mánadagur 14. januar 2013síða 25

25 Mánadagur 14. januar 2013 · Nr. 5 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Eg síggi á portal. fo, at tit ”eru vaknað við kaldan dreym”, tað kann í sjálvum sær vera hart, men betur seint enn ongantíð! Eg loyvi mær stutt at kunnað tykkum um eitt álvarsmál, sum hendi, meðan tit svóvu. Vón mín er, at tit ikki sovna aftur,men smoyggja upp um erm­ ar- og fara til verka. Álopið á limir tykkara Tað hendi seinasta vár, í bestu várdøgum. Tá gjørdi ALS stýrið seg, miskunnarleyst og bru­ talt, inn á limir tykkara, sama stýrið, hvørs um­ boð tit nú biðja leggja frá sær. Stýrið heitti, ein­ mælt, á løgtingið um, at: minka útgjaldið (tvs. livi­ grundarlagið hjá limum tykkara), innføra karensdagar (straffa limir tykkara, sum ósekir enda í ar­ beiðs­loysi ) minka ovasta árliga út­ gjaldið, sum limir tykk­ ara kundu fáa til dagliga húsarhaldið). Hetta varð gjørt ístaðin fyri at gjørt tað, sum hevði verið mest upp­ lagt, at hækka inn­gjald­ ið, serliga frá teim­um, sum, m.a. vegna so­kall­ aða flatskattin, hava ríki­ligt ráð til tað. Tá hetta hendi, royndi eg og onnur úrslitaleyst at fáa tykkum, fakfeløg og um­boð tykkara í ALS stýr­inum, at vakna, men, burtursæð frá einari ússa­ligari, og, skilji eg nú, svøvntungari um­ bering, varð svarið eitt ill­sinnisgleps frá einum av umboðunum tykkara í stýrinum, og so tí altíð betrivitandi juristinum í Bøgøtu. Hví vóru umboð tykkara við í hes­um álopinum á egnar limir? Undrandi varð spurt- hvat hendir? Hví ripaðu fakfeløgini ikki nevan í borðið, hví vardu tey ikki sínar limir, hví heittu tey ikki á umboð síni um at fáa hetta broytt, ella at fara úr stýrinum? Eitt av svarunum vit fingu var, at løgtingsmál nr. 155 var gjørt við støði í einum einmæltum upp­skoti frá stýrinum fyri ALS, og tí skuldu vit í Løgtinginum ikki blanda okkum, men blint fylgja. Hetta samsvaraði við hesa viðmerking, ið fylgdi við uppskotinum: …. ” uppskotið er gjørt við støði í uppskotinum frá stýrinum fyri ALS, sum er mannað við umboðum fyri partarnar á arbeiðs­ marknaðinum, og upp­ skotið er tí eisini ein semja millum partarnar á arbeiðsmarknaðinum um, at uppskotið eigur at verða framt ”… Góða eydnu framyvir! Tíverri eydnaðist okk­um ikki at steðga upp­skot­ inum í Løgtinginum. Men nú tit eru vaknaði, fari eg inniliga at heita á tykkum, um beinan­ veg­in at fara til verka, fyri at fáa gjørdu lógar­ broyingarnar broytt­ar. Við nýggjum stýris­lim­ um skuldi borið til, og eg vænti eisini, at tað fer at eydnast at fáa ein meiriluta í løgtinginum at rætta eina hjálpandi hond, um á stendur. Góðan morgun góðu fakfeløg! Jenis av Rana Eitt hvørt samfelag er altíð á ferð Eivin Jacobsen Løgtingsmaður Hóast lágættin er kørg við sínari ljósglæmu hesa árs­ tíðina, og dagsljósið mitt á degi hoknar undir myrkri­ num, so hava hesar vikur ver­ ið fyltar við lívi og gleði um at hava havt okkara útisetar heima á klettunum aftur. Fyri tann sum hevur alsk fyri náttúruni, kundi hetta verið ein samanbering í myndatalu. Tíðin tá fuglurin rímur og bergi tømist. Eftir situr tann gamli búfuglurin og kúrur. Hagin, fjøran, ja øll náttúran ballar seg í sín vetrarfrakka. Men vit eiga at gleðast um at farið er um stytsta dag, og skjótt tognar dagur. Náttúran vaknar úr sínum vetrardvala, hvar alt lív aftur stendur í sínum fagrasta blóma.”Soleiðis eru vit altíð á ferð”. Nógv fokus hevur sein­ astu tíðina verið sett á trupul­leika við fráflyting. Ein trupul­leiki, sum ikki eigur at verða politiskt litaður. Spurningurin er ikki høgra vinstra, samband ella loysing, tað er hetta alt av týdn­ingarmikið til. Málið eig­ ur at verða, hvussu lyfta vit hesa byrðu í felag. Í bókini Exit Føroyar, sum kom út undan jólum, verða fleiri trupulleikar lýstir, við­víkj­andi fráflyting. Men nøkur einføld loysn er ikki at fáa eyga á. Í bókini eru fleiri áhugaverdir kapittlar, sum ikki bara lýsa trupulleikan, men eisini taka útgangsstøði í okkara samfelag, sum tað nú einaferð hevur ment seg. Vit eiga at fyrihalda okk­ um til henda trupulleika, og seta út í korti hvussu vit ætlað at loysa hann. Ein afturvendandi setn­ ingur í nærum hvørjum kapitli í bókini er, at Føroyar er ikki fremsta land, tá talan er um at skapa møguleikar fyri okkara ungdóm. So gott sum all­ur hægri lesn­aður er uttan­lands. Alt størri partur av ung­dómi­num, sum fer av landinum vend­ir ikki heim­ aftur, tí okk­um vanta bæði út­búgv­ingar­møgu­leikar, vinnu­møgu­leikar og ikki minst bústaðar­møg­u­leikar. At einstaklingar, vinnulív, land og kommunur gjøgnum allar tíðir hava verið á ferð er einki nýtt. Soleiðis hevur altíð verið, og ferð at verða. Tað er okkara styrki. At vit eru málrættað, tá talan er um okkara sam­ felags­menning, hava vit fleiri dømir um. Men um rað­ festingin hevur verið røtt eru nokk fleiri meiningar um. Fyri at nevna okkurt úr rúgvuni, og samanbera tað við orðaskiftið um fráflyting, og lýsa tað í einum longri og stytri tíðarskeiði, og týdn­ ingin av hesum, hevur infra­ kervið fylt nógv í almenn rúminum, seinastu øldina. Breið semja hevur altíð verið um, at skuldu vit menn­ast, sum samfelag, var týdningarmikið, at vit høvdu eitt smidligt infrakerv. Ein treyt fyri hesum var at allar bygdir, oyggjar vóru knýttar saman í eitt sam­ ferðslu­kervi, hetta hevði týdning fyri vinnu­lív, útboð av arbeiðs­plássum, bústaðar­ møgu­leikar, útbúgv­ingar­ møgu­leikar og ikki minst tey persónligu sambondini. Um ikki komin á mál, so hava 86% av føroyingum vega­samband við høvuðs­ stað­in. Onnur dømir, so sum barna­garðsøkið, eldraøkið kundi eisini verði nevnd. Her eru hundratals milliónir brúktar bara tey seinastu 10- 15 árini. Vit skulu ikki longur aftur enn til aldarskiftið, tá bara havnin hevði barnagarð ella vøggustovupláss. Í dag er hetta økið so gott sum fult útbygt. Tørvurin er um at verða nøktaður um alt landið. Sama er gald­andi, tá talan er um eldra­økið. Talan er í báðum føri bæði um útbúgvingar og arbeiðs­ pláss. Hetta skal ikki skiljast, sum um vit ikki hava ein álvarsliga avbjóðing tá talan er um fráflyting, men meir ein lýsing av samfelagnum. Hvar hesi viðuskiftir fyri bert fáum árum filti almenna rúmi. Og vístu á trupulleikan, og hvat skuldi til fyri at samfelagið kundi mennast. Eri samdur við teimum, sum ivast um útbúgvingar tilboðini einsamøll fáa trøðini at vaksa inn í himmalin. Men, sum áður nevnt, eigur hetta at verða ein raðfesting, ikki ein trupulleikið, longri eigur tann søgan ikki at verða. Í bókini Exit føroyar eru allar frásagnir viðkomandi, men summar eru meir bein­ raknar enn aðrar. Ein hevur ivirskriftina “ Vit mugu velja og vilja” Viðhvørt kann tað tykjast, sum um vit fyrigykla okkum, at nøkur stór og dýr tiltøk frá almennari síðu við vissu fara at gera undur­verk og bjarga okkum undan fráflyting, vantandi til­flyting og framtíðar ar­ móð. Veruleikin er ikki so ein­faldur. Í tíðindasending fyri nøkr­ um døgum segði formað­urin í búskaparráðnum, at ein fortreyt fyri fólkavøkstri var búskaparvøkstur. Størri vøkstur, størri eftirspurning eftir arbeiðsmegi, minni frá­ flyting. Hvar er so lykilin til vøkst­ur? Teir kunnu verða fleiri, men serliga í fiski­vinn­ uni. Ikki eina í einum til­ feingisgjaldið, men í ein­um góðum, støðugun sam­felags­ búskaparligum vinningi. Vit standa við eitt vega­ mót, hvar stórar politiskar avgerðir skulu takast. Hesar avgerðir fara at vísa um vit í frammtíðuni megna at loysa tann trupulleika vit standa ivir fyri. Vit liva í einum til­feing­ is smørholi mitt í At­lantar­ havinum, sum pr íbúgva ikki kann sammetast við nakað anna land. Men ivasamt er hvussu vit hava umsiti tað. Tilfeingi er landsins ogn og eigur at verða umsiti, sum landsins ogn. Jú fleiri vit eru til at seta sjóneykuna á trupulleikan, betri verður hann lýstur. Høv­undarnir aftan fyri Exit Føroyar eiga rós uppi­borið fyri teirra íkast við bók­ini. Men lýsingar av trupul­ leikum kunnu eisini tosast uppí rúgvir. Vit hava seinastu árini savn­að nógv tilfar um hvussu vit røkka málinum við einari samfelagsmenning. Visjón 2015 mál og vegir skuldi verða eitt arbeiðsamboð. Bókin Exit Føroyar gevur sítt íkast. Landstýrismaðurin í vinnu­málum hevur sett ein arbeiðs­bólk, sum skal koma við uppskoti um hvussu vit loysa trupulleikan við fólka­ fráflyting. “Lat okkum koma í gongd, heldur enn at tosa og lýsa okkara borgarar av landinum” Føroyar er einki “Liðugt” land. Verður tað av trongt, er tað ikki Føroyar ið skuldina eiga, men íbúgvarnir sjálvir, sum ikki áttu dugnaskap og áræði og álit til, at landi kundi lívbjarga teimum. Vit hava enn einaferð lagt eitt ár afturum okkum. Soleiðis er okkara lívsleið, duld. Ein ferð ímillum varðar. Seinastu vikurnar hava okkara útisetar fylt tað heimliga bergi.