fríggjadagur 5. oktober 2012síða 44

nr. 116 · 5. oktober 2012 8 VIKUSKIFTI BAKGRUND Janus á Ryggi post@sosialurin.fo Religión hevur ein langan synda­ registara, við øllum frá heksa­brenn­ ingum í miðøld og harðrendum islam­ istum í okkara tíð – til mótviljan hjá katólsku kirkjuni at nýta fyribyrgjan til at basa HIV smittu í Afrika. Og ofta síggja vit ultimativar uppgerðir í modernaða religiónskjakinum. Kjak­ið snýr seg um at gera úttømandi list­ar yvir annaðhvørt gagnlig ella skað­ilig árin av religión ígjøgnum heims­ søguna. Men fyri tey sum vilja verja religiónina snýr tað seg um at vísa á, at tað ikki er religiónin sjálv sum er trupuleikin, men hennara um­boðs­ fólk. Spurningurin um religión er skaðilig ella gagnlig er torskildur, tí ein ørgrynna av religiónsfatanum eru til. Við øllum frá teimum stóru og væl skipaðu átrúnaðunum til ódogmatiska persónliga trúgv á eitthvørt hægri ella »tað góða«. Ein modernað niðurstøða hevur tí verið, at vit kunnu solda tað negativa frá religiøsitetinum, eitt nú tankar um Guds revsing og synd, men samstundis varðveita lívs­játt­andi virðini – t.d. ósjálvsøkni, næsta­kær­ leika og kensluna av meining í til­ veruni. Tá religión kúgar Samfelagsliga hevur ákæran ímóti átrúnaði serliga verið, at religión er ein kúgandi megi. Religión hevur verið brúkt til at argumentera ímóti sam­ kynda­rættindum, kvinnu­rætt­indum og til at argumentera fyri kríggið og atsóknum av alskyns slag mót­vegis øðrvísi hugsandi. So ella so tykist átrúnaður hava eina innbygda eksklu­ sivismu, ið skilir millum tey rættvísu og órættvísu. Kendir gudsavnoktarar hava tí stundum tikið til, at um tú vilt hava annars góð menniskju til at gera óndar gerðir, so skalt tú geva teimum religión. Og søguliga hevur átrúnaður ver­ ið brúktur til at skilja menniskju sundur í serligar bólkar, sum hava hevja seg uppum onnur. Ákæran ímóti kristiligum politiskum flokkum hev­ur tí verið, at teir, frammum aðrar flokkar, hava stóran tørv á at mynda sam­felagið í síni persónligu mynd. Flest allar religiónir hava harnæst heilagar lærusetningar, ið ikki ber til at seta spurning við. Tær flestu religiónir leggja ikki júst upp til Religiónskjak eru ofta ógvuliga polariserað. Á einari síðu verður ført fram, at religión er rótin til alt ilt í heiminum – ótolsemi, kúgan, fordómar og stríð. Samstundis førir hin síðan fram, at menniskjalívið er tómt og høpisleyst uttan trúgv. Hendan greinin er ein roynd at vísa á ein millumveg. Tí religión kann bæði vera ein kúgandi megi, eins væl og ein lívsjáttandi drívmegi av tí ónda ella góða? Religión