fríggjadagur 14. desember 2012síða 50

nr. 146 · 14. desember 2012 10 VIKUSKIFTI havbotnur Árni Joensen arni@sosialurin.fo Kanadiska námsfelagið Nautilus Minerals hevur allar ætlanir klárar og hevur fingið øll neyðug loyvi til at fara at leita eftir gulli á havbotninum við oynna Papua Ný Guinea í Kyrra­hav­ inum. Kanningar hava víst, at har eru meiri enn 225 gram av gulli fyri hvørt tons av botngrýti, og tað er óvanliga nógv. Tils samanberingar kann verða nevnt, at uppi á landi verður tað vanliga verður mett at vera lønandi, um tað ber til at fáa millum tvey og trý gram burtur úr einum tonsi av gróti. Men tað er ikki bara hinumegin jørð­ina, at gull er á ella undir havbotn­ inum. Í Noregi hava granskarar og náms­ídn­aðurin gjørt fleiri kanningar, og í síðstu viku hittust teir fremstu norsku og útlendsku serfrøðingarnir innan hav­botns­jarðfrøði og tøkni á einari ráðstevnu í Tróndheimi. Mál­ið var at tosa um møguleikarnar fyri hes­ um slagnum av námsvinnu í norskum øki í Atlantshavinum, og millum tey út­ lendsku umboðini vóru fólk úr Portugal, Russlandi og Íslandi. Har­afturat høvdu fleiri lond í Kyrra­hav­inum sent umboð til Tróndheim. Fleiri ætlanir Nautilus Minerals hevur sett sær fyri at fara undir gullvinnuna við Papua Ný Guinea í 2014, og longu árið eftir ætlar bretska felagið Neptun Minerals at fara í gongd. Bæði feløgini hava tryggjað sær leitirætt á ovurstórum havleiðum, og fyribilskanningar vísa, at har er nógv til av virðismiklum evnum so sum gulli, kopari, sinki og blýggi. Kina, sum hevur víst sera stóran áhuga fyri teimum nógvu ráevnunum í grønlendsku undirgrundini, hevur eisini ætlanir um námsvinnu á havbotninum aðrastaðni á jørðini, og fyribils hava kinesarar sett sær sum mál at byrja innan 2030. Eisini Cook-oyggjarnar í Kyrra­hav­ inum og Ný Sæland hava ætlanir um náms­vinnu á havbotninum á teirra leiðum. Í Cook-oyggjunum ætla tey at fara heilt niður á 4.500 metra dýpi eftir ymsum metallum, sum eru funnin har. Ný Sæland, hvørs havøki er meiri enn seks milliónir ferkilometrar til støddar, hevur gjørt fleiri kanningar á botn­inum fram við Kermadarygginum og longri norðuri við Macauley- og Raouloyggjarnar. ES liggur eisini framvið, og talsmenn í Bruxelles hava mælt granskarum og ídnaðinum til at kanna, um ráevni, sum ídnaðurin hevur ella fær brúk fyri, munnu vera at finna í dýpinum hjá sam­veldinum. Fjarstýrd námsvinna David Heydon er forstjóri í Nautilus Minerals. Hann hevur góðar vónir um tað komandi virksemið hjá felagnum við Papua Ný Guinea, og hann held­ur, av námsvinna á havbotninum verð­ur tað størsta framstigið innan náms­ vinnu­ídnaðin tey seinastu 50 árini. Hann vísir á, at á havbotninum ber til at finna rættiliga nógv virðismikið evni á ein­um lutfalsliga avmarkaðum øki, og at tað ger raksturin munandi lættari. Mannagongdin við námsvinnu á havbotninum verður, at alt virksemið á botni verður fjarstýrt umborð á einum serútgjørdum skipi. Niðri á botni skulu serbygd akfør savna grót og anað tilfar, sum so verður pumpað ella hivað upp til skipið. Og so eru tað tey, sum ganga við hug­skotum um at gera »námsbygdir« niðri á botni, har fólk kunnu búgva og ar­beiða, men hetta er ikki komið longri enn á tekniborðið enn. Norðurhøv áhugaverd Tey mest áhugaverdu námsplássini, sum higartil eru funnin á havbotninum, eru funnin í gosumráðum, har pláturnar í jarðar­skorpuni koma saman, og har heitt vatn streymar upp ígjøgnum tað, sum jarðfrøðingar kalla skorsteinar á havbotninum. Tílík jarðfrøðilig fyribrigdi eru funn­in norðan fyri Jan Mayen og eina­ staðni nærhendis Svalbard. Norska kringvarpið, NRK veit at siga, at teir norsku oljumyndugleikarnir og olju­ vinnan í Noregi hava nógvar seis­ miskar upplýsingar um tær norsku hav­leið­irnar, og teirra uppfatan er, at tað eru nógv áhugaverd evni undir hav­botn­inum. Kanningar hava eisini staðfest ymsar metakklumpar á botni í Norður­høvum. – Vit vita, at tað finnast ymisk evni millum annað fram við tí miðatlantiska rygginum millum Noreg og Grønland. Granskarar á lærda háskúlanum í Bergen hava staðfest áhugaverd evni á einum staði, sum verður kallað Loka­ slottið, og sum er á 2.300 metra dýpi 300 kilometrar vestan fyri Bjarnoynna. Har­afturat hevur Oljustýrið savnað áhuga­verdar royndir fram við Jan Mayen-rygginum, men vit vita ikki nóg mikið um hetta enn, sigur Tom Heldan á norska jarðfrøðistovninum við NRK. Nógv virðismikil evni so sum gull, silvur og kopar eru undir havbotninum, og fleiri hava ætlanir um námsvinnu á havbotninum. Botnurin í Norðurhøvum er millum tey áhugaverdu økini undir hav­botn­inum í Norður­høvum Gull mynd: CNautilus Minerals Sterkar tengur bróta grótpetti niðri á botni, og tey verða so pumpað ella hivað upp í verksmiðjuskipið. Øll amboðini á botni verða fjarstýrd frá verksmiðjuskipinum myndir: CNautilus Minerals