fríggjadagur 19. oktober 2012síða 20

Fríggjadagur 19. oktober 2012 · Nr. 222 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kommunuval 2012 Heilsukanning og heilsumiðstøð Marja Lund Gjógvará býráðsvalevni fyri Tjóðveldi Við verandi landspolitikki, lækkar góðskan á almenn­ um heilsutænastum. Lands­ sjúkrahúsið skal aftur spara og nakrar av avleiðingunum eru, at deildir verða yvirfyltar, viðgerðin verður ikki nøkt­ andi og bíðilistar gerast longri. Játtanin at senda sjúk­lingar av landinum til við­gerð verður skerd, meðan játt­anin til viðgerð í Føroyum ikki økist. Her má kommunan royna at taka upp, eftir skila­ leysa politikkinum hjá sam­ gonguni. Kommunan skal føra ein heilsufremjandi og fyri­byrgjandi politikk. Vandin at blíva sjúkur økist við aldrinum og eftir 40 ára aldur hækkar vandin fyri m.a. blóðtøppi og krabba. Tað eru fleiri, ið bíða ov leingið áðrenn tey ringja til lækna tá tey merki eitthvørt sjúkueyðkenni. Eisini eru tað tey, ið ikki eru varug við sjúkueyðkenni og tí ikki koma til lækna í góðari tíð. Vit eru ikki altíð harrar yvir hvørjari støðu vit koma í, men kommunan kann skipa so fyri, at borgarar yvir 40 ár fáa eina heilsukanning regluliga t.d. 2. ella 3. hvørt ár. Hetta merkir, at vit fáa innkalling at koma til lækna og tá verður m.a. kanna hjarta, lungu, blóðtrýst og blóðroyndir verða tiknar. Kannast kann eisini um ein hevur, ella er í vandabólkinum fyri at fáa, strongd, tunglyndi ella dia­ betes. Við at taka av hesum tilboði kunnu vit kenna okk­ um trygg við, at vit hava gjørt eina roynd at varðveita góða heilsu. Við einari slíkari heilsu­ kanning, kunnu vit fyribyrgja ella uppdagað sjúku tíðliga og harvið betra um okkara møguleikar at forða sjúku og betra okkara lív sum heild. Ein visjón hjá kommununi skal verða, at bjóða sínum borg­arum eina heilsumiðstøð. Enda­málið er, at stuðla øllum borg­arum í royndini at fremja og varðveita heilsu. Á einari slíkari kommunalari heilsu­miðstøð skulu vera ymiskir fakbólkar, so sum lækni, kostráðgevi, sjúkra­ røktarfrøðingur, ergo- og fysioterapeut, sosialráðgevi, heilsufrøðingur og sálar­ frøð­ingur. Her kunnu fólk koma og fáa vegleiðing og ráðgeving á sama stað. Fólk kunnu fáa ymiskt kannað og viðgjørt. Heilsufrøðingar í skúlunum kunnu senda børn í ymiskum vandabólkum, og foreldur teirra, higar at fáa hjálp. Heilsumiðstøðin skal viðvirka til at menna, gjøgnumføra, samskipa, miðla og dokumentera heilsu­virk­semi í kommununi tvørtur­um alla umsiting. Heilsu­mið­støðir finnast í kommun­unum í okkara granna­londum og er eftir mínum tykki eitt gott hug­ skot. Um vit fingu stovnsett eina heilsumiðstøð, snikkað eftir okkara viðurskiftum og fortreytum, so kundi borgarin fingið eina inngongd til tær ymsu heilsutænasturnar. Tórshavnar Kommuna skal bjóða sínum borgarum dygdargóðar heilsutænastur, so vit kunnu hava eina so góða heilsu sum gjørligt. Við verandi landspolitikki fáa vit brúk fyri tí. Vit byggja land og bý Jógvan Arge Tórshavn, valevni á Lista E Kommunurnar eru ein týð­ andi partur av føroyska sam­felagnum. Tær skulu loysa tær uppgávur, teimum eru álagdar, og hetta skal gerast við ábyrgd. Forsøma kommunurnar sínar upp­ gávur, sæst hetta aftur í øll­ um samfelagnum. Tórshavnar kommuna er landsins størsta kommuna. Sum størsta kommunan kann hon vera fyrimynd hjá hin­um kommununum, og hon eigur at ganga undan á øllum økjum. Í høvuðsstaðnum er nógv tað mesta fólkið, her er mesta virksemið, her er størsti kass­in, og her er tann størsta og dyggasta umsitingin. Ábyrgdin hjá politikarunum í kommununi er tí stór, og hon skal røkjast væl. Føroyar sum land hava brúk fyri einum góðum og sterkum høvuðsstaði. Í høv- uðsstaðnum skal vera lív og virksemi, og her skal vera ein ævig fartan millum bygd og bý og millum lond við fólki og farmi. Skulu vit varðveita Før­ oy­ar sum okkara spenn­andi heim, mugu tøk alla­tíðina takast. Vit mugu spyrja, hvussu vit kunnu venda skeivu gongdini í fólka-talin­ um, og taka tey stig, sum eru neyðug. Ein stór uppgáva er at føra skynsaman fíggjarpolitikk. Hetta hava vit gjørt farnu val­skeiðini í samgongu. Skuld­in er 150 mió. kr. av eini ár­lig­ari skattainntøku á 635 mió. kr. Hetta er langt burtur frá teirri álíkning, sum loyvt er at skylda. Til samanberingar kann nevnast, at fyrst í 90'unum var skuldin hjá Tórshavnar kommunu 800 mió. kr. av eini skattainntøku á 250 mió. kr. Hetta var skilið tá. Soleiðis er tíbetur ikki nú. Býráðssamgongan hev­ur í tilmæli sínum til fíggjar­ ætlan fyri 2013 skotið upp, at skatturin lækkar hálvt prosent, og at barna­frá­drátt­ urin hækkar úr 5.500 kr. upp í 8.000 kr. fyri barnið. Hetta fara borgarnir at merkja beinanvegin, tá fíggjar­ætl­ anin kemur í gildi 1. januar 2013. Farna valskeið havi eg sum formaður í menta­mála­ nevndini og limur í fíggjar­ nevndini verið við til at seta gongd á nógvar útbyggingar í býnum. Sum limur í fleiri bygginevndum havi eg eisini verið við til at fylgt teimum á mál. Tað venda vit aftur til ein annan dag. Men hetta hevur alt verið mær ein gleði og heiður, tí býráðsarbeiði av hesum slag er bæði at byggja land og bý. Og vit í Tjóðveldi taka fegin eitt tak aftrat! Gjald fyri valgreinar Vit taka gjald fyri valgreinar í sambandi kommunuvalið. Valgreinar eru greinar frá valevnum og greinar, sum blaðstjórnin metir sum valgreinar. Kostnaðurin er í lutfallinum 1.000 kr fyri fjórðingssíðu. Viðvíkjandi bústaðar­ spurningum hevur komm­unan einamest lagt seg eftir at gera út­ stykkingar til sethúsa­ bygg­ing. Hetta hevur altíð verið serføroyski bú­hátturin - og langt frá tann bíligasti. Nógvu útstykkingarnar hava skapað stórar, deyd­ ligar býarpartar við stór­um sethúsum við ólukkuligum menn­ iskj­um, sum illa nokk megna at rinda fyri hesi væl­signaðu húsini. Útstykk­ingarnar hava eisini kravt óneyðuga nógv pláss í mun til, hvussu nógv­um fólkum tær kunnu hýsa og hava sam­stundis gjørt stór inn­triv í føroysku náttúr­una. Er hetta veg­ urin fram? Ístaðin fyri hetta kann kommunan byggja størri hús í fleiri hædd­ um við fleiri íbúðum í fleiri ymsum støddum, bæði til leigu og til keyps - og kanska eisini við luta­íbúðum. Hesi hús kunnu skapa grundarlag fyri einum ríkum felags­ lívi við felags uttandura øki, felags spæliplássi til børn, felagshølum til veitslur, felags matar­ skipan og mongum øðr­ um felags tiltøkum. Í hes­um sambandi kann eisini arbeiðast við orku­sparandi tiltøkum so sum jarðhita, sólorku, vindorku og øðrum - so bæði umhvørvið og tín penga­pungur fáa tað betri. Sjálvandi skulu fólk sjálv sleppa at avgera hvussu tey vilja seta búgv - men vit mugu burt­ur frá hesi gomlu sið­venjuni, at fólk for­ skansa seg í sethúsum og brúka alt sítt lív til at rinda dýr bankalán - tað kann jú ikki vera meiningin við lívinum. At búgva skal vera lætt og ódýrt. Tað skal vera ein fyrimunur at búgva í Tórshavnar Kommunu - bæði trivnaðarliga og fíggjarliga. Og tað skal vera ein fyrimunur at seta búgv í Tórshavnar Kommunu. Frá ólukku­ skansum til frælsi! Leivur Thomsen Tað skerst ikki burtur, at bústaðarkostnaðurin er størsti vansin í Havnini í dag, her er vorðið alt ov dýrt at búgva. Orsøkin er, at flestu bústaðir finnast í dýrum sethúsum. X betri bústaðir X lægri kostnaðarstøði X Leivur Thomsen, ein kreativur politikkari Eg eri stundum spurdur, hví Tjóðveldi stillar upp til býráðsval. Mítt svar er, at Føroyar sum land verða ikki bara bygdar á løgtingi og í landsstýri, men eisini í býráðum. Har eru fólksins umboð nær hjá borgarunum og hava møguleikan at ávirka samfelagsgongdina skjótt og væl