fríggjadagur 7. desember 2012síða 7

7 Fríggjadagur 7. desember 2012 · Nr. 143 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Í flestu førum vóru rús­ drekka og ov nógv ferð at­ voldin til vanlukkurnar. Á árs­fundinum varð umrøtt, um krevjast skuldi við lóg, at fólk skuldu sita íbundin í bili. Eitt sjónarmið var, at illa bar til at krevja hetta, tí løgreglan kundi ikki ansa eftir, at lógin varð hildin, men meirilutin helt avgjørt, at nýtsla av trygdar­belti skuldi ásetast við lóg. Ráðið fekk at sanna í 1986, at bráðneyðugt var at fáa hendan spurningin av­greidd­ an. Hetta árið doyðu 14 fólk í ferðsluni, sum er tað mesta nakrantíð eitt ár. Í 1987 doyðu 12 fólk á vegunum. Í ráðnum vóru fólk í døpurhuga, og for­maðurin staðfesti í árs­frá­ greið­ingini í 1988, at støðan var líka ring, sum tá slupp­ irnar vóru. Tá mistu Føroyar í meðal 10 mans um árið. Árini eftir minkaði talið á deyðum. Í 1989 og 1990 doyðu sjey fólk hvørt árið, og í 1992 doyði eitt. Ein orsøk var iva­ leyst, at kreppan kom. Ein onn­ur var, at lóg um at sita íbundin kom í 1986, og at ásett varð í 1988, at bilførarar mistu koyrikortið, høvdu teir meira enn 0,8 promillu í blóð­ inum. Eisini varð ásett tá, at fóru bilførarar 30 km/t upp um hámarksferðina, mistu teir kortið. Ein varslig niðurstøða um hesa gongd kann vera, at her­ferð­ir ímóti vandum í ferðsluni gera uttan iva stóran mun, tí hugburðurin broytist spaku­liga, men skal trumf­ur setast á her­ferð­ ir­nar, so fólk skjótt fáast at broyta atferð, mugu av­ mark­ingar ásetast við lóg. Lóg­ir­nar um trygdarbeltið, mest loyvdu ferð og brot á promillu­markið í 80’unum tykj­ast at vísa hetta greitt. Ongin skal doyggja Hóast deyðsvanlukkurnar fækk­aðu í nítiárunum, so tær okkurt árið bara vóru tríggj­ ar í tali, var støðan ikki nøkt­ andi. Grundleggjandi mátti Ráðið fyri Ferðslutrygd hava eitt greitt mál fyri framm­ an, helt ráðið sjálvt. Á árs­ fundinum í 1999 gjørdi tá­sit­ andi formaðurin, Petur Jacob Sigvardsen, nógv burturúr eini nýggjari hugsjón, sum svenska ferðsluráðið arbeiddi eftir. Formaðurin nevndi, at fólk høvdu lyndi til at halda, at tað var í lagi, at ferðslan við­hvørt elvdi til lívlát ella fólka­skaða. Onki var at gera við hetta, tóktist hugburðurin at vera. Hetta kundi ikki góð­ tak­ast, segði hann, og vísti á, at Nullhugsjónin var ongin veru­leikafjarur dreymur, tí í Svøríki doyðu 1.400 fólk í ferðsluni mitt í nítiárunum, men í 1999 var talið komið niður á 550. Málið við Nullhugsjónini var einfalt. Ongin skuldi doyggja ella fáa álvarsligt mein í ferðsluni. Petur Jacob Sigvardsen og Jón Kragesteen, tásitandi leið­ari, hildu skeið fyri 45 fólk­um, ið høvdu við ferðslu at gera kring landið. Teir upp­lýstu, at bæði borgarar og myndug­ leikar altíð hava ábyrgd av, at ferðslan er trygg. Tað sama hava tey, sum standa fyri at gera vegir, tunlar og brýr. Á hesum fundi varð sam­ tykt at heita á løgtingið um at samtykkja ein ferðslu­ trygdar­politikk, sum bygdi á Null­hugsjónina. Hetta hendi tó ikki beinanvegin. Fyrst skrivaði Ráðið fyri Ferðslu­ trygd eitt drúgt álit um Null­ hugsjónina, sum var liðugt í 2003. Í álitinum var ein long røð av tilmælum og upp­ lýs­ingum um ferðslu, sum ferðslu­trygdarpolitikkurin skuldi byggja á. Álitið staðfesti m.a.: »Størstu vandamálini í ferðsl­uni her á landi eru van­ lukk­ur, sum standast av, at 18-19 ára gamlir dreingir við koyrikorti stytta sær stundir í bili saman við javnaldrum og serliga gentum niður í 14- 15 ára aldur. Tær allar flestu av hesum vanlukkunum stand­ast av, at bilførararnir eru óroyndir, og at ferðin mang­an er alt ov høg. Í nógv­ um førum er rúsdrekka eisini at­voldin.« Í apríl 2004 fór Ráðið fyri Ferðslu­trygd undir stórt upp­ lýs­ingarátak í sam­bandi við, at álitið um Nullhugsjónini skuldi til aðalorðaskifti í ting­inum. »Ongin skal doyggja ella fáa álvarsligt mein« var yvirskriftin á blaði, sum fór í hvørt hús. Tann 13. apríl í 2004 var aðalorðskifti um Nullhugsjónina, sum varð samtykt í 2006. Rúna Sivertsen var tá forkvinna í ráð­num. Stríðið borið ávøkst Júst í hesum døgum minnir Ráðið fyri Ferðslutrygd á, at vinir lova ikki sínum vinum at koyra skít. Tilvildarligt er ikki, at hetta verður sagt, nú jóla­borðhald eru hvørt viku­ skifti. Ráðið hevur eisini júst ávarað ímóti gáloysni og ov nógvari ferð í ferðsluni, so sigast kann, at tann kós, ið sett varð í 1976, verður hildin, og at áhaldandi verður mint á vandar í ferðsluni. Stríðið hevur eisini hjálpt. Í 2005 vóru ikki færri enn 26.000 bilar í Føroyum. Hetta var meira enn ein tvífalding saman­borið við 1981, men deyðsvanlukkurnar øktust ikki samsvarandi. Tríggjar vóru í 2004 og fimm í 2005. Hóast hugburðurin er mun­ andi broyttur, og fólk sum heild ansa sær betur í ferðsl­ uni, verður ferðslulógin støð­ ugt herd. Í mai 2009 varð ásett, at brot á lógina skulu hava við sær klipp í koyrikortið. Pro­ millu­markið varð lækk­að nið­ur í 0,2, sum í veru­leik­ anum merkir, at tú kanst onki drekka longur, skalt tú koyra bil, og haraftrat varð ásett, at bót fyri ov nógva ferð verður givin eftir inn­ tøk­uni hjá tí, sum koyrir ov skjótt. Tann vælbjargaði í tí stóra bilinum skal tí ansa sær á lands­vegunum. Summi ilskast um herdu lógina, tí tey kenna tað sum, at teirra frælsi verður av­markað, men søgan um ferðslu­trygdina í Føroyum vísir, at herferðir og herð­ ingar bøta um støðuna. Sjálv­andi er hvør einasta van­lukka, ið hevur við sær liv­lát ella álvarsligan skaða, syrgi­lig, um so talan er um eina ella fleiri hvørt ár. Men við 30.000 bilum á vegunum var bara ein deyðsvanlukka í 2010 og ein í 2011. ferðsluvanlukkur Málið við Null- hug­sjónini var einfalt. Ongin skuldi doyggja ella fáa álvarsligt mein í ferðsluni ár 1974 13 13 fólk doyðu í ferðsluni 6.825 bilar vóru í Føroyum ár 1986 14 14 fólk doyðu í ferðsluni 15.000 bilar vóru í Føroyum ár 2011 1 1 fólk doyði í ferðsluni 30.000 bilar vóru í Føroyum Keldur: Ráðið fyri Ferðslutrygd 30 ár, 2006, UA. Heilsulýsing hjá landslæknanum 2011-2012