fríggjadagur 2. november 2012síða 51

nr. 128 · 2. november 2012 11 VIKUSKIFTI Fólkaflytingin, sum vit eru vitni til í dag, sigur okkum, at okkurt er galið við trivnaðinum, ar­beiðs­marknaðinum og møgu­ leikunum í Føroyum. Tað skrivar Erika Hayfield í bókini Exit Føroyar. Hon hugleiðir um orsøkirnar til, at kvinnurnar í stórum tali fara av landinum, hvørjar avl­eið­ ingarnar av hesum verða, og hvat møguliga kann gerast fyri at venda gongdini: – Fólkafráflyting og ser­ stak­liga kvinnufráflyting er størsta avbjóðingin í nýggjari tíð, sum Føroyar standa yvir­ fyri – og okkum vantar enn at síggja veruligu avleið­ingar­nar. Tær koma – og fara at raka meint, um vit sita hendur í favn. Framrokningar vísa, at um fjøruti ár verður aldurs­ saman­setingin so skeiv í Føroyum, at fólkatalið kann minka burtur í nærum einki. Tá verður søgan um Føroyar ein søga um nakrar fólkatómar klettar, sum einaferð vóru eitt blómandi oyggjaland. Tørvur er á langtíðar ætlanum, og greitt er, at ábyrgdin hjá politisku leiðsluni og okkum sum samfelag hevur kanska ongantíð verið størri enn júst nú. – Tað er givið, at eingin løtt loysn er upp á stóru avbjóðingina at steðga frá­ flytingini – og eisini at skapa fólkavøkstur. Sjálvsvirði før­oy­inga er eisini í kreppu, men tað er umráðandi, at vit varðveita trúnna upp á framtíðina og byrja at venda gongdini. Tað er einki at ivast í, at ovasta politiska leiðslan í landinum hevur bæði ábyrgd og myndugleika at taka fyrsta stigið. Alt ov leingi hevur samfelagið verið vitni til stuttskygdar av­ gerðir og vantandi langtíðar loysnir. Tað finnast tó ongar stutt­freistaðar avgerðir, sum kunnu loysa trupulleikan við fólkafráflyting. Visjónir, saman við eini langtíðarætlan fyri at skapa fólkavøkstur, serliga av kvinnum, eru neyðugar – og til tess krevjast breiðar politiskar semjur, sum fevna um fleiri val­skeið. Útbúgving og gransking – Tríggir hættir eru at skapa fólkavøkstur – her ítøkiliga kvinnuvøkstur. Útlendskar kvinnur kunnu eggjast at fyta til Føroya, útisetar kunnu lokkast heimaftur, ella kvinnur kunnu verða eggjaðar til at verða búgvandi í Føroyum. – Vit vita, at nógv teir flestu ungu føroyingarnir, sum flyta av landinum, gera tað, tí antin tey sjálv ella makin fer undir lesnað. Harumframt vísti kanning hjá Norðuratlantsbólkinum frá 2008, at ein triðingur av teimum, ið flyta til Danmarkar at nema sær útbúgving, høvdu tikið partar av útbúgvingini í Føroyum, um útbúgvingin varð bjóðað út her heima. Hetta sigur okkum, at nógvir úti­ setar høvdu búð í Føroyum, um eitt nóg fjølbroytt útboð av útbúgvingum var her. Tí er tað eingin ivi um, at ein mið­vís uppraðfesting av hægri út­búgv­ ingum og vitan er neyðug. – Møguleiki eigur eisini at vera at taka fyrsta part av einari hægri útbúgving í Føroyum. Tað vísir seg, at jú seinni ungfólk flyta úr Føroyum fyrstu ferð, tess hægri eru sannlíkindini fyri, at tey vendur aftur. Hetta hongur kanska saman við, at ung, ið fara undir hægri lesnað í Føroyum, gerast nøkur ár eldri. Harvið eru sannlíkindini størri fyri, at tey hava funnið sær maka og møguliga fingið børn. Hetta eru eisini viðurskifti, sum gera tilknýtið til Føroyar størri. – Umframt hægri út­búgv­ ingar, er neyðugt at upp­rað­ festa gransking og skapa ser­ligar umstøður til nýggjar vitanar­tungar vinnur. – Um ung skulu velja at búgva í Føroyum, er um­ráð­ andi við fjølbroyttari bústaðar­ møguleikum.Støðan í dag er ikki haldbar. Vit eru í kapping við onnur lond, serliga Norðurlond, sum hava eina vælferðarskipan, sum er sera lokkandi hjá ungum familjum. Tað er eyðsæð, at Føroyar hava ongan møguleika at kappast á øllum økjum. Tó so er tað grundleggjandi, at ung fólk hava møguleika at tillaga bústað og útreiðslur eftir støðu síni, antin talan er um ungar barnafamiljur ella fólk undir útbúgving. – Givið er, at útbúgving, vinna, bústaðarviðurskifti og arbeiðsmarknaður ikki eru tey einastu viðurskifti, ið kunnu venda gongdini. Tey eru tó so mikið grundleggjandi, at hesi viðurskifti í sjálvum sær veruliga gera mun. Tí har lestrarmøguleikar og starvs­ møguleikar eru, har eru fólk. Brot úr greinini »Meðan kvinnurnar rýma« úr bókini Exit Føroyar Amy Hansen roynir at finna fótafestið í Føroyum, eftir at hon í august flutti heim til Føroya at búgva. Við henni eru eisini tær báðar yngru døturnar, meðan tann elsta er eftir í Danmark. Amy veit, hvat tað er at flyta millum Føroya og Dan­ mark, tí hetta er aðru ferð, at hon flytur. Tær hava búð í hjart­anum í Keypmannahavn, í hesum umfarinum í trý ár, og ætlanin er, at ein íbúð í mið­ býnum í Havn verður karmur um familjulívið komandi tíð­ina. Amy skal sum einligur for­syrgjari royna at fáa ein ger­andis­dag í føroyska høvuðs­ taðnum at bera til. – Eg eri komin heim orsakað av yngru døtrunum. Tað er ein týðandi lutur í uppvøkstrinum hjá teimum, at tær kenna pápa sín og familjuna, tí tey eru helvtin av teirra samleika. Eg havi tó tryggjað mær, at finna vit ikki eydnuna her, so flyta vit aftur. Fyri meg persónliga er tað eingin ivi um, at tað eitt afturstig at flyta heimaftur, men eg kann ikki bara hugsa um meg sjálva. Fyri teirra skyld gevi eg tí ein kjans, sigur Amy Hansen í samrøðu í bókini Exit Føroyar. Í samrøðuni greiðir hon frá, hvussu hon hevur upp­livað munin millum lívið í før­oyska samfelagnum og í danska høvuðsstaðnum. Danska sam­ felagið og danski mentali­teturin hóvar Amy, veðurlagið við, og so kennir hon seg drigna av ein­um fleirmentaðum samfelag, har hon heintar íblástur til sítt kreativa virki. Amy hevur útbúgving sum fotografur, og í Í summar gjørd­ ist hon liðug við útbúgv­ing sína innan e Design á KEA, ið er Vinnuháskúlin í Keyp­manna­ havn. Útbúgvingin snýr seg í høvuðs­heitum um fíggjar­ stýr­ing, marknaðarførslu og íverk­setan. – Í grundini vil mann bæði, hóast annað dregur meiri, sum Danmark í mínum føri. Hevði mann kunnað, so hevði mann havt eitt bein í hvørjum landi. – Í Danmark møti eg einari rúgvu av fólki, sum geva mær íblástur. Har føli eg, at eg mennist alla tíðina, ikki minst av teimum spennandi av­bjóðingunum, eg allatíðina royni at finna. Útheimurin hevur so nógv spennandi at bjóða. – Í Føroyum er alt tað sama, tað keðir meg, og eg kenni tað sum, at eg steðgi upp. Alt gongur seinni fyri seg, her er ein annar máti at liva uppá og ein mentalitetur, sum ikki tiltalar meg. Tað er eingin trupulleiki at seta orð á, hvat Amy Hansen dámar við danska høvuðsstaðnum, sum hon sær sum sín næsta heimstað eftr Søldarfjørð. – Eg havi altíð elskað Keypmannahavn, alt lívið, ið er har, og tey spennandi menniskjuni, eg møti. Eg elski tann anonymitetin, ið er har; sam­stundis eri eg ikki einsamøll og kann vitja fólk, um eg havi hug til tað. Míni nærm­astu eru sum eg rætt­ iliga spontan, og tað er deiligur mótsetningur til alt tað skip­ aða, sum eyðkennir Dan­mark, sigur Amy Hansen. Brot úr greinini »Eitt aftur­- stig at flyta heimaftur« í bókini Exit Føroyar Blómandi oyggjaland – ella fólkatómir klettar Amy gevur Føroyum ein kjans mynd: Tróndur Dalsgarð