fríggjadagur 16. november 2012síða 18

Fríggjadagur 16. november 2012 · Nr. 134 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Longri, betri og smidligari barsilsskipan Ein kappingarfør barsils­skip­ an er avgerandi táttur, vilja vit eggja familjum at virka og liva í Føroyum. Oftani er tað jú har, sum børnini koma í verðina, at familjurnar festa røtur. Vit hava eina góða bar­ silsskipan, men tíðar­skeiðið, foreldrini kunnu vera heima, er ov stutt, og skipanin ov stirv­in. Tjóðveldi hevur tí lagt upp­skot fram um at leingja skipanina við 8 vikum í fyrstu atløgu, samstundis, sum barnsburðarfarloyvið skal kunna skipast sum kvota, sum foreldrini, í sam­ ráði við arbeiðsgevaran, leggja til rættis yvir eitt longri tíðarskeið. Hetta er eitt stig víðari móti mál­ in­um at leingja skip­anina upp í eitt ár við løn, og sam­ stund­is gera hana mun­andi meira smidliga, so familj­ ur­nar lættari kunnu nýta skipanina eftir teirra tørvi at fáa gerandisdagin og fíggjar­ viðurskiftini í familj­uni at hanga saman. Foreldur hava, sum er, lógartryggjaðan rætt til at vera heima hjá barninum í 52 vikur eftir barnsburð. Barsilskipanin rindar tó bert í inntil 32/34 vikur. Í løtuni er rættuliga fitt yvirskot í skipanini, har meira verður goldið inn enn út. Tá eitt gjald til ávíst enda­mál verður lagt øll sum arbeiða og á arbeiðsgevaran, so skal peningurin eisini nýtast til at gera eina so góða og sterka skipan, sum ráðini yvirhøvur eru til. Smidligari skipan Tað var eitt veldigt frambrot tá lógin um barsilsskipan kom. Í 2004 varð skipanin løgd út til partarnar á ar­ beiðs­marknaðinum at fíggja. Í 2008 samdust CHE-sam­ gongan og Løgtingið um at leingja farloyvi úr 24 upp í 32 vikur. Sat sjálv tá sum lands­ stýris­kvinna við ábyrgd av barsils­málum. Hetta var eitt gleði­ligt stig rætta vegin, men tíðin er væl og virðiliga búgvin at fara víðari. Ongar familjur eru eins, og teirra tørvur er sera fjøl­ táttaður. Felags fyri tær flestu er tó, at tað ofta er sera trupult at fáa putlispælið við tíð, pengum, stovnsvenjing, sjúkradøgum og so frameftir at hanga saman. Vit halda tað hava stóran týdning, at familjan kann leggja síni viðurskiftini til rættis, sum tað hóskar teimum best. Ein fyrimunur í Føroyum er, at ofta er stutt ímillum ar­ beiðspláss og heim, og tí ber eisini til at halda áfram við bróstageving, hóast mamman kanska velur at arbeiða nakrar tímar um vikuna í parti av farloyvinum. Í høvuðsheitum skjýtur Tjóðveldi upp: • At Lønta barsilskvotan verður longd við 8 vikum, úr í mesta lagið 34 uppí í mesta lagið 42 vikur við løn. • At fyrstu 14 vikurnar fram­vegis eru oyra­ merktar mammuni, men rest­in – 28 vikur – kann skip­ast sum kvota yvir longri tíðarskeið – í mesta lagið 104 vikur. • At av teimum 8 vikunum eru 4 vikur til mammuna og 4 vikur til pápan. Familj­an ger tó sjálv av, um hon vil býta øðrvísi ímillum foreldrini. • At barsilskvota, sum verð­ ur nýtt aftaná 52. viku, má skipast í avtalu arbeiðs­ gevara. • At foreldur, sum fáa fleiri enn 1 barn í senn, fáa 4 vik­ ur eyka fyri hvørt barnið. • At støk foreldur fáa fulla kvotu og at skipanin fyri foreldur sum ætt­leiða, verð­ur longd sam­svar­ andi. Við hesum broytingum verður barnið sett í miðdepilin, við tað at grundarlagið fyri at foreldrini kunnu vera longri heima hjá barninum, verður styrkt munandi. Samstundis fær arbeiðsgevarin høvi at varðveita tilknýtið til dýr­ mæta arbeiðsmegi. Fitt eftir á mál Vit velja í hesum umfari at raðfesta tað at leingja og smidliggera skipanina, tí alt ber ikki til at gera innan verandi karm. Men, nógvir tættir eru eftir at bøta. Eitt nú betri viðurskifti fyri lesandi í barnsburðarfarloyvi og serligar treytir fyri for­ eldur at ov tíðliga føddum bør­num. Og, barsilsgjaldið má gerast eftirlønargevandi. Tí ein beinleiðis avleiðing fyri kvinnur, sum fara í barns­ burðar­farloyvi, er, at tær verða aftur­úr­sigldar í mun til eftir­løn. Tað er ómeta­liga um­ ráðandi, at hesin spurningur verður loystur, og má politiski myndugleikin tí sum skjótast fara í samráð við partarnar á arbeiðsmarknaðinum um hetta. Markið fyri útgjaldi forðar pápum Tá lógin um barsilsskipan kom í 2001, var markið fyri útgjaldi 35 000 kr um mán­ aðin. Longu í 2004 var hetta tó lækkað niður í 25 000 kr, og upphæddin verður ikki prístalsviðgjørd. Hetta stak óheppið, tí tess lægri hámarkið er, tess minni sannlíkt er tað, at pápin tekur part av farloyvinum. Í nógv flestu førum tjena páparnir meira enn mammurnar, og familjan missir tí lutfalsliga nógv fíggjarliga, fer pápin í farloyvi. Hámarkið rakar eisini fyrst og fremst tey, sum starv­ast hjá tí privata, tí tey flestu alment settu hava sáttmálaásettan rætt til fult lønarendurgjald í far­loyvis­ tíðini. Tað hava tey flestu á privata arbeiðs­markn­að­ inum ikki, og er hámarkið tí við til at gera stóran mis­mun ímillum alment- og privat sett. Hetta er tó eisini ein spurningur, privati arbeiðs­ markn­aðurin má vera við til at loysa. Vónandi verður undir­ tøka í Løgtinginum fyri at gera hesa góðu og neyð­ugu út­bygg­ingina av barsils­skip­ anini. Viðmerkingar og lesarabrøv til Sosialin skulu sendast til teldupostadressuna: post@sosialurin.fo Bý- og bygdaráðsvalið er av. Tíverri í alt ov nógvum kommunum við alt ov nógvum bý- og byrdaráðslimum, men tá ið ovasta leiðslan í landi okkara ikki vil taka neyðugar avgerðir, men júst í hesum málinum vil hava fólkið at tala á fólkaatkvøðu, verður tað so. Ein demokratiskur stingur av einum ella øðrum slagi í politisku skipani, sum tó ikki ger um seg í nógvum øðrum málum… Nú er alt avhasað, og øll lyftini skulu fremjast í verki. Og tað er ikki smávegis, alt sum lovað er. Í hesum er tó einki óvanligt. Tað er bara søgan, sum endurtekur seg, júst so sum hon hevur gjørt til hvørt kommunuval. Og flestu lyftini vóru altíð so veruleikafjar, at eingin nøkulunda skilaliga hugsandi væntaði, at tey fóru at bera á mál. Tíbetur, tí tað hevði við vissu havt við sær, at allar kommunur væl og virðiliga sprongdu fíggjarkarmarnar. Tað nýggja og áhugaverda ella kanska eitt sindur óhugnaliga, er, at vit í Havn hava nú ein flokk, sum einsamallur hevur meirilutan. Og serliga er tað sjálvandi Heðini at takka, at so er. Ótrúligt sum hann dugir væl at vera borgarstjóri. Irriterandi væl hjá teimum, sum eru ikki viðhaldsfólk, men tað ber ikki til annað enn at hava virðing fyri dygdunum hjá sterkasta manni í Føroyum. Hann hevur heilt víst tað – hvat tað so enn er, sum allar størstu leiðarar skulu hava. Tí tað sigur seg sjálvt, at tað er ikki bara ein maður, sum hevur heiðurin av avrikunum hjá býráðnum í Havn. Men veljarin peikar nærum bara hann. So stór undirtøka, og møguleikin at stýra púra einsamallur við nóg nógvum stuðli bara í egnum flokki, er ein samanrenning, sum ikki hóskar so væl í einum fólkaræði, tí hvussu skulu mótargumentini og aðrar hugsanir koma til sín rætt, tá ið so er? Hetta verður tí ein áhugaverd tíð hjá okkum í Havn og ikki minst verður hetta lærurík eygleiðing og roynd í fólkaræði við so stórari slagsíðu í politiskari makt. Tað fer at krevja nógv av borgarstjóra okkara at standa á odda við meiriluta bara í egnum flokki. Ikki lætt at stýra sínum egnu, tá ið so er. Og nógv ivasom eygu fara at fylgja við, og nógv vera klár at finnast at hesum og hasum. Mest krevjandi royndin hjá borgarstjóra okkara liggur tí fyri framman. Sjálvandi er tað stórur sigur hjá einum flokki at vinna sær meirilutan einsamallur í nógv størstu kommununi í Føroyum, og tað er ótrúligt avrik. Men eg haldi, at tað er eitt sindur óhugnalig – soleiðis heilt prinsipielt. Líka mikið hvør flokkurin er. Magnus tausen stjóri í Nám EYGA MÁLIÐ Eitt sindur óhugnaligt! Bjørt Samuelsen Tingkvinna Tjóðveldi