fríggjadagur 18. januar 2013síða 14

Fríggjadagur 18. januar 2013 · Nr. 7 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Gunnar Skúvadal Tað er ein margháttlig støða. Tín størsti og týdningarmesti sam­starvspartnari, sum tú ikki kanst vera fyri­utt­an, er samstundis tín størsti kapp­ ingarneyti. Smá­partafelagið Vindrøkt (áður Røkt) í Vest­ manna hevur í mangar mátar gingið undan, tí teir blivu til áðrenn lógarverkið, sum í dag regulerar økið, bleiv til. Men tíggju ár eftir, at ein­asti privati veitarin á før­ oyska elkervinum fór undir sítt virksemið, er kapp­ing­in um at veita før­oysku brúk­ arunum bílig­ari og grønari elmegi ikki komin eitt fet longri fram. Kanska tvørtur­ ímóti. Gam­aní eru lógar­ broyt­ingar framdar, og fleiri veitarar eru undan­góð­kendir, men í teimum út­bjóð­ing­un­ um, sum hava verið, hevur SEV drigið longra stráðið. Og so er nær­liggjandi at spyrja, um talan er um javna og rætt­vísa kapping. Vónleys støða Hann sigur tað ikki beinleiðis, tá eg spyrji, men eygnabráðið sigur tað. Eitt mark er fyri, hvussu nógvar kreftir tú ork­ar at brúka ímóti einum, sum er nógv sterkari enn tú. Og kanska verður avgerðin, sum Jarðfeingi í næstum tek­ur um, hvør skal byggja Vind­orkulundina oman fyri Havn­ina, í veruleikanum mønu­stingurin hjá smá­ parta­felagnum Vindrøkt. Tí hetta er eisini árið, tá 10 ára langi sátt­málin millum Vind­røkt og SEV fer úr gildi. Sátt­málin sum sigur, at SEV skal keypa streymin, sum vind­myllurnar omanfyri Vest­manna framleiða, frá Vindrøkt. Og sum Vind­røkt sam­bært stjór­an­um fekk mest sum av tilvild. – Teir vóru hvørki til at høgga ella stinga í. Ongin skuldi selja SEV streym og so slett ikki, tá talan var um vindmegi. Tíðin var ikki búgvin, var ein umbering, minn­ist Jóhan í Niðristovu. Tað var eitt øgiligt togtogarí, men at enda segði táverandi landsstýrismaður við orku­ mál­um, Eyðun Eltør, at nú var nóg mikið, og so glapp. SEV og Røkt gjørdu sáttmála um, at SEV skuldi taka ímóti orkuni, sum myllurnar hjá Vindrøkt framleiða. Men stjórin í Vindrøkt stúrir fyri, at prísurin fyri kilo­watt tíman nú verður trýst­ur so langt niður av ójøvnu kappingini, at ein nýggjur sáttmáli um myll­ urnar á Mýrunum oman fyri Vestmanna verður virð­is­ leysur fyri lítlu vind­orku­fyri­ tøkuna. Tí dagsprísurin er sambært tilboðnum hjá SEV um at byggja vindorkulund omanfyri Havnina 31,6 oyru fyri kw/t. Nærum 6 oyru bílig­ari enn tilboðið hjá Vind­ røkt. – Og so kunnu vit eins væl takka fyri okkum. Tá er spælið liðugt, og tá hev­ ur kappingin um at veita før­oyingum grønan streym eisini fingið eitt skot fyri bógvin, sigur Jóhan í Niðri­ stovu. Áttu at vart teir smáu Hann kundi ynskt sær eina líknandi skipan innan el­ veiting, sum leingi hevur ver­ið galdandi á teleøkinum. Ein skipan við sonevndari posi­tivari diskriminering. Tá ásannaðu myndugleikarnir, at teir smáu veitararnir ong­ an møguleika høvdu at kapp­ ast, um teir ikki blivu vardir móti ójavnari kapping frá upprunaliga felagnum, sum í gjøgnum nógv ár hevði bygt sær eina munandi eginogn. Men ongin slík verja er fyri smá feløg, sum vilja upp í part í kappingini um at veita føroyingum elorku. Og kanska júst tí er bert tann eini veitarin, sum kappast við SEV, men sum samstundis er tvung­in at semjast við SEV, tí vøran skal seljast gjøgnum netið hjá SEV. – Fyri okkum hevur hetta higartil merkt, at vit hava brúkt yvir eina hálva millión krónur uppá at gera tilboð, sum vit í veruleikanum hava nógv verri møguleika fyri at vinna, enn okkara argasti kappingarneyti, sigur Jóhan í Niðristovu. Standa ikki einsamallir Tað er ikki tí, at ongin trýr uppá teir. Vindrøkt hevur megnað at knýta afturat sær sam­ starvs­partnarar, sum hava drúgv­ar royndir og vita, hvussu tingini skulu gerast. Norska NTE (Nord-Trøndelag Elektrisitetsverk), sum eigur og rekur sonevnd pump- to-storage verk í Noregi, er sinnað at byggja eitt slíkt verk í Føroyum, og hevur eisini víst áhuga at vera við sum íleggjararnar. Partafelagið Varð­in í Gøtu, Framtak, Effo og Hoyvíksgarður eru allir við sum íleggjarar í sein­asta tilboðnum um vind­myllu­ lundina omanfyri Havnina. Og Eik, Útnorðurgrunnurin og Íleggingargrunnurin fyri Føroyar hava játtað at fíggja. Jóhan í Niðristovu heldur, at útbjóðingin í 2010 vísir væl, hvørjum teir eru uppi ímóti. Vindrøkt var einasta felag sum lat inn tilboð, áðrenn freistin var úti. Men so longdi Elveitingareftirlitið freistina og broytti samstundis nakrar fortreytir, so Vindrøkt mátti gera ein part av arbeiðnum av nýggjum. – Tá kendu vit okkum djúpt órættvíst viðfarnar, og úr­slitið var stórar eykaút­ reiðslur fyri okkum, sigur Jóhan í Niðristovu SEV framíhjárætt Og søgan sær út til at endur­ taka seg. Í fjørsummar lat SEV inn umsókn um at byggja eina vindorkulund omanfyri Havnina. Tað kann SEV gera, uttan at nøkur útbjóðing frammanundan hevur ver­ið. Men lógin krevur, at aðr­ir fáa sama møguleika sum SEV at bjóða uppá eina líkn­andi verkætlan, áðrenn mynd­ug­ leikarnir geva nøkrum loyvi. Vindrøkt boðaði frá áhuga, og lat 17.desember inn eitt tilboð uppá at byggja eina líknandi vindorkulund. Men sama dag lat SEV eisini inn nýtt tilboð, og tað heldur Jóhan í Niðristovu er í stríð við and­ an í Elveitingarlógini. – Orkupolitikkurin hjá landinum leggur greitt upp til, at onnur enn SEV skulu fram­leiða streym í Føroyum, fyri at tryggja kapping og gransk­ing. Tá SEV nú letur inn eitt nýtt tilboð, so hevur SEV jú havt nógv betri stundir enn vit. Teir hava fyrst gjørt upp­runa­ liga tilboðið, tá vit so melda okku­m áhug­aðar, fara teir í holt við at tillaga sítt tilboð, og tað er ikki jøvn og rættvís kapping, heldur Jóhan í Niðristovu. Hann minnir á, at teir sum teir fyrstu fóru at framleiða elorku úr vindi í Føroyum á vinnuligum grundarlagi, júst tí SEV hevði valt vindin frá. – SEV trúði ikki uppá vindorku, men tað gjørdu vit. Vit tóku váðan á okkum og hava prógvað, at tað ber til. Men tað hevur verið tungt, og er ikki blivið lættari við árunum. Kappingin fyri bakka – Ein drúgv mótbrekka! Soleiðis lýsir stjórin í einastu privatu elveitingarfyritøku í Føroyum, Jóhan í Niðristovu, seinastu 10 árini saman við SEV Jóhan í Niðristovu – Eg skilji væl Vind­ røkt – Tað hevði verið rætt­ ast, um elveit­ingar­ økið varð regu­ler­að við skeivari dis­krimi­ner­ ing. Men El­veit­ingar­ lógin frá 2007 letur ikki upp fyri hesum møgu- leikanum. Tað sigur Jóhan Dahl, sum er lands­stýr­ is­maður við ábyrgd av før­oyska orku­poli­tikk­ in­um. Hví so er, held­ur lands­stýris­mað­ur­in vera ein góð­ur spur­n­ ingur, sum hann tó ikki dugir at svara uppá. Tá fjarskiftisøkið bleiv opið fyri kapping, og aðrir, smærri veit­ar­ ar sluppu framat, bleiv lógarverkið til­lag­að soleiðis, at tað vardi teir smáu ímóti ójavn­ ari kapping, so­nevnd positiv ella skeiv dis­ krimi­nering. Fjar­ skiftiseftirlitið hevði uppgávuna at síggja til, at smáu veitararnir ikki vórðu tiknir av fótum av lægri prísum og her­ferðum við góðum ti­lboðum til brúkaran frá Føroya Tele. Men ongin líknandi skipan hevur verið á orku­økinum, og tey sum hava bjóðað seg fram at kappast við SEV hava tí í stóran mun samstundis verið bund­in av SEV. Ein arbeiðsbólkur situr, sum hevur til upp­gávu at gera eina nýggja heildarætlan fyri, hvussu alt tað før­oyska eløk­ið skal skip­ast. Arbeiðs­bólk­ urin letur lands­stýris­ mann­in­um álit í apríl, og tá fara til­mæli eisini at vera um, hvussu bygn­aður og eigara­ viðurskifti hjá SEV eiga at vera í fram­tíðini. Landsstýris­mað­ urin sigur seg vilja arbeiða fyri, at kapp­ ing skal vera, eisini á eløkinum. Hann minnir tó á, at veitingar­trygd­ in hevur sera stóran týdning tá vit tosa um el. – Tí vil eg fyrst síggja álitið, sum eg fái frá arbeiðsbólkinum í apríl, áðrenn eg takið nøkur stig, sigur Jóhan Dahl. Tað er Jarðfeingi sum umsitur orku­øk­ið fyri landsstýris­mann­ in. FAKTA: • Elveitingarlógin, sum regulerar økið, kom í 2007 • Tá hevði Vindrøkt selt SEV streym í fleiri ár • Í fjør bleiv lógin broytt, so øll kunnu bjóða sær til at gera vind­orku­út­bygg­ing­ar • Eitt endamál við lógini er at tryggja kapping, gransking og at økið verður ment