hjá Tummas og Shackleton kross­ ast. Bert tveir dagar eftir, at "Endu­ rance" var farin úr South Georgia tann 5. desember 1914, sigldi teir seg Tað er kent, at hóast føroyingar eru fáir, so hava teir til allar tíðir sløðst alla staðni um heim. Longu fyri 100 árum síðan funnust føroyingar á norskari hvalastøð í South Georgia Tummas á Skipanesi: Á hvala­ støð í 1913 hinumegin knøttin Tummas (1876-1947) fór fyri 100 árum síðani til South Georgia at arbeiða á hvalastøð Hvalabátar í Grytviken