mánadagur 5. november 2012síða 21

21 Mánadagur 5. november 2012 · Nr. 129 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kommunuval 2012 Mangt broytist á mannsins ævi – og soleiðis skal tað vera Eg skal vera tann seinasta til at siga, at fyrr var alt gott, og nú er alt grátt og trist – og útlitini vánalig. Tí so er ikki. Fari eg at reksa fram­burð­ in upp, sum er hendur bara tað stutta tíðarskeið eg havi livað, ja so verði eg neyvan liðug, áðrenn býráðsvalið er av. Og fá munnu tey vera, sum av álvara ynskja sær, at alt var sum fyrr. Men við hvørt rennur mær tó onkur kensla til hugs, sum eg hevði ynskt var sterk­ ari í dag. Eg varð smágenta, búði - eins og ómetaliga nógv før­ oysk børn gera tað í dag - í Danmark, og eg gleddi meg til at koma til Føroyar at ferðast á sumri og á jólum – longdist. Eg bleiv eldri, og gleddi meg framvegis til at koma til Havnar. Tí Havnin var full av lívi, miðbýurin lá opin og vinarligur og bjóðaði øllum vælkomnum. Og lok­ sins fluttu vit úr Danmark til Havnar. Og tað var tað besta sum kundi henda fyri meg. Síðani tá hevur Havnin sjálvandi fingið enn meira at bjóða sínum borgarum, bæði teimum sum búgva her, og teimum, sum ikki búgva her beint nú. Men um vit lurta eftir, so er longsulin eftir at koma heim, og at seta búgv her í Tórshavnar Kommunu nógv kølnaður í hjøtunum hjá teim­um nógvu, sum fara. Eg haldi at eitt nývalt býráð skal leggja stóra orku í at kanna gjølla, hvat skal til, til tess at kveikja áhugan fyri, at ung fólk velja Havnina til. Ikki bara hissini metingar. Ikki minst skulu vit kanna eftir, hvat er neyðugt til tess at teir heimsborgarar, sum í støðugt størri tali velja at búseta seg í Havn og í Før­ oyum, fáa ta skúlagongd, ta frálæru í føroyskum máli og ta móttøku, sum sømir seg. Kenna fólk seg vælkomnan, geva tey eisini sítt íkast til felagsskapin og framburðin. Tórhavnar Kommuna kann sum einki finna svarini, og broyta gongdina. Tað snýr seg sjálvandi fyri ein stóran part um bústaðir til ein sámiligan prís, og at tryggja fólki ráð til at liva í Havn, at skapa vinnulig arb­ eiðspláss, og fjølbroyttar út­ búgvingar og granskingar­ møguleikar. Og so at menna ta ment­ an, sum fær hjartað at banka av longsli hjá ungum og gomlum. Ansa eftir at tol­ semið altíð ræður, og at afturhald og snævurskygni ikki fær fastatøkur á okkum. Og at fáa lív aftur í mið­ býin. Eitt hugskot er at við­ gera framtíðarvisjónina um Havnina gjølla, sum varð løgd fram av hugsjónarfólki fyri kortum – og gera eina realistiska raðfesting. Nógv av tí sum har er hugsað, ber til at fremja fyri smærri upphæddir. Og sum kunnugt varð Rom ikki bygt eftir einum degi. Helena Dam á Neystabø Valevni Javnaðarfloksins í Tórshavnar Kommunu Ein virkin og rúmlig høvuðs­staðar­ kommuna! Seinastu fýra árini havi eg sitið sum limur í Tórs­ havnar býráði um­boð­ andi Tjóðveldi og í sam­ gongu. Samgongan hevur lagt dent á, at kommunan er fyri øll og tænastur skulu koma øllum borg­ arum til góða. Nógv er komið á skafti, sumt er borið fram á leið av undan­far­ num samgongum – alt kemur ikki eftir einum degi – og nógv er lagt til rættis og útint av ver­ andi samgongu í bý­ráð­ num. Í teimum størru málunum hevur tað tí­ betur verið eitt samt býráð, sum hevur staðið aftan­fyri samtyktirnar. Tað tykist eisini ímill­ um fólk flest at vera ein jaligur hugburður yvir frambrotini og umráð­ andi er tí, at førdi poli­ tikk­urin í býráðnum slepp­ur at halda fram eftir valið. Ein politikkur, har tey stóru og al­neyð­ ugu stór­málini eru framd við fíggjarligum skyn­ semi og fíggj­ar­ligari langtíðarætlanum. Gam­ aní varð skatta­pro­sentið hækk­að við ein­um pro­ senti í eitt tíð­ar­skeið, men fór hetta bein­leiðis til at gjalda framkomna og neyðuga Boðanes­ heimið, ið nú stendur so vakurt og prýðiligt Yvir við Strond. Skúlin við Løg­manna­ breyt og á Argjahamri eru goldnir, tó er nakað av lántøku farin til hesar verkætlanir. Brúgvin um Sandá verð­ur ein av stóru ætl­ anunum, sum fer í gongd í næstum. Hetta er ein verkætlan, ið er alneyðug fyri at sambindingin er nú­tíð­arhóskandi. Ein tann størsta av­ bjóð­ingin í komandi tíð­ um – bæði fyri kommunu og land – er fólka­frá­ flyting. Her verður neyð­ ugt at fáa samstarvið at virka nógv betur ímillum landsins myndgleikar og Tórshavnar kommunu, serliga innanfyri útbúgv­ ingarøkið, so vit fáa fleiri út­búgvingar og harvið fáa fólkini at støðast í heim­landinum. Her verður neyðugt hjá kommun­u­ni at fara undir ein størri leiklut í komandi tíðum og harvið taka ábyrgd fyri hesum álvarsmáli. Eisini at boða og kunna løg­ tings- og lands­stýris­lim­ ir um týdningin av einum virknum og rúm­ ligum høvuðsstaði, ið ynskir at ganga á odda í landinum. Eg bjóði meg fram­ aftur á lista E – Tjóð­ veldinum – til komandi býráðsval og ynskja vit øll á listanum at ganga fram á leið bæði sum fólk og land. Í val­blað­ num, sum er borið í hvørt hús, er vert hjá øllum at kaga í. Jákup Símun Simonsen býráðslimur og valevni á lista E. Jákup Símun Simonsen Býráðslimur Fíggjarpolitikkur til UG Andstøðan í Tórshavnar kom­munu, gerð nógv burtur­ úr skuldini, sum kommunan hevur tikið uppá seg. Alt millum 140 til 220 mill. kr. verður nevnt, alt eftir hvør telur. Skuld tyngir einhvønn rakstur. Tað er ongantíð gott at skylda pening, men tað er so lætt at rópa upp um skuld. Fyri at fáa eina fullfíggjaða mynd at støðuni, er neyðugt at hyggja eftir kringum­ støðunum, ið hava íkomið eina skuldarbinding. Føroyar og allur heimurin annars, rendi seg í fíggjarligt vandaveður á heysti 2008. Bankarnir klamsaðu lokið á kistuna og alt virksemið steðg­aði upp yvir nátt. Pri­ vata vinnuvirksemi, svann skjótt burtur í onki, og fólk við stórum fíggjarligum skyld­um mótvegis bank­un­ um, mistu arbeiði. Ein van­ lukkulig støða, um ikki kom­ munan var so sterk fíggj­arliga, at hon kundi seta í verk stórar ætlanir, her undir stórar byggiætlanir sum skúlin við Løgmannabreyt, Skúlin á Argjahamri og Boða­ nesheimið. Byggjarí fyri umleið 300 mill. kr bara í hondverkaraútreiðslur. Afturat kemur ínnbúgv, ráð­ geving, grundstykki o.a. fyri kanska 150 til 180 mill. Hendan lítla hálva milli­ ardin er goldin í krepputíðum, til at hækka støðið á tæn­ astunum, sum kommunan kann veita! Veruligi vinn­ ingurin er at byggifyritøkur, handverkarar, tænastu­vinn­ an og arbeiðsfólk hava havt arbeiði at farið upp til um morgunin og pengar til at gjalda fyri seg og síni. Hetta er ímyndin av eini ábyrgd­ arfullari kommunu, sum stendur við endan tá ið pri­ vata vinnan hevur tað tru­ pult. Í kreppuni fyrst í 90 ár­ unum, steðgaðu bæði privata vinnan og almenni tæn­astu­ geirin upp 6. okto­bur 1992. Úrslitið var, at Føroyingar duttu niður í eitt fíggjarligt vakum. Úrslitið var ræðandi, familjur máttu rýma frá húsi og heimi, fyritøkur snaraði lykilin fyri seinastu ferð og samfelagið annars fór í vanrøkt. Tað eru bert fá ár síðani fólkatalið aftur var á sama støði, sum áðrenn kreppuna. Minnist sera væl tíðina upp til kreppuna. Samfelags­ hjólini koyrdu skjótari enn nakrantíð fyrr, ongin hevði tíð at liva, arbeiðskraft mátti innflytast. Arbeiðir sum gjørd vóru tá, vóru ov dýr og ov vánalig, tí eftur­spurn­ing­ urin var so nógv størri enn útboði. Tað stutta av tí langa er, at fíggjarstýringin, sum kom­ munan hevur staðið sum garantur fyri er til UG. Vit hava fingið bygt tveir góðar skúlar og eitt ellisheim- um­ framt onnur arbeiðir til rímiligan prís. Samfelags­ hjólini hava koyrt lutfalsliga gott, hóast kreppu. Og tað besta av øllum er, at vit hava – sum fyrsta kommuna í heiminum – set álvara aftan fyri tey føgru orð um grøn tiltøk, við fríðari busskoyring. Alt saman í krepputíðum. Tað er nú ikki so galið! Sámal Ímundarsson Valevni Tjóðveldis