fríggjadagur 26. oktober 2012síða 48

nr. 125 · 26. oktober 2012 8 VIKUSKIFTI Forsetaval Janus á Ryggi post@sosialurin.fo USA er grundleggjandi eitt borgarligt samfelag við konservativum virðum og eini heilt øðrvísi politiskari siðvenju enn vanliga høgra/vinstra ásin, sum vit kenna úr Europa. Hetta var ein av niður­støðunum á tiltakinum »Obama ella Romney?« sum var í Norður­landa­ húsinum seinasta sunnudag, tá ið eini 300 fólk vóru savnað fyri at hoyra teir báðar donsku USA kennararnar og journa­listarnar Clement Kjersgaard og Michael Ehrenreich greina amerikanska for­setavalið. Men hvussu ein selir borgarligu ameri­konsku hugsjónina – um at alt ber til fyri hin einstaka, bert hann ella hon hava nóg stóran vilja – skilir for­ seta­valevnini bæði. Vanliga hugsa vit, at Barack Obama er vinstrahallur, men eftir amerikonskum mátistokki er hetta ikki júst tað sama sum eftir euro­peiskum mátistokki. Hóast tað hava republikan­ arar ført valstríð við at mála eina mynd av Barack Obama sum sosialist av europeiskum formati. Ein samleiki sum skurrar í almenna amerikanska diskursinum og vekir minnir um kalda kríggið. Republikanarar vilja við hesum definera valstríðið, sum eitt stríð um sjálva amerikonsku sálina. Um hvat tað merkir at vera amerikanari. Barack Obama selir tí sína visión um størri sosialt rættvísi í USA við at pakka boðskapin inn í amerikanska dreymin. Tað almenna skal, sambært honum, tryggja, at øll hava ein rímiligan møgu­ leika júst at røkka amerikanska dreym­ inum. Ein visión sum Mitt Romney hevur skýrt óamerikanska euro­peiska sosialismu. Sambært honum er privat stigtakan einasta munagóða og ameri­ kanska loysnin upp á tær stóru bú­ skapar­ligu avbjóðingarnar USA stendur fyri. For­setava­levnini kappast tí um at definera júst hvussu »rætta út­gávan« av USA skal síggja út. Og tað gera teir, við at nýta nakrar væl kendar hug­ sjónar­ligar snildir. USA er einki Europa Mitt Romney stillar upp sum vinnu­ lívs­maður og royndir hansara frá privata vinnulívinum er stórur partur av hansara politiska image. Sambært honum er henda bakgrund serliga væl egna at fáa USA á føtur aftaná búskaparskrædlið – tí tað er privata vinnulívið sum skal skapa búskaparvøkstur og størv, vil hann vera við. Og loysnin er klassisk borgarlig: Stórir skattalættar, minni regu­leringar, skattalættar til vinnulívið og almennar sparingar. Klassisk »trickle down eco­ nomics«: Lat vinnulívið fáa frið, so skapar tað av sínum eintingum eina rúgvu av størvum til tey, sum eru ar­ beiðs­leys. Republikanarar hava samanborið Mitt Romney við Ronald Reagan, sum famøst segði, at tað almenna er trupuleikin. Og Mitt Romney hevur, rættuliga kreativt, ákært Barack Obama fyri at vera fortalara fyri »trickle down govern­ment« – sum sambært honum als ikki hevur riggað hesi fýra árini, hann hevur sitið sum forseti. Tí veruligi virð­ini koma ikki frá tí almenna, men frá privatari stigtakan, er boðskapurin. »We built it!« – ikki føderala stjórnin – gjørdist tí slagorðið á republikonsku konventiónini fyri nøkrum mánaðum síðani. Í eini sending hjá BBC Radio fyri stuttum vístu eygleiðarar á, at ímyndin av tí almenna – sum ver­andi nærum ein fíggindi – stingur djúpt, bæði í bakgrundini hjá Mitt Romney og konservativu hugsjónini, hann skal selja seg uppá. Stóra fyri­myndin hjá Mitt Romney er pápi hansara George Romney, sum var ein rættuligur self- made man innan ameri­kanska bil­ídn­ aðin, umframt at vera republi­kanskur politikari. Eins og pápin hevur Mitt Romney brúkt stóran part av sínum lívi í privatu vinnuni – í hansara føri innan venture capital. Og tað er henda visiónin av ameri­ kanska dreyminum Mitt Romney selir: Í USA ber alt til, bert tú torir og váðar. Einasti vegur aftur til amerikanskan stórleika í heiminum er ígjøgnum frælsa kapitalismu, ikki almennar íløgur. Vinsælan hjá Barack Obama mót­vegis tí almenna er óamerikonsk og skaðilig. Skal bjarga amerikanska dreyminum Barack Obama selir eisini amerikonsku søguna um, at alt ber til. Og leggur, eins Barack Obama og Mitt Romney kappast um at selja amerikanska dreymin – hvør sína útgávu av honum. Retoriskt er talan um ein hugsjónarligan samanbrest av teimum heilt stóru, og ideologiskt er tað ein kapping um at skilja seg frá hvørjum øðrum Bardagin um amerikonsku sálina Barack Obama selir sína visión um størri sosialt rættvísi í USA við at pakka boðskapin inn í amerikanska dreymin. Tað almenna skal, sambært honum, tryggja, at øll hava ein rímiligan møguleika júst at røkka amerikanska dreyminum