fríggjadagur 2. november 2012síða 18

Fríggjadagur 2. november 2012 · Nr. 128 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Sjálvrós stinkar Eingin koyring leygarkvøld og sunnudagar longur, og tað tykir mær, at Tórshavnar Býráð bara vil tekkjast teim­ um, sum hava bil framman­ undan og ikki hava brúk fyri bussi. Átakið »kostn­aðurin er 0,- krónur pr. kilometur, 0,- krónur í vegskatti og 0,- krón­ur í trygging« skuldi fáa bilfólkið í bussarnar, men einki spurdist burturúr. Bil­ fólkið koyrir bil, tí tey vilja koyra bil. Men tey, sum veru­ liga hava tørv á eini bussleið – gomul, fátøk, fólk ið bera brek, og tey, sum eru ov góð við jørðina til at fáa sær bil at oyðileggja hana við, sita inni­stongd í útjaðaranum leygar­kvøld og sunnudagar og kunnu ikki fara í býin leygar­kvøld og kirkju/møti, konfirmatiónir o.t. sunnu­ dagar, m.a. tiltøk, sum tað al­menna rindar, og sum øll hava rætt til at luttaka í. Ei heldur á sjúkravitjan á Lands­sjúkrahúsinum. Eg skilji ikki, at nakar polit­ ikari við hjarta og skili kann halda bussleiðina vera nakað at reypa av. Nakað av tí mest komiska var hátíðarhaldið í 2011, har býráðið bjóðaði lag­køku og royndartúr við spildur­nýggju bussunum. Tað varð hildið ein sunnudag (tá eingir bussar koyra, og tey trúgv­astu bussferðafólkini ikki kundu vera við). Skrøgg í Rio Tað, sum stendur við skák­ skrift, eru mínar viðmerking­ ar. Tórshavnar Býráð hevur ein stubba við í bóklinginum, sum Norðurlandaráðið gav út til Veðurlagsráðstevnuna Rio+20. »The Nordic Eight« – Nordic Solutions for Sustainable Cities. Tey norður­lendsku átta – norður­ lendskar loysnir fyri burðar­ dyggar býir. Undir heitinum »At fáa fleiri fólk í bussarnar« greiðir Tórshavnar Býráð m.a. soleiðis frá ... »busstænastan fyrr var so vánalig, at fólk høvdu lítlan hug at gjalda fyri hana og valdu heldur at sita í bilum sínum, og hetta hevði við sær ein yvirfyltan miðbý, har neyðugt gjørdist at skipa fyri gjaldsparkering.« Um teir meina við bussleiðina, áðr­enn hon gjørdis ókeypis, so er hetta lygn, tí bussleiðin var nógv nýtt í Havn, tað veit eg, tí eg brúkti hana frá fyrsta degi. Undir yvirskriftini »Loysnin« greiða teir frá, at teir í 2008 valdu eitt ókeypis roynd­ar­ár, og gekst hetta so væl, at býráðið avgjørdi at seta ókeypis bussleið í verk, og í 2010 øktu túratalið til 20. hvønn minutt úr 30. hvørjum minutti. At sunnu­dags­ koyringin samstundis helt uppat, og leygardags­koyr­ ingin fór niður í meira enn helvt, siga teir einki um, ella at bussarnir allar dagar­nar byrjaðu seinni um morgunin og góvust fyrr um kvøldið, sum m.a. rakar fólk, sum skuldu møta kl. 7 til arbeiðis og tey, sum ganga í kvøld­ skúla ella arbeiða seint. ...Og teir halda á at skrøgga: Við GPS gerst møgu­ ligt hjá ferðafólki at vita, hvar bussurin, sum tey ætla sær við, er staddur ella við SMS-tænastu. Beinleiðis pell. Einki av hasum er komið enn, og annars eftir míni mein­ing bæði óneyðugt og kostnaðar­ mikið. Tað sama haldi eg um tað nýggjasta – inter­net í buss­unum, luksus­tvætl. Men Tórshavnar Býráð vænt­ar sær nógv burtur úr til­tak­inum við ókeypis buss­ leið, yvirskriftin »Væntað úrslit« sigur alt: Við at minka ferða­seðlaprísin niður við 100%, fer bussnýtslan at vaksa. Harav minkandi við­ líka­hald av vegum, vegna mink­andi ferðslu. Minni íløga í parkerings­pláss. Minkandi luft­dálking og co2-útlát. Eg síggi bara fleiri unglingar og børn í bussunum, tey vaksnu eru tey somu, sum altíð hava koyrt í bussi frammanundan. Tað vil siga, at bileigararnir nú seta børnini í ókeypis kommunalu bussarnar og sjálvi fara í bili. So hatta við mink­andi dálking osfr. riggar ikki. At enda hálar býráðið hetta upp úr hattinum: Árligi vøkst­urin av privatbilasølu er minkaður úr 6,8% í 2008 til 0,5 í 2012. Er fíggjarkreppan, fólka­frá­flytingin, arbeiðs­ loys­ið og økta fátæktin tald við her? Tað loyvi eg mær stór­liga at ivast í, ser­liga tá ið allur veðurlags­frá­greiðingar­ stubbin hjá býráðnum er so grunnur og ósannur allur sum hann er. Hann handlar bara um at gera seg upp fyri um­heiminum. Tann veruliga avleiðingin Býráðið hevur syndrað eina vælvirkandi bussleið fyri at tekkjast nøkrum, sum als ikki hava hana fyri neyðini, men bara brúka hana til at avlasting, so tey sjálv sleppa frá at koyra síni børn. Buss­ arnir eru proppfullir um morgn­ar­nar nú av børnum og ung­lingum, hvørs foreldur eiga í minsta lagi ein bil. Og tað kann gera tað sama at venja unglingar at koyra í bussi, um eingir bussar koyra leygar­kvøld og sunnudagar. Teir mugu fáa sær bil seinni, um teir skulu fáa eitt virðiligt lív í Havn, og fara eisini teir at slíta vegirnar og trokast um parkeringsplássini. Líka vítt sum sítt. Børn og ung ganga nógv minni, nú bussleiðin er ókeyp­is. Tey koyra í hópatali ímill­um Steinatún og SMS, sum er eitt hanagleiv. Og nú ein dagin í dýrdarveðri sá eg, at ein heilur skúlaflokkur úr Hoydølum fór upp í leið 3 á Hálsi og koyrdi allan vegin runt eftir Sundsvegnum – Vegnum Langa – Hoyvík – Hvítanesvegnum – Hoydalar (20 minuttir), har tað hevði tikið 5 minuttir hjá teimum at gingið oman í Hoydalar. Tey mugu gjarna koyra í bussi fyri mær, men eg dugi ikki at síggja meiningina í at skatta­pengar skulu brúkast til slíkt. Í summarfrítíðini koyra børn í bussi runt og runt Havnina alla bara til stutt­leika. Ein dýr ókeypis karu­sell. Býráðið leggur áherðslu á umhvørvið fyri at lokka bil­fólkini í bussarnar, men tað eydnast ikki. Býráðið má skilja, at bussleiðin er neyðug fyri nøkur fólk, og bussleiðin skal passa til teirra. Eg veit um fólk, sum ikki vilja koma til Føroya eftir lokna út­búgv­ ing, nú minkað er so nógv um bussleiðina. Tí hjá teimum, sum eru uppvaksin við at brúka buss (tá teir koyrdu allar dagar) liggur bilur og koyri­kort ógvuliga fjart, so um umhvørvið veruliga er hjarta­málið hjá býráðnum, má hugsast um hesi fólkini, sum vegna umsorgan fyri nátt­úr­uni ikki kundu funnið upp á at fingið sær bil. Men tað noyðast tey til, um tey skulu kunna búgva og virka í Havn. Lat okkum fáa ta góðu buss­leiðina aftur. Eg og fleiri við mær vilja hjartans fegin gjalda fyri at koyra við henni. Tit plagdu at hava skilagóðar loysnir við 10-túrakortum og mánaðarbusskortum, tað rigg­aði fínt. Tað verður sjálv­ andi keðiligt hjá summum, ser­liga turistunum, sum hava elskað at koyrt við okk­ ara ókeyp­is bussum, men hýru­vogn­arnir kunnu fáa turist­arnar aftur, teir mistu nógva inntøku, tá tit persón­ liga deildu út faldarar á Far­ støðini um ókeypis bussar í Havn. ...Minst til, tit fáa atkvøður frá hýruvognsførarunum og ikki turistunum. Viðmerkingar og lesarabrøv til Sosialin skulu sendast til teldupostadressuna: post@sosialurin.fo Skilji ikki reypið hjá býráðspolitikarunum um bussleiðina í Havn. Tænastan er versnað so ræðuliga nógv, síðani hon bleiv ókeypis Soleiðis tekur Hilmar Jan Hansen til orðanna í klummu í Sosialinum seinasta fríggjadag, har hann ilskast inn á avgerðir, sum »tey lærdu í Havn« hava tikið. Klumman fríggjadagin snúgi seg um handfaringina av grindini í Hvalba, sum var friðað, tí hvalirnir skuldu merkjast til vísindalig endamál. Hann fíltist á, at myndugleikin sýtti hvalbingum at drepa friðaðu hvalirnar, hóast teir vóru undir stórari og sjónligari pínslu. Hilmar Jan skrivar, at so tápulig kunnu tey vera, sum hava øll hugsandi pappír og prógv, um tey ikki eisini nýta vanligt vit og skil í teirra arbeiði. Hann sipar til, at vit dagliga hoyra, hvussu stóran týdning tað hevur, at vit fáa øll hesi heimaftur, sum einaferð eru farin burtur í onnur lond at lesa og heldur gamaní, men at treytin fyri at fáa leið­andi starv so eigur at vera, at tey skulu upp til eina ser­liga roynd fyri at staðfesta, um tey enn eiga vanligt vit og skil. Hendingin í Hvalba og kravið hjá Hilmari Jan um, at ein útbúgving uttanlands eigur at verða brúkt saman við vanligum viti og skili, fekk meg at husa um, hvussu umráðandi tað er, at vit føroy­ingar ásanna, at tað einans eru vit sjálvir, sum hava ábyrgdina av, at myndugleikaavgerðir til eina og hvørja tíð eru í samsvari við føroyska veruleikan. Hetta hevur millum annað við sær, at vit í Føroyum seta á stovn og bjóða út útbúgving ella eftir/ískoytis útbúgving, sum tørvur er á fyri at útinna myndugleika í Føroyum, sum er í tráð við vanligt vit og skil. Grundleggjandi treytin fyri at bjóða út slíka frálæru er, at vit hava ein fólkaskúla og miðnáms­ skúla, sum stendur mát við meinlíkar skúlar í út­landinum og harafturat styrkja um møguleikan hjá Fróðskaparsetrinum at økja útboðið av hægri út­búgvingum, undir hesum eisini eftir-og ískoytis út­búgv­ingum. Sum borgarar krevja vit tí, at Løgtingið gevur játtan til útbúgving hægstu raðfesting, bæði til rakstur og til íløgur. Tað skerst ikki burtur, at eisini føroyski búskapurin er sera nær tengdur at útbúgvingar og- vitanstøðinum hjá okkum, sum búgva í landinum. Tað er tí sera umráðandi, at vit kunnu bjóða yngra ættaliðinum útbúgving, sum stendur mát við út­búgving uttanlands. Hetta skal sjálvsagt gerast eftir førimuni. Vit mugu ásanna, at vit ikki eru før fyri at bjóða føroyingum allar hægri útbúgvingar í Føroyum. Men, skal okkum vera lív laga her á landi, er neyðugt at hava ein góðan fólkaskúla og góðar mið­náms­útbúgvingar. Karmurin um miðnámsútbúgvingarnar hevur í longri tíð verið vánaligur. Fyri at bøta um hesi viðurskifti varð avgjørt at byggja ein mið­náms­ miðdepil í Marknagili í Havn. Enn sæst ætlanin ikki at vera komin nakran veg. Eftir seinastu tíðind­inum at døma, er ivasamt, um ætlanin verður framd, tí iløgujáttanin ikki er nóg stór til at fremja ætlan­ina. Manna millum eru tí fleiri og fleiri, sum hava mist vónina um, at miðdepilin verður bygdur. Dettur ætlanin um ein miðnámsdepil fyri bakka, verður hetta til óbótaligan skaða fyri umstøð­urnar hjá føroyska ungdóminum og verður sam­stundis eitt prógv um eina himmalrópandi inkompetancu hjá politisku skipanini. Samstundis gevur tað høvi til at seta spurnar­ tekin við, um føroyska samfelagnum er lív laga í fram­tíðini, tí í ringasta føri kann tað hava við sær, at tey 16-17 ára gomlu eisini fara uttanlands at nema sær miðnámsútbúgving. Er vandi fyri at festa røtur hjá teimum, sum fara uttanlands at lesa hægri lestur, gerst hesin vandi ivaleyst enn størri, um tey fara av landinum longu sum 16-17 ára gomul. Og tá kunnu vit av røttum óttast fyri varandi at missa ein stóran part av føroyska ungdóminum. Eyðfinnur Jacobsen advokatur EYGA MÁLIÐ Lærdómur nýtist ikki at vera tað sama sum vísdómur Tove Askham Listakvinna