mánadagur 15. oktober 2012síða 22

Mánadagur 15. oktober 2012 · Nr. 120 22 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kanska eru okkara politikk­ arar líka dugnaligir, sum aðra­staðni í heimi. Kanska gera teir sítt besta. Men fólk eru ónøgd við tann førda politikkin í Føroyum. Mong halda, at ongin politisk stýr­ing er. Summi vísa á, at fíggjarmálaráðharrin úr Fólkaflokkinum stýrir Sam­ bandsflokkinum við harðari hond, og at Fólkaflokkurin stýrir ikki landinum, men egnum áhugamálum. Vánalig politisk stýring generelt hevur lensað Landskassan. Makthavararnir siga, at nú skal sparast. Byrjað verð­ur við at játta sær sjálv­um skattalætta. Fyri ikki so langari tíð síðani hækkaðu tingmanna- og landsstýrismannalønir mun­andi. Hetta segðist vera neyðugt fyri at tað politiska arbeiðið kundi gerast til lítar. Argu­mentið fyri skattalætta til hálønt, var, at hetta skuldi skapa meira virksemi í sam­ felagnum. Sum væntað, gav hetta fleiri pengar til tey væl­bjargaðu, men bøtti onki um samfelagsheildina, og fer heldur ikki at gera tað. Kanska er hetta við til at skapa ónøgd? Fíggjarlógin skal javnviga, men meira er brúkt enn komið er inn. Nú restar í, og so má sparast. Tá ið politikkarar spara, so rakar tað tey við tí strævna arbeið­ inum, og sum fáa ta lægstu lønina. Kanska er hetta ein náttúrulóg, men tað skapar ónøgd. Mitt í øllum fær fíggjar­ mála­ráðharrin so eina fiksa idé. Nú skal Landsbankin slaktast. Málið er, at her kann sparast eitt sløð. Jørn Astrup og Jógvan Páll siga, at Landsbankin hevur onga missión. So nú er ætlanin, at kontrolinstansurin og ráð­gev­andi stovnurin á tí makro­økonomiska økinum, sum nústani er við at fóta sær av álvara, verður smildr­ aður. Pengarnir, sum Lands­ bankin hevur til at taka, fara upp í stóra pott. Men meira skal til. Pensiónir verða forútskattaðar. Held­ ur ikki hetta er nóg mikið. So hava vit alt hitt at dúva upp á: Inntøkuskatt, MVG, toll, punktgjøld, orkuavgjøld, kring­varpsgjøld, ferða­av­ gjøld, sukur- og feitt­av­gjøld, ak­farsavgjøld, veg­skatt, rentu­skatt, avgreiðslu­gjøld, tubbakks- og rúsdrekka­ gjøld, sjúkra­trygging, til­ feing­is­gjøld osv. Men fram­ v­egis er ikki nóg mikið. Sjúkrahúsverkinum verður álagt at pressa sitrónina enn einaferð, og svarar verkið aftur við at siga enn fleiri fólk úr starvi, og síðani at taka gjald frá fólki, sum koma á skaðastovurnar. Og enn er ikki nóg mikið. Pen­ siónsupphæddirnar eru fast­ frystar og pensións­ald­urin skal setast upp til 70 ár. Men onki arbeiði er til tey útslitnu. Møsn úr enda í annan. Tað unga fólkið stingur í sekkin, hóast kreppa leikar á um meginpartin av heiminum. Tey trúgva ikki okkara valds- harrum. Tey eru ónøgd. Nógv av teimum, sum eftir eru, kenna seg ótrygg. Og fleiri gerast eisini ónøgd við land­ sins leiðslu. Hvat verður tað næsta, ið politikkararnir finna upp á? At skylda upp á tað heimsumfatandi fíggjar­kreppuna, gevur lítla meining, tí hon hevur ikki havt serliga stóra ávirkan á okkara búskap. Enn. Vit liva bara av fiski- og alivinnu. Tvær svikaligar vinnur. Fiski­vinnan hevur stórar trupul­leikar at dragast við. Ali­vinnan hevur rekordár, men er sárbær. Politikkarar mugu læra seg hógv. Í góðum, sum í ringum tíðum. Tey sum sita við felagskassan og býta út av peninginum hjá teimum, ið knossa seg gjøgnum ger­ andisdagin fyri at svara hvørj­um sítt, mugu gera sær greitt, at tað er ikki spæl at umsita harðvunnu krónur borgaranna, tað krevur eina neyva fatan av hugtakinum ábyrgd. Politiskar avgerðir flyta og fordeila fólksins ogn. Fólk­ið velur politikarar, ið tey vóna fara at vísa ábyrgd fyri, at ognin verður umsitin á ein skynsaman hátt, so hon tryggjar rakstur og framburð, tjóðini at frama. Tað krevur politikk­arar við greiðari fatan av ábyrgd. Tað krevur vit og skil og djúptøkið arbeiði, eitt arbeiði, sum í mong­um førum ikki hevur verið, og ikki verður gjørt nóg neyvt. Hetta skapar ónøgd. Stóra ónøgd. Roknið ikki við oljuinn­ tøkunum enn. Tær koma tá tíðin er búgvin, og tað krevur uppaftur størri varsemi og ábyrgdarfatan. Sparingar kunnu sakt­ ans finnast í almenna geir­ an­um, uttan at kosta eitt­ ans arbeiðspláss. Ein hópur noyðist at bíða við ávísum “ágóðum” í eina tíð. Tað er alt. Tað snýr seg um hug­burðs­ broyting, eina broyting í van­ um, sum øll koma at venja seg við kortini. Politikarar: »Takið ábyrgd av egnum landi!« Takið ábyrgd nú! E.S. Stórur saknur var í vant­ andi luttøku hjá Framsókn í sjón­varpskjak­inum í gjár­ kvøldið. Kjak Nú gerst niðurbræðingin av Framsókn persónlig. Í dag kom Framsókn og Poul Michelsen við opnum brævi, at flokk­ urin ynskir fólka­valda tingmannin Janus Rein úr løgtinginum, tí Fram­ sókn skal varðveita báð­ ar tings­sessirnar. Hetta er nokkso iron­ iskt, tí Poul Michel­sen gjørdist utt­an­floks­ maður, tá ið hann tók seg úr fólka­flokkinum. Sama gjørdi Sjúrður Skaale, tá hann fór úr tjóð­veldi. Nú ger Janus ein Poul! Skulu vit forða teimum, ið eru fólkavald, at hava eina øðrvísi áskoðan enn for­menn­inir í flokk­ unum? Sjálvandi ikki. Tað stendur í stýris­ skipanarlógini, at ting­ fólk skulu til eina og hvørja tíð vera trúføst móti síni egnu sann­ føring. Tað var Poul Michel­ sen, tá hann veittraði fólka­flokk­inum farvæl. Tað var Sjurdur Skaale , tá hann tók seg úr tjóð­ veldi. Sama er Janus Rein, nú hann fer frá Poul! Hetta er styrkin í fólka­ræðinum. Tað er mín vón, at Janus Rein varðveitir sess­in í løg­tinginum, tí hann hevur verið ein fram­úr­ska­r­andi sam­ starvs­felagi. Altíð kon­ struk­tivur, altíð fyri­ reik­aður, og so er hann ikki bangin fyri at siga sína erligu meining. Tað sóu vit millum ann­ að, tá ið hann bað for­ mannin hjá mær, Jørgen Niclasen, tiga, tá ið hann snakkaði. Eg stuðli Janusi Rein, tí uttan hann verður fólka­ræðið í Føroyum eina sterka per­són­ligheit fátækari. Eingin Poul, sigur Poul! Hanus Samró Ónøgdin Eyðun Waagstein Súsanna O. Skaale Bleiv eitt sindur kløkk tá eg sá eitt lesarabræv um meg frá mínum gamla starvsfelaga, Kári Leivs­syni, í Sosialinum fríggjakvøldið. Kári spyr háandi um eg ”livi í eini aðrari øld, har asylum-burtur­goymsla, mystikkur og ræðsla fyri tí sálarliga ráddi, og har tað at søkja sær hjálp fyri tí, var »skomm«”. Orsøkin er ein sjón­varps­ sending um psyki­atriska depilin við heit­Inum: ”Eg vil ikki krógva tað”, har eg m.a. segði, at ”tað kanska er ein skepsis um hetta við at ganga til psykolog, at tað kanska er nakað av eini pseudo vísind og ikki er hard core rocket science som læknavísindin er”. Hetta er brot úr eini samrøðu um sálafrøði í Føroyum, sum vardi í eini 30 minuttir. Tað sum eg sipaði til var, at samfelagsliga - ser­liga á politiskum stigi – verður sálarfrøðilig við­gerð ikki raðfest so høgt, sum hon skuldi verið. Ein orsøk til hetta kann vera tann sann­roynd, at sálar­frøðilig við­gerð ikki er eins løtt at evidensbaserað sum eitt nú medisinsk við­gerð. Tað er lættari at ávísa konkret úrslit av medisinskari viðgerð – men tað er heldur trupl­ari, tá tað snýr seg um psykoterapi. Og hetta kann skapa ta ”skep­sis”, sum eg nevndi í send­ingini. Tá játtanir skulu gev­ast, vil tann, sum tekur av­gerðina, sjálvsagt vita, hvat fæst fyri peng­arnar. Og tað er altso ikki eins einfalt at siga, tá tað snýr seg um psyko­logiska viðgerð, sum tá tað snýr seg um medi­sinska viðgerð. Vit kunnu kanska sama­ nbera tað við, at tað er lætt at siga hvat kemur burturúr peng­unum, sum verða játtaðir til ein veg. Tað er truplari at siga, hvat kemur burturúr peng­unum, sum verða játtaðir til mentan. – Og tað er kanska ein av forkláringunum uppá, at føroysk mentan er so lágt raðfest. Men hóast mentan ikki er so ítøkilig sum asfalt, so er hon neyðug. Hóast ein sálarfrøðilig viðgerð ikki er so ítøkilig sum ein skurðviðgerð, so er hon eisini neyðug. Vit sálarfrøðingar eiga - eins og fólk innan mentar­ lívið – at fáa mynd­ug­ leikarnar at skilja hetta. Tað gera vit við upp­lýsing, og tað er ein orsøk til, at vit eru fleiri sum hava lagt nógva orku í at upplýsa um sálar­frøði í Føroyum. Í aðrari øld... Kári Leivson endurgevur meg ikki rætt tá hann sigur meg hava sagt, at ”fólk hava skepsis at ganga til psykolog”. Tað, eg segði, snúði seg als ikki um hvat meinigi maðurin og kvinnan halda um psykologiska viðgerð. Men Kári Leivsson fer longur enn so. Við støði í teimum orðum, sum hann sjálvur hevur lagt mær í munnin, spyr hann, um eg livi í einari aðrari øld. Kári Leivsson roynir við hesum at geva fólki eina hugsan um meg, sum als ikki byggir á veruleikan. Tað, eg geri og sigi, gevur honum einki grundarlag fyri at skriva soleiðis um meg. Kári yrkir sjálvur um ”tá ting taka týdning sum ei eru til”. Tað, sum Kári er so óður um, at hann fer í bløðini við tí, er ikki til. Tað finst onga aðrastaðni enn í hansara egna høvdi. Tá ting taka týdning, sum ei eru til