mánadagur 17. desember 2012síða 25

25 Mánadagur 17. desember 2012 · Nr. 147 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Jólaskinkan og ostar Johan Mortensen Vegna Skinku- og ostaáhugabólkin Tað er stórur áhugi fyri okk­ ara royndum við at turka skinkur og ostar og verður javnan spurt hvussu gongur, so ein lítil kunning er kanska relevant : Í januar 2011 hongdu vit 3 skinkutjógv upp í skinku- hjallin, hesi vigaðu 12 kg hvørt ! Aftaná at verða smurd inn í feitt, sum vant, hevur ikki verið mannahond á teim­um. Í sambandi við KOKS bók­ ina og stóra tiltakið har ma., nógvir útlendskir gastro­ nom­ar vóru tilstaðar varð av­rátt at royna eitt av hesum tjógv­um. Tjógvið, ella skinkan sum nú er rætta heitið, vigaði nú umleið 8 kg aftaná at hava hingið í lotinum í sam­ full tvey ár ! Tað var við sera stórum spenningi at smakk­að varð. Tað vísti seg at skinkan er nøktandi turr, er ógvu­liga væl­smakkandi og har­mon­isk og merkist eisini at vit hava nógv salt og aðrar spennandi smakkir og mikro-organismur í okkara veðurlagi. Bæði føroyingar og útlendingarnir sum royndu skinkuna vóru bilsnir yvir hvussu væl henda roynd er heppnast og er nú als ongin ivi um at sera stórur marknaður er uttanlanda fyri hesari framleiðslu. Vit eru samdir um at lata hini bæði tjógvini hanga eitt ár afturat og hava tær tá sama aldur sum heimskenda spanska Serrano skinkan sum hongur uppí í trý ár. Okkara ostar, sum vit hongdu upp í September 2011 eru ikki minni spennandi. Nú teir eru um eitt ára gamlir fer stór broyting og búning fram og hava vit ein ost sum í dag í smakki og konsistensi er sera áhugaverdur og kann kappast við flestum út­lendskar ostar av hesum slagi. Yvirhøvur øll tey sum roynt hava ostarnar hava bert gott at bera teimum. Samanumtikið kann sigast at okkara veðurlag hevur sera stórar møgulleikar fyri slík­um framleiðslum og fara vit nú av álvara undir størri vinnuliga framleiðslu av skinkum og ostum og nýtið eg høvið at takka Vinnuframa fyri veittan stuðul til okkara verkætlan. Eg vænti at 2013 verður eitt sera spennandi gastro­ nom­iskt ár og har vit fara at síggja nógv meira til vaks­andi ráki og áhuganum fyri Norðurlendskum fram­ leiðslum. Tað hevði verið ynski­ligt at MBM og Bónda­ felagið sýndu hesum nýbroti innan føroyska gastronomi størri áhuga tess limum at fíggjarligum frama. Felags front fyri framtíðina – um innskúlingina av føroyskum børnum Skúlastovan á dagstovninum Birkilund Emily Næs, Allan Mortensen og Maybritt við Strond Í farnu viku sóknaðist for­ mað­ur Føroya lærarafelags, Herálvur Jacobsen, eftir, hvat verður av arbeiðsbólkinum, sum skal viðgera spurningin, um skúlaaldurin skal lækk­ ast ella ikki. Vit eru púra samd við Herálv um, at tað er umráðandi at taka eina av­ gerð um, hvat tilboð skal vera til tey 6 ára gomlu børnini. Fyri okkum er tað ikki so týdningarmikið, um tað eitur, at skúlaaldurin lækkar, forskúlar verða settir á stovn, ella um tað er eitt tilboð sum tað, vit hava í Birkilund, við einari stovu fyri tey elstu børnini á stovninum burt­ urav, í dagligari talu “skúla­ stovan.” Tað, vit leggja dent á, er innihaldið í tilboðnum, ikki hvussu tað eitur. Tí vilja vit eisini heita á lands­ stýrismannin í mentamálum um at seta ein arbeiðsbólk at arbeiða við málinum. Sjálv­sagt vænta vit, at allir relevantir fakbólkar verða umboðaðir, eisini náms­ frøð­ingar, sum jú hava eina servitan um hesi børnini. Yvirhøvur sakna vit náms­ frøði­liga ser­vitan í Menta­ mála­ráð­num. Menta­mála­ ráðið, sum hevur ábyrgdina av økinum, hevur ongan náms­frøðing settan, ei heldur nakra virkandi námsfrøðiliga ráð­geving. Í sambandi við upp­skot­ ið um tann nýggja skúla­re­ formin í Danmark segði út­ búgvingarráðharrin, Morten Østergaard, í oddagrein í Politiken nú ein dagin, at tey 6 ára gomlu børnini skulu inn í lærutilgongdir eins og tey størru børnini. Hann tosar m. a. um rútmikk, kost, aktivitetstímar og – kanska eitt sindur sarkastiskt – at tað er gott við tryggleika, men at størri dentur í framtíðini skal leggjast á spæl og læru. Greinin viðger eisini tann skilnað, sum er ímillum fakbólkar, og nevnir, at tað átti at verið heilt natúrligt, at sosialpedagogar, sosial­ ráð­gevar, námsfrøðingar og lærarar í tøttum samstarvi tóku sær av barninum sum einari heild og ikki bert hugsa tann fakliga partin inn í skúlagongdina. Eitt barn er jú eitt menniskja, føtt við kenslum, sum vit ikki altíð eru harrar yvir, hvussu koma til sjóndar. Ikki fyrr enn ymiskleikin verður virdur og toldur mill­ um starvsbólkar, er hugs­ ingur um eitt samstarv á jøvnum føti. Vit sakna veru­ liga, at tann politiski skúla­ myndugleikin kemur við í kjakið um innskúling av okk­ ara børnum. Sum støðan er nú, fer hvør einstøk kommuna í holt við at geva børnunum í síni kommunu tað tilboð, sum tey halda tænir børnunum best. Tað kann ein ikki lasta kommunurnar fyri. Tað er bara tað við tí, at ongar yvir­ skipaðar vegleiðingar ella reglur koma frá teimum, sum varða av økinum. Tískil verða tilboðini til børnini í inn­skúlingini sera ymisk runt landið. Vit halda ikki, at tað er nøkt­andi, at so lítil áhugi er fyri hesum álvarsmáli, tí flestu barnagarðar og dag­ røktir gera sítt ítarsta fyri at menna og menta børnini væl, men tað er ikki gjørt teimum greitt, hvørji mál, tey skulu miða ímóti. Barnagarðar og dagrøktir fáa tíðum afturmeldingar um, at summi børn áttu at gingið eitt ár afturat á dagstovni, áðrenn tey komu í skúla. Náms­frøðingar á hesum dag­stovnum meta eisini, at viðhvørt er neyðugt at ráða til, at summi børn eru eitt ár afturat á stovni. Hetta hevði verið loyst, um skipanin var øðrvísi tey fyrstu skúlaárini. Vit noyðast at viðurkenna, at samfelagið er broytt, og at dagsins børn eru minni saman við sínum avvarðandi, enn tey flestu kundu hugsað sær. Talið av hjúnaskilnaðum er økt munandi, og tað, ið er lagt fram um sosialar umstøður hjá barnafamiljum í Føroyum í sambandi við tiltakið “Í menniskjum góður tokki,” boðar heldur ikki frá góðum. At hetta hevur ávirkan á tey børn, sum tað rakar, er einki at undrast á. Inn­ læringin hjá hesum børnum er tíðum í vanda, tí teirra smáu heilar hava ov nógv at hugsa um. Vit skulu ikki lúgva fyri okkum sjálvum og halda, at “tað fer nokk at laga seg.” Vit hava skyldu at hava áhuga í eini góðari skúla­ byrjan fyri øll børn í Før­oy­ um, líka mikið hvussu vit enn eru samansett. Vit skulu vita og ikki gita, at øll børn vilja læra. Vit vaksnu eru teirra spegilsmyndir, og tey vilja og vænta, at vit slóða vegin fyri tey. Tað gera vit best, tá ymiskleikin sleppur framat. Okkara greiða fatan er, at nógv fleiri tímar skulu setast av til innskúlingina, javnt deilt millum lærarar og námsfrøðingar. At ser­ ligar ásetingar mugu vera í lønarlagi og arbeiðstíðum, og at arbeiðsbýtið og onnur viðurskifti í starvssetanum mugu verða tillagað soleiðis, at virðingin fyri hvørjum øðrum er góð. Fakfeløgini mugu finna skilvísar manna­ gongdir, soleiðis at lógir og ásetingar ikki eru ein forðan fyri mennandi samstarvi. Okkara áheitan er, at vit mugu ganga undan og gera okkara egna inn­skúl­ ingarpolitikk. Vit hava ikki fyri neyðini at leggja okkum eftir lægsta felagsnevnara, tá ið tað ræður um normering. Vit skulu hava møguleika at fyribyrgja, at børn hava spøkilsir aftan á sær restina av sínum skúlalívi. Tey eru okkara rávøra, okkara fram­ tíð. Tann seinasta áheitanin er til foreldrini: Tit eiga børnini, tað er tykkara áhugi, at tað skal gangast tykkara børnum væl. Lærið okkum og tykkum at vera meira opin um júst hetta evnið. Spyrjið tykkum sjálv, um tit eru nøgd við tað, sum er. Kundi tað verið gjørt betur? Um so er, hvussu kundu tit hugsað tykkum, at innskúlingin sá út? Eitt hugskot kundi verið, at felagið “Heim og skúli” setti Mentamálaráðnum stevnu saman við fakfeløgunum, soleiðis at týdningarmiklar partar saman kunnu gera hol í sjógv.