mánadagur 29. oktober 2012síða 13

13 Mánadagur 29. oktober 2012 · Nr. 126 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kommunuval 2012 Sakin sambært Sunnevu: Fountain House skal kveikjast kommunalt Sunneva Háberg Eysturstein Framsókn At arbeiða og vera virkin samfelagsborgari gevur menn­iskjum eina sterka sam­ leikakenslu, men eftir longri tíð við sálarligari sjúku kann tað vera torført at venda aft­ur til arbeiði ella lesnað. Mann hevur isolerað seg frá um­heiminum, og sjálvsálitið er í botni. Í Havn hava vit tíverri nógv medmenniskju, sum eru illa fyri á henda hátt. Tey ferðast millum psyki­atrisku deildirnar og aðrar viðgerðarstovnar og blíva ofta koyrd út aftur í sam­felagið, uttan at vera før fyri at fóta sær í tí. Menniskjaliga er hetta ein vanlukka, tí at hesi menn­ iskju hava tað svárt, og tí tey ikki sleppa at kenna, at tey fáa brúkt síni evni á ein nóg góðan og gevandi hátt. Samfelagsliga er at­ gerðarloysið skilaleyst. Eitt er, at nógv fólk fáa peningaliga hjálp frá landinum, uttan at fáa møguleika at aktiverast og geva nakað aftur. Tað er hvørki sunt ella gevandi. Annað er, at land og býur slett ikki fáa ágóðan av øllum teimum virðum, hesi fólk saktans kundu skapt, høvdu vit bert rætt teimum eina lítla hjálpandi hond. Vit mangla liðið mill­um deildirnar/viðgerðar-stovn- arnar og samfelagið, sum loftar illa støddum persónum, og sum við ráðgeving og vegleiðing hjálpir teimum at fáa ein virknan leiklut aftur í samfelagnum. Frá sjúku til megi og møguleikar Eitt Fountain House kann verða loysnin, sum gevur okkum størstu og skjótastu úrslitini fyri minsta kostn­ aðin. Konseptið hevur prógv­að seg sjálvt kring all­ an heim, síðan nakrir sálar­ sjúk­lingar í 1940'unum fóru undir hetta virksemið í New York. Í stuttum er eitt Foun­ tain House eitt stað, har sálarliga sjúk og sinnis­veik hava møguleika at endur­ venja sosialu og fakligu før­ leikar sínar. Eitt stað, har tey kunnu vera og virka á ein meinings­fullan hátt, sum kann gera tey heilt ella part­víst sjálv­hjálpin. Her leggja fólk dentin á evnini, megina og møgu­leik­arnar hjá tí einstaka per­sóninum heldur enn á sjúk­una hjá við­ komandi. Eitt Fountain House kann gerast tann liðurin millum psyki­atrisku deildirnar og samfelagið, sum kann lofta persóninum við sálarligari sjúku og leiða hann ella hana inn aftur í samfelagið. Her kunnu hann ella hon læra at kenna síni egnu virði aftur og at gerast ein virkin borgari, sum ger nyttu í sam­ felagnum. Klárt at sjóðseta her og nú Tað er óskiljandi, at lands­ myndugleikarnir ikki vilja geva hesum lutfalsliga kostn­aðarlítla átakinum ein møgu­leika við at veita neyð­ugu fíggingina. Alt for­ arbeiðið er gjørt av privat­ per­sónum saman við Sinnis­ bata. Verkætlanin er klár at sjóðseta her og nú við eld­ sálum handan róðrið, men landið hevur valt at raðfesta øðrvísi. Talan er um umleið 2,5 mió krónur um árið í trý ár til løn og rakstur. Tí má høvuðsstaðurin traðka til. Tórshavnar komm­ una skal vera høvuðs­stað­ urin fyri øll. Psyki­atrisku deildirnar eru her í komm­ ununi, og tað er her fólkið savnast. Vit hava skyldu at hjálpa. Kommunan skal vera kveikjari við at veita fígg­ingina til at stovna eitt Fountain House, og eftir­ fylgjandi skal landið átaka sær raksturin. Í Framsókn leggja vit dent á tað tjóðskaparliga, tað vinnu­liga og tað persónliga frælsið. Vit kenna tað sum okkara skyldu at geva øllum borgarum eitt persónligt frælsi, og hetta skal sjálvandi eisini fevna um tey, sum eru so óheppin at bera størri sálarligar byrðar enn onnur. - - - Eg mæli øllum veljarum til kommunuvalið at lesa Fram­ sóknarfaldaran. Míni heilt persónligu hjartamál sum Fram­sóknarfólk í kommunal­ politikki eru: Foun­tain House, Tjóðpallur Føroya við konsertsali, Markna­ gils­depilin og Miðbýurin í Havn. Vit høvdu klaver heima hjá okkum, men tað var lítið brúkt . Eg var sendur til Miu Waagstein við Krókabrekkuna at læra at spæla. Hon var vinar­ lig, segði at eg sló hart á tangentarnar, men tá eg helt, at eg fór at gevast, mótmælti hon ikki. Í Hoydølum høvdu vit sangtíma í 1. g . Eyð­ un Sørensen ætlaði at gera eitt kór, og hann bað tí hvønn einstakan næming koma inn í sang­hølið at raka nakrar tónar. Tá vit høvdu verið inni, segði hann, at øll kundu brúkast uttan ein, men hann segði ong­ antíð, hvør tað var. Eg føldi meg raktan, tí eg fór ongantíð at syngja í kóri. Í felags­ sangi, veitslulagi ella aðra­staðni, har sungið verður, tigi eg sum oft­ ast og lurti eftir teim­ um, sum duga at syngja. Hóast ongin sangari, dámar mær mestsum alt slag av tónleiki, og einsamallur í bilinum eri eg sum ein tannáringur og skrúvi for frá. Tá kann eg gott finna uppá at syngja hart. Eg havi mangan undr­ast, hvussu væl tað liggur fyri hjá teimum flestu, eg kenni, at fáast við sang og tónleik. Okkurt serligt ger seg galdandi í okkara fólki, bæði áhugin og evnini eru har, vit hava eitt sjáldsamt tilfeingi. Hóast eginleikarnir tykjast viðføddir hjá summ­um, hugsi eg, at tað eisini er umhvørvið, sum skapar áhugan og úrmælingarnar. Musikk­ skúlin og Symfonie­ orkestrið, tingini hanga saman. Sangfuglarnir koma úr samkomu og kirkju, úr kórum og orkestrum, teir eru allastaðni, har karmarnir ella pallarnir eru. Eitt samfelag skal troyta tað tilfeingið, tað hevur. Tað er nógv lætt­ari at byggja á nak­ að, sum hevur ment seg natúrliga í fólkinum, enn at byrja á berum. Tí er tað so upplagt, at vit gera alt fyri at menna sangin og tónleikin enn meira í landinum. Føroyskir tónar ríka okkum sum ongantíð fyrr. Nú ríka teir eisini fólk í øðrum londum við. Tað veri seg jazz, blues, country, rock og alt frá Teiti og Eivør til Orca og Týr! Vit hava møguleik­ an at gera Tórshavnar Komm­unu til ein veru­ ligan tónleika­mið­depil. Tora vit at taka av ? Ongin sangari Finnbogi Arge Landsmyndugleikarnir hava noktað at fíggja eitt føroyskt Fountain House, sum hevur til endamáls at endurvenja sosialu og fakligu førleikarnar hjá sálarliga sjúkum og sinnisveikum, sum eru komin illa fyri. Tí má høvuðsstaðurin traðka til. Tórshavnar kommuna skal vera kveikjari við at veita fígging til uppstart, og síðani skal landið átaka sær raksturin. Dagføringin av Hoyvíkshøllini heldur fram Tað var hátíðardámur í Hoy­víks­høllini, tá nýggi til­ bygningurin í sunnara enda var tikin í brúk eftir Ólavsøku í ár. Hetta er ein partur av heildarætlanini at økja um og betra hallarviðurskiftini í Tórshavnar Kommunu. Við vøkstrinum í fólka­ tal­inum í Hoyvík í huga og orsakað av støðugt vaks­andi limatalinum hjá hond­bólts­ felagnum í Hoyvík H71, var greitt at Hoyvíkshøllin hevði brúk fyri eini dagføring. Hetta var eisini eitt av vallyftunum og vit fegnast um gongdina. Í fíggjarlógini til komandi ár eru settir pengar av til at gera tilbygningin liðnan. Men vit steðga ikki har. Tá spennandi finalurnar í manshondbólti vóru í vár millum Kollfirðingar og Hoy­ víksingar sóu vit eisini, at høllin var ov lítil til at rúma øllum áskoðarunum. Hetta fara vit at gera nakað við. Ætlanin er, at seta pengar av til hetta arbeiði í fíggjarlógini fyri 2014 til tað arbeiðið. Er tú samdur í hesum, set so krossin við Levi Mørk á býráðsvalinum 13. novembur. Levi Mørk