mánadagur 29. oktober 2012síða 19

19 Mánadagur 29. oktober 2012 · Nr. 126 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kommunuval 2012 Sjósavnið Rógvi á Rógvu Valevni hjá Tjóðveldi Føroyar eru miðskeiðis í Norð­ur­atlantshavinum við einum ómetaligum lívfrøði­ ligum margfeldni í sjónum, og sum kunnugt er fiskivinnan høvuðsvinna. - Tað er tí umráðandi at vitanin um lívið í havinum er frammalaga í tilvitskuni hjá føroyingum. Føroya Sjósavn Vit eiga at takka íbirtarunum, sum hava lagt stóra orku og arbeiði í at stovna Føroya Sjósavn og ikki er at gloyma vælvildina frá kommununi, landinum og vinnuni. Tað krevur nógv arbeiði og viðlíkahald at reka Sjó­ savnið. Tað er munur á slík­ um savni og øðrum søvnum, tí sjósavnið fæst við livandi verur. Akvariini skulu t.d. reinsast, havdjórini matast og nýggj setast við. Skal savnið virka sum ætlað, er neyðugt at kør, pumpur og annað altíð eru í lagi. Umstøðurnar at reka savnið krevur at fólk eru tøk allan sólarringin hvønn dag í árinum. Á hvørjum ári vitja uml.14.000 fólk Føroya sjósavn Tey vitjandi koma t.d. frá dag­stovnum, eldrastovnum og skúlum. Sjósavnið er eitt náttúrligt ferðamál hjá ferðafólki og eitt tað mest vitjaða savnið í landinum. Sjósavnið skipar fyri menn­andi tiltøkum, har ung­ dómar, børn og onnur kunnu nema sær vitan um lívið í sjónum á okkara leiðum. Hetta er við til at spjaða kunn­leika, og skapa áhuga fyri tí føroyska havum­hvørv­ inum. Forkunnugt savn Ein ónevndur persónur lat í 2011 Sjósavninum eitt eina­standandi savn við 403 fuglum. Hetta er sannur fong­ur fyri savnið, og saman við myndum og firvaldum, sum eru á savninum, hevur savnið fingið nýggjar møgu­ leikar at sýna fram. Sjósavni hevur stóran týdning fyri okkum og ferðavinnuna Ein størri fígging til rakstur hevði komið væl við og kundi m.a. havt við sær, at fleiri verkætlanir og onn­ur hav­ djór vóru sýnd á savn­inum. Neyðugt er, at savnið fær størri høli til framsýning, umframt høli til undirvísing og gransking. Savnið hevur onki hóskandi akfar og sakn­ar amboð til dagliga virk­sem­ið. Tórshavnar Kommuna og landið áttu at latið Føroya sjósavni enn betri stuðul til útbygging og rakstur. Tað hevði verið heilt náttúrligt at høvuðsvinnan var ein av høvuðsstuðlunum og hevði ein størri leiklut í fíggingini av Sjósavninum. Lat okkum stuðla íbirt­ ar­um og verkætlanum, sum eru við til at menna Havnina sum høvuðstað! Tá eg sum ungur AFS næm­ ingur kom til Los Angeles at ganga í skúla fyrst í sjeyti­ árunum, varnaðist eg, at ein avgerandi munur var á skúla­ skipanini í Føroyum og USA. Meðan vit í Føroyum høvdu fimleik 2 tímar um vikuna, so høvdu tey har yviri ítrótt 1 tíma um dagin. Kravt var, at tú royndi ymiskar ítróttargreinar, so tú ikki vandi tað sama alla tíðina og fylgt var við í heilsustøðuni hjá næmingunum. Endamálið var at kveikja áhugan fyri ítrótti og fremja fólkaheilsuna, tí ikki var lukku­ligt at gerast sjúkur í einum landi, har sera dýrt var at søkja sær heilsubót, hevði tú ikki tryggjað teg nóg væl. Amerikanarar vistu, at neyð­ugt var at brúka kropp­ in og røra seg, skuldi tú varð­ veita heilsuna sum longst. Annað er so tað, at júst ameri­kanarar í nýggjari tíð full­komuliga hava mist tamar­haldið á kostvanunum, sum hava minst líka stóran týdning, sum rørslan hevur. Nýggjar kanningar (Time, januar 2012) úr Niðurlondum vísa nú, at tess meira børnini røra seg, tess betri klára tey seg í skúlanum, serliga í rokn­ ing, mál og lesing. Fysisk rørsla økir um blóð­ streymin til heilan og ger, at børnini minnast betri og hava lættari við at koncentrera seg. Kanningarnar prógva eis­ini, at kreativiteturin hjá børnunum økist, produk­tivi­ teturin hækkar og sjúkra­ dagatalið lækkar. At skræða ein tíma burtur úr skúlatalvuni til ítrótt ber ivaleyst ikki til fyri allar næmingarnar, tí krøvini til frálæruna eru framm­an­und­ an umfatandi . Men við tí vitan, vit nú hava, eigur Tórshavnar Komm­una at síggja ítróttar­ fe­løg­ini í kommununi sum ein for­longdur og hjálpandi armur hjá skúla- og heilsu­ skip­anini. Tað er tí av alstórum týdn­ingi, at ítróttarfeløgini virka optimalt, og her kann kommunan gera nógv fyri at bøta um viðurskiftini. Tórshavnar Kommunskúli í nýggjum hami Helgi Fossádal valevni á lista B Sambandsflokkurin Tað er skilagott í einum býi sum Tórshavn at savna ment­anarligt virksemi í ein miðdepil heldur enn at spjaða tað. Ein mentanarmiðdepil gevur møguleika at fylgja við tíðini og gevur borgarum og fe­løgum medábyrgd og frælsi at stíla fyri og taka lut í tí virksemi, sum fer fram á ein­um tílíkum staði. Við hesum fáa vit fjølbroytni og kunnu gagnnýta orku og menna sosial netverk, sum hevur stóran týdning fyri trivna, umframt at skapa arbeiðspláss og lív. Hetta rákið síggja vit í øðrum stór­ býum. Tórshavnar býur tørvar eitt tílíkt hús. Tað er eitt eyðsýnt høvi at nýta og varðveita eina býar­ mynd sum Komm­unu­skúlan. Kommunuskúlin er stórur og liggur í býarkjarnuni og er tí hóskiligur at nýta sum savnaðarstaður til ment­ anar­ligt virksemi. Komm­unu­ skúlin hevur eisini verið ein miðdepil um mentanartiltøk í býnum í nógv ár. Eitt tílíkt hús skapar lív í miðbýin. Uppskotið Vit eiga at hugsa stórt og nýta allan Kommunu­skúla­bygn­ ingin til ein ment­anar­mið­ depil og har­aftur­at inni­loka ein part av skúla­garðinum við eini stál- og glas­kon­struktión og fáa eitt rúmligt torg við ljós og hita. Í dag hevur skúlin m.a. stóra aulu, sangstovu, tvær fimleikahallir og nógv onnur góð og stór høli, umframt allar skúlastovurnar. Kommunuskúlin sum ment­anarmiðdepil kann hýsa: býarbókasavni, musikk­skúla, sjón­leikara­skúla, mynd­lista­ skúla, býar­søgu­savni, býar­lista­ savni, biografi, sjón­leikarpalli, fundar- og fram­sýningarhølir, lista- og tónleikaverkstøðum og mangt annað, sum gevur borg­arum møguleika at menna sítt listahegni. Sjálv­ andi eigur eitt býarsavn, eitt søgusavn/skjalasavn at vera her, har høvi er at granska í tilfari um býarsøgu, byggimál, útbygging, býarskipan, ættar­ gransking o.s.fr. Sjónleikarpallur við ney­ ð­ug­um hølum til tílíkt enda­ mál kundi verið í nið­aru fim­leikahøllini. Hesin sjón­ leikar­pallur kundi møguliga ver­ið nýttur bur­tur­av til Tjóð­ pall Føroya, um áhugi er fyri tí. Skúlastovurnar kunnu nýtast til tónleika- og lista­ verk­støð, fotolist, filmslist, fundar- og undirvísingarhølir. Uttanumøkið í Kommunu­ skúl­anum kann nýtast til utt­ anduratiltøk og kon­sertir. Kommunuskúlin í nýggj­ um hami verður eitt ser­stakt mentanarhús. Vit kunnu fara til framsýningar, framførslur av ymiskum slagi, á bókasavn, vitja verk­støð og mangt mangt annað. Her er bert hugflogið, sum setur mørk. Á torginum er møguleiki fyri móttøku, lítlari sølubúð, matstovu, kafé a la “gamla Konditaríið”, býarbókasavn og møguleiki fyri fram­sýn­ ingum og pallur til fram­ førslur. Torgið verður ein hugna­ligur savnaðarstaður. Kommunan letur hølini við tænastum til taks til borg­ arar og stendur fyri rakstri, viðlíkahaldi og øllum tí prakt­ iska viðvíkjandi høl­unum. Skal mentanarmiðdepilin navngevast er mítt uppskot “Perlan”, tí eftir mínum tykki verður hetta ein mentanarlig perla. Hetta vil eg arbeiða fram ímóti, um eg verði valdur í býráðið. Finnbogi Arge For­longdi arm­urin