mánadagur 5. november 2012síða 12

Mánadagur 5. november 2012 · Nr. 129 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Tíðargrein Annika Olsen, landsstýriskvinna fyri norðurlendskt samstarv Føroyska landstýriskvinnan við ábyrgd fyri Norður­ lendskt Samstarv hevur ti­ k­ið lut í ársfundinum hjá Norð­ur­landaráðnum í Hel­ sing­fors. Eg fari í grein­ini at koma inn á nøkur av teimum evn­um, har eg havi luttikið sam­an við norðurlendsku sam­starvs­feløgum mínum. Sum norðurlendskur sam­starvs­ráð­harri havi eg ábyrgd fyri sam­skipanini av norðurlendska sam­starvi­ num á stjórnarstigi. Sam­ starvs­ráðharrarnir taka av­ gerð­ir av yvirskipaðum slagi, so sum fíggjarætlanina. Eisini í útnorðurhøpi hava samstarvsráðharrarnir í Føroyum, Íslandi og Grøn­ landi sum uppgávu at vera bindi­lið millum virksemið hjá sjálvum tingmannaráðnum og tey ymisku stjórnarráðini. Í hesum sambandi var eisini fundur við formanskapin í Út­norður­ráðnum. Samstarvsavtala við Grønland og Áland Føroyar, Grønland og Áland hava í longri tíð verið sinnað at gera avtalu um samstarv innan fyri norðurlendskt sam­starv. Saknur hevur ver­ ið á at londini í betri mun gagn­nýta møguleikan at ar­beiða saman um mál av felags áhuga. Tá samstarvsráðharrarnir úr londunum hittust á fundi á Svalbard í september, varð eitt sokallað letter of intent undirskrivað. Hetta var formiliga grundarlagið fyri avtaluna, sum varð undir­ skrivað í Helsingfors. Tað hevur alstóran týdn­ ing, at smærru lond­ini í norðurlendska sam­starvi­ num duga at arbeiða væl saman. Sambært nýgg­ju samstarvsavtaluni mill­um Føroyar, Grønland og Áland skulu londini sam­starva á stjórnarstigi, á ting­manna­ stigi og á em­bætis­manna­ stigi. Endamálið er, at vit í best møguligan mun koma at draga somu línu í málum av felags áhuga. Hóast vit ikki altíð eru sam­sint á øllum økjum, so er ynskið altíð at vit ikki ar­beiða ímóti hvørjum øðr­ um. Her hugsi eg serliga um lima­skapsspurningin, har Før­oyar greitt ynskja fullan lima­skap, meðan Grønland og Áland í størri mun eru nøgd við verandi viðurskifti. Tó stuðla londini hvørjum øðr­um í málum, sum vit ynsk­ja at røkka saman, eins og vit stuðla hvørjum øðrum í mál­um, vit ynskja at fremja hvørt sær. Føroyskur limaskapur Spurningurin um fullan før­ oyskan limaskap í Norð­ur­ landaráðnum var ikki formi­ liga til viðgerðar á fundinum, men eitt nú nevndi løgmaður, at eingin ivi skal vera um grund­leggjandi føroyska ynsk­ið um limaskap. Føroyar hava lut­tikið í norðurlendska sam­starvi­num í fýra áratíggju. Nógv mál eru rokkin hesi árini, men vit luttaka enn ikki í yvirskipaða parti­num, har forsætis- og uttan­ríkis­ráðharrarnir taka av­gerð­ir um norðurlendska sam­starvið. Føroyar søktu um limaskap í 2003, men fingu í staðin sokallaða Álands­ skjalið. Álandsskjalið gevur í veru­leik­anum ikki nýggj og fleiri rættindi í mun til fyrr. Eg eri sannførd um, at før­ oysk­ur limaskapur merkir eitt sterkari norðurlendskt samstarv. Tað einasta, ið vantar, er politiskur vilji, og tað stríðist eg støðugt fyri at vinna millum norðurlendsku starvs­felagar mínar. Eg havi umrøtt spurn­ing­ in óformiligt við fleiri høvi í farnu viku, og eg kenni meg styrkta í vónini um, at før­ oysk­ur limaskapur kemur at vin­na undirtøku. Norðurlond arbeiða í løtuni við spurningin um meira umfatandi sam­starv í Arktis og í Norð­ur­atlants­ havi. Tá gerst spurn­ingu­r­in bert enn meira við­kom­andi, at vit eiga at lut­taka á javn­ bjóðis føti við bróð­ur­tjóð­ ir okkara um samstarvið í okkara egna øki. Tá Føroyar fáa fullan limaskap í Norð­ur­landa­ráð­ num, merkir tað ítøkiliga eitt limagjald áljóðandi um leið 1 mió. kr. Við hesum skulu vit sjálvsagt hava í huga, at talan er um luttøku í øllum við­komandi virksemi, hava fulla ávirkan á tær avgerðir, ið verða tiknar, eins og vit skulu lyfta okkara part av ábyrgd­ini, ið fylgir við. Næsta stigið verður nú, at eg fari at taka spurn­ing­ in um formligan lima­skap upp á komandi sam­starvs­ ráðharrafundi. Samstarvs­ ráðharrafundur Norðurlendska samstarvið kann ikki loyva sær at standa í stað, og tí vóru grund­leggjandi spurningar um framtíðar virksemið í felags­skapinum til viðgerðar. Lond­ini samdust um, at sam­ starv­ið í flestu førum eigur at uppraðfestast. Í sambandi marknað­forð­ ingar millum Norðurlond er ein ítøkiligur trupulleiki. Eitt nú tá norðurbúgvar flyta mill­um londini, er vandi fyri, at borgarar missa vunnin rætt­indi, tí hesi ikki kunnu flyt­ast millum londini. Eisini í vinnuligum høpi finna vit forð­ing­ar. Eg vísti í hesum sam­ an­hangi­num á týdningin av at tryggja lógarsmíðið í londu­num, soleiðis at atlit verða tikin fyri regluverkið hjá grannum okkara, so­leið­ is at forðingar ikki íkoma longu í byrjanini, sá nýggj­ar lógir verða gjørdar. Tað er sjálvandi ein serlig av­bjóð­i­ng at taka hædd fyri ES-reglur­ nar, sum Danmark, Svøríki og Finnland náttúrligt eru bund­in av. Fíggjarætlanin hjá ráð­ harra­ráðnum stendur fyri skerj­ing­um komandi árini. Eg havi víst á, at ein miðvís spari­ætlan eigur at taka støði í nágreiniligum metingum held­ur enn ‘pleniklipparan’. Tað er eingin ivi um, eftir míni meting, at ráðið fremur og stuðlar nógv gott og týdn­ ing­ar­mikið virksemi, har eisini Føroyar njóta ágóða. ­Tað er tó ein treyt, at vit eru virkin í samstarvinum, og sum soleiðis gerast part­ ur av teimum møgu­leik­um, ið stinga seg fram. Bæði innan fyri norð­ur­lendskt mentanar- og gransk­ing­ ar­samstarv fáa Føroyar góða og ítøkiliga úrtøku. Vit skulu tí eisini taka hóskandi ábyrgd á økjum, har vit eiga við­komandi førleikar. Makrelur Tað hevur týdning, at Norð­ ur­lond kunnu frítt skifta orð um torførar spurningar við. Í hesum sambandi varð makrel­málið eisini frammi. Á fundi við formanskapin í Útnorðurráðnum varð upp­lýst, at ráðið fer at taka makrelmálið upp á fundi í Brússel við ES-myndug­ leikarnar har. Tað er týdn­ ing­ar­mikið, at vit varpa ljós á trupulleikan frá fleiri ymisk­ um sjónarhornum í senn, og eg veitti Útnorðurráðnum mín fulla stuðul í at taka málið upp beinleiðis við ES. Mannahandil Norðurlandaráðið arbeiðir nógv við spurninginum um manna­handil. Talan er um ein trupulleika, sum ikki kennir nøkur mørk, og sum í dag er ein stórídnaður burtur­av – einans narkotika- og vápnahandil eru størri. Tvangsarbeiði og kynslig misnýtsla eru umboðað í yvirmát, og eini 5,5 millión­ir børn eru offur fyri manna­ hand­li. Hetta er nakað, sum eg ikki kann góðtaka, og sum eg vil stríðast ímóti. Bæði á fundi við sam­ starvs­rá­ð­harrarnar og í serliga orðaskiftinum um manna­handil segði eg mína hugs­an um trupulleikan, sum eg haldi eigur at rað­ festast høgt. Eg vísti m.a. á, at tørvur er á upplýsing og vitan. Eg kundi somuleiðis upplýsa, at vit í Føroyum arbeiða við kunningartilfari, sum møgu­lig offur kunnu finna upp­lýs­ingar um Føroyar, um rættindi og skyldur hjá borgarum, og um hvussu ein kann seta seg í samband við eitt nú løgreglu, lækna og kreppu­miðstøð. Vit skulu sjálvandi ikki skapa stigmatisering av ávís­ um bólkum, men vit eiga at lýsa trupulleikan á hóskandi hátt. Vit skulu duga at síggja tekin um mannahandil, til­ kalla viðkomandi myndug­ leikar og yvirhøvur sam­ starva tvørtur um mørk­ini í Norðurlondum. Í hesum sambandi er løg­reglu­sam­ starv av serligum týdningi. Føroyar og norðurlond Í Finnlandi er eitt Før­oya­ felag, sum eitur Tjaldur, og sum hevur til endamáls at kunna um Føroyar. Hes­ar dagar­nar skipaði Tjald­ur, saman við Norrøna Felag­ num, fyri áhugaverdum til­ taki, har eg helt eina røðu fyri áhoyrararnar. Veru­liga keldan til gott norður­lendskt samstarv spríkir burt­ur úr einum livandi sam­skifti millum politisku skipan­ina og fólkið í Norður­londum. Tí leggi eg sum sam­starvs­ ráðharri sera stór­a­n dent á samstarvið við Norrønu feløg­ini. Norðurlendska sam­ starvið er ein livandi sam­ an­seting, har Føroyar hava eitt einastandi høvi at knýta samband við tjóðir, sum hvør í sínum lagi virka á altjóða pallinum. Men tað er samstundis ein sera átroð­ kandi spurningur fyri okk­ um, hvat vit ynskja at gagn­ nýta sambandið til. Koma vit ófyrireikað til fund­ir o.l., verður úrslitið helst har eftir. Hinvegin eri eg sannførd um, at Føroyar fáa almikið burturúr, um vit hava áræði, vísa dugna­semi og eru miðvís í sam­starvi­ num. Stundum kann vera trupult at finna neyðugu ráðini at røkja føroysku áhuga­málini, men hinvegin heldi eg, at vit enn verri hava ráð at halda okkum burtur. Eg fari sum føroyskur sam­ starvsráðharri at skipa so­leið­ is fyri, at føroyska lut­tøkan í norðurlendska sam­starvi­num verður meira sjónlig, og at allir partar skulu kenna til og vita um virk­semið hvør hjá øðrum. Tað er neyðugt at vit duga væl at samskipa og arbeiða sam­an um norðurlendsk mál. Vit eru norðurlendskt fólk, og vit eiga okkara náttúr­liga pláss millum norð­ur­lendsku tjóðirnar. Tað skulu vit læra at bæði at virða og at gagnnýta til fuln­ar. Ársfundur Norðurlandaráðsins 2012 Annika Olsen, landstýriskvinna, Manu Sareen, danski samstarvsráðharrin, og Palle Christiansen, grønlendskur landstýrislimur, luttóku á jøvnum føti í orðaskiftinum hjá norðurlendsku samstarvsráðharrunum