mánadagur 10. desember 2012síða 20

Mánadagur 10. desember 2012 · Nr. 144 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Alarmerandi Avrikslisti Kristina Háfoss Løgtingskvinna fyri Tjóðveldi Í undanfarnu viku boðaði samgongan frá forkunnugum tíðindafundi. Ein avrikslisti skuldi avdúkast. Tað undarliga var, at listin fyrst og fremst vísti á alt tað, ið samgongan ikki hevði gjørt. Nøkur landsstýrisfólk høvdu enntá ongi avrik at vísa á – sambært listanum. Tað mest harmiliga var tó, at listin var villleiðandi og als ikki lýsti ovurstóru avleiðingarnar av tí, ið samgongan hevur framt seinasta árið. Tí hóast stutta tíðarskeiðið so eru avleið­ing­ arnar av førda politikkinum alar­merandi. Undirgravað lands­ skatta­inntøkurnar við yvir 300 mió. kr. Flatskattalættin hevur bara higartil í ár minka lands­ skattin við 250 mió. kr. Hetta hóast ávísan lønarvøkstur, sum nærum altíð er. Hevði skattaskipanin verið tann sama sum í fjør, vóru lands­ skattainntøkurnar um 310 mió. kr. fleiri bara higartil í ár í mun til sama tíðarskeið í fjør. Tá árið verður liðugt er veruligi kostnaðurin av flatskattalættanum vænt­ andi um 340 mió. kr. Hetta er alt annað er ábyrgdarfullur politikkur. Tí verða skattalættar latnir, skulu nýggjar inntøkur sjálv­andi setast í staðin fyri tær inn­tøkur, ið verða tiknar burtur. Tað hevur samgongan ikki tryggjað. Alarmerandi avrik. Brenna av fram­ tíðar pensjóns­ skatta­inntøkur Í staðin hevur samgongan valt at framskunda framtíðar pensjónsskattainntøkur. Kom­andi pensjónistar skulu sostatt ongan skatt rinda. Skatturin verður rind­að­ ur nú, og brúktur nú. Tá vit sam­stundis fara úr 4 á ar­ beiðs­markn­aðinum fyri hvønn pen­sjónist, niður í 3 longu í 2020 og 2 á arbeiðs­ markn­aðinum fyri hvønn pen­sjónist í 2040, so verða ómeta­liga fá at rinda skatt og nógv, ið skulu móttaka væl­ ferðar­tænastur. Hetta kemur at merkja, at pensjónistar koma at rinda dupultan skatt og/ella høg brúkaragjøld seinni. Samgongan velur at brúka hesar pengar nú, utt­an at fyrihalda seg til, at pen­ing­ urin kemur at mangla seinni. Um 210 mió. kr. í fram­skund­ aðum pensjóns­skatti verða brúktar bert í 2012. Talan er samstundis um minst 100 mió. kr. minni enn mistu landsskattainntøkurnar. Alarmerandi avrik. Skapt søguliga stóran ójavna millum láglønt og hálønt Við broytingini í pensjóns­ skattingini, varð farið úr 35% upp í 40% skatt av kapi­tal­ pensjónum, sam­stundis sum luta- og lívrentupensjónir fóru frá at verða skattaðar sum A-inntøka til at verða skattaðar við 40% frá fyrstu krónu. Harvið fingu nærum allir føroyingar eina stóra pensjónsskattarokning. Ser­ liga tey, ið høvdu lægru pen­ sjónirnar. Samstundis varð flat­ skatta­lætti latin til tey, ið høvdu inntøku á 250.000 kr. og meira. Serliga hægru inn­ tøkurnar fingu ovur­stóran lætta. Heilt upp í 7.000 kr. um mánaðan. Lægru inntøkurnar fingu hinvegin bert pen­sjóns­ skatta­rokning. Gjølini til Heilsutrygd og ALS eru samstundis hækkað fyri øll, og prísvøkstur hevur verið á um 2,4%. Saman við hækkingini av pensjónsskattinum stendur eftir, at realinntøkan hjá føroyingum við inntøkum undir umleið 300.000 kr. er minkað munandi, meðan hægru inntøkurnar hava fing­ið munandi hægri real­ løn. Ongantíð áður er gjógvin millum láglønt og hálønt víðkað so nógv sum seinasta árið. Alarmerandi avrik. Mentanin skerd framum alt annað Mentanargrunnur Landsins verður skorin við 20% í 2013, hóast stórtsæð allar aðrar játtanir standa í stað. Sam­ stundis verða fleiri ment­ anar­játtanir skornar – eitt nú Søvn Landsins – og eisini er íløgan í eitt føroyskt Tjóð­ leik­hús steðgað. Eitt greitt politiskt signal um, hvønn týdning samgongan metir hendan partin av sam­ felagnum hava. Alarmerandi avrik. Hægri útbúgvingar og gransking munandi niðurraðfest Fróðskaparsetur Føroya skal skerja verandi virksemið í 2013, ætlanin at fáa til vega nýtt havrannsóknarskip er slept og játtanin til ES- gransk­ingarsamstarv er beind burtur. Hetta hendir enn­tá samstundis sum al­ stórur tørvur er á, at venda fólka­minking til fólkavøkstur, og at fáa enn meira vitan og størri virðisøking í okkara samfelag og vinnu. Alarmerandi avrik. Onki verður gjørt fyri at lækka kostn­aðar­ støðið - tvørturímóti Vit vita øll at kostnaðarstøðið í Føroyum er ov høgt, men heldur onki verður gjørt fyri at forða fyri, at kostnaðurin fyri fíggjartænastur í Føroy­ um gerst støðugt hægri. Hinvegin eru fleiri skattir og krøv um avkast løgd á tey, ið skuldu vera alternativ til privatu bankarnir – Bústaðir (Húsalánsgrunnurin) og Realurin. Samstundis veld­ ur samgongan ikki at seta neyð­uga peningin av til Kapp­ingarráðið, ið skal gera neyva kanning av kostn­ aðarstøðinum hjá bank­ un­um fyri at meta um, um prís­støðið er ov høgt, og í so fall, hvørji krøv skulu setast bankunum. Sjálvandi átti henda kann­ ingin verið gjørd. Alarmerandi avrik. Grundleggjandi tjóðarstovnur avtikin Hartil verður einasti óhefti tjóðarbúskaparstovnur okk­ ara - Landsbanka Føroya – avtikin. Hetta hóast allir hoyr­ ings­partar – undantikið pen­ ingastovnarnir – hava mælt frá at avtaka Landsbankan. Hetta enntá eisini hóast ynskti peningurin kann spar­ast og gjøgnumskygnið fremjast uttan avtøku av Lands­bankanum. Talan er heilt greitt um eina politiska verk­ætlan hjá nøkrum heilt fáum einstaklingum, og eitt greitt tekin um makt­mis­ nýtslu. Føroyar verða harvið ein­asta landið í Europa utt­an tjóðbanka ella tjóð­ banka­líknandi stovn. Við hes­um verður ongin óheft­ ur føroyskur stovnur, ið fer at ráðgeva og hava makro­ bú­skaparligt eftirlit við ser­l­igum atliti til fíggjar­ geiran. Samstundis verður land­sins gjaldføri framyvir um­sitið beint undir lands­ stýrismanninum. Føroyar ger­ast eitt veikari og ótrygg­ ari samfelag. Alarmerandi avrik. Privatisering av ogn Føroya fólks ávegis Alt bendir á, at fiskimála­ráð­ harrin ynskir status quo í fiskivinnuni – og meira enn tað. Umsitingin í samband við makrelveiðuna í ár var út av lagi, og helst eisini lógarbrot. Nú skulu 12 ára rullandi loyvi væntandi hartil tryggja ver­ andi eigarum veruligan ogn­ ar­rætt, og privatisering av ogn Føroya fólks gerst tá veruleiki. Ólukkuliga støðan í heimaflotanum vil tá halda áfram, samstundis sum al­ samt færri, fara at eiga al­ samt meira, og ovurstór virði verða framhaldandi avreidd til útlendskar eigarar og/ella fíggjarar. Ogn Føroya fólks gerst tá ogn Føroya fáu. Vónin er tó, at meiriluti á Løgtingi ikki fer at loyva hesum ætlanum, men heldur seta eina veruliga nýskipan í verk. Higartil alarmerandi av­ rik. Frá vælferðarsamfelag til minimalstat Hóast samgongan átti at nýtt tíð og orku til, at skapt álit og tryggleika, so ger hon tað øvugta. Hevur fráboðað at ongar lønarframskrivingar verða og harvið sparingar og færri størv á øllum a­l­ mennum stovnum í 2013. Hetta ávirkar beinanvegin so at siga allar føroyingar, og okkara privatu nýtslu, ið er søguliga lág (nýta bert um 83% av inntøku til nýtslu). Um vit bert kendu okkum trygg um framtíðarútlitini, og farið varð undir at nýta sama part av inntøkuni til nýtslu, sum vanligt (95%), so vildið hetta sett meira enn 1 mia. kr. meira í umferð í búskapinum og givið land­ inum munandi øktar inn­ tøkur og givið yvirskot á fíggj­arlóg landsins. Men hetta ynskir samgongan ikki. Heldur verður støðan nýtt til at skapa ein støðu við mis­ áliti og ótryggleika, tí hetta gevur rúm fyri at seta ferð móti minimalstatinum. Sagt verður, at øll skulu “bera byrðar” og “lyfta í felag”. Samgongan gloym­ ir bara at nevna, at hetta ikki er galdandi fyri øll tey, ið hava fingið ovur­stór­ar skattalættar. Sam­stund­ is verða stórar skerj­ingar gjørdar hjá fyri­tíðar­pen­sjón­ istum og hjá ávísum bólkum, ið hava tørv á forsorg. Veruleikin er, at sam- gongan kundi vent undirskoti til yvirskot við álitisvekjandi politikki umframt nøkrum fáum átøkum og nýskipanum. Hetta verður tó ikki ynskt. Ongin heilsunýskipan, komm­ununýskipan ella skúla­ný­skipan er í eygsjón. Sam­stundis verður høvið brúkt til at minka sum mest um almenna geiran – at fara frá væl­ferðar­samfelag til mini­mal­stat – ið jú er eitt av endamálunum hjá serliga Fólka­flokk­inum. Tað er ikki uttan orsøk, at yvirskriftin í hesi grein bert hevur orð, ið byrja við A. Blokkurin hækkast við 200 mió. kr. Fyri at fullfíggja óskiljandi politisku valini seinasta árið, hevur samgongan samráðst við donsku stjórnina um, at danskir skattgjaldarar skulu rinda 200 mió. kr. eyka til føroyska landsstýrið. Hetta hendir samstundis sum sam­gongan veitir ovurstórar skatta­lættar til tey við hægru inntøkunum í Føroyum. Ikki undarligt at danska stjórnin mátti steðga samgonguni og hesum óskijlandi ætl­ an­unum. Bert harmiligt at føroyskir politikarar ikki megnaðu at steðga sær sjálvum. Úrslitið gjørdist tó ein hækking av blokkinum á 8,6 mió. kr. í 2012, og aftur ein hækking á yvir 8 mió. kr. í 2013. Samstundis sum fráboðað er ein niðurlegging av sendistovuni í London og Búskapargrunnur Føroya er tømdur fyri virðir. Alarmerandi avrik. Nú má broyting til ! Greitt er, at fyri hvørja viku sum gongur gerst upp­rudd­ ingararbeiðið størri og størri. Her má broyting til. Áttu at skift alarmerandi avrikslistan út við eina nýggja savningarstjórn, ið megn­aði at arbeiða fram móti nøkrum stórum og savnandi málum fyri føroyska fólkið. Ein savningarstjórn har allir flokkar vórðu umboðaðir í landsins leiðslu, har skift­ andi meirilutar kundu gjørt langtíðar semjur um stór­ málini í samfelagnum, hevði verið ein nýggj byrjan fyri politiska landslagið – og um rætt varð borið at og við dugnaligari leiðslu – kundi hetta skapt mennandi og týðandi avrik fyri føroyingar og føroyska samfelagið. Avgjørt vert eina roynd. Tí tað kann bara gerast betur enn í núverandi støðu, har ein sera lítil minniluti stjórnar landinum til fyrimuns fyri nøkur fá, men til vansa fyri tey flestu.