mikudagur 19. desember 2012síða 19

19 Mikudagur 19. desember 2012 · Nr. 148 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 um húkarnir ikki vóru so stórir, at bert teir størstu toskarnir kláraðu at gapa um teir. Føroyingar høvdu eisini tann fyrimunin, at fjøllini í Føroyum eru nógv hægri enn í Hetlandi, og tí var eisini lættari at staðfesta miðini. Útróðrarstøðir Fyri at stytta um teinin at rógva, høvdu hetlendingar gjørt eina skip­ an, sum Pløyen heldur eisini átti at verið í Føroyum. Teir fingu sær útróðarstøðir so nær fiski­grunn­ unum sum gjørligt. Her høvdu teir skúrar við koyggjum, kundu gera sær mat, og hvíla, tá møguleiki var fyri tí. Tann týdningarmesta útróðrarstøðin var norðast á Main­ land, meginoynni í Hetlandi. Her støðaðust fiskimenninir í vertíðini, sum var frá mai til 12. august. Her lá væl fyri at draga bátarnar upp á land, og hiðani var høgligt at rógva norður eftir og vestur eftir. Her varð fiskurin eisini virkaður, og her fekst øll møgulig útgerð. 60 bátar kundu halda til her við 6 monnum á hvørjum t.v.s. 360 mans, umframt øll onnur, sum vóru knýtt at útróðrinum. Tilsamans vóru upp til 3.000 fiskimenn, sum róðu út frá slíkum "haaf stations", sum tó minkaðu í týdningi, tá hetlendingar fóru at nýta sluppir heldur enn seks­ manna­før. Pløyen helt, at Oyndarfjørður og Hvannasund høvdu verið góð pláss í Føroyum til slík endamál, men, sum hann tekur til: “Hetta letur seg neyvan gera, so leingi einahandilin er so einaveldigur, sum hann er”. Eisini krevst kunnleiki til, hvussu ein slík skipan skal setast í verk. Pløyen helt, at kanska kundu vit latið hetlendingar sjálvar sett seg niður her og harvið víst okk­um, hvussu hetta skal gerast? Hilm­ar Kass hevur greitt frá, at het­lend­ ingar høvdu slíkar støðir á Strond­ um seinnapartin í 19. øld. Tá flutti enntá tvær kvinnur við aftur til Hetlands. Í Skotlandi Nú skuldi leiðin ganga til Skotlands at kanna torvpressuna. Hagar fór Pløyen við rutubátinum, sum sigldi eina ferð um vikuna til Aberdeen. Ferðingin í Skotlandi var eisini sera framkomin. Ferðast var við postvogninum við ikki færri enn fýra hestum, so tað gekk við rúk­ andi ferð! Teir vóru júst byrjaðir við jarnbreytum, sum var eitt satt ævintýr, og hetta royndi Pløyen eisini. Aftan á nógv stríð eydnaðist hon­um at koma í samband við upp­finnaran av torvpressuni. Men her var ikki nógv at heinta. Pressan kundi bert taka eina torvu í senn. Eftir at hon var pressað, skuldi hon framvegis turkast, so her var ikki nógv at vinna, og tað frættist held­ ur ikki aftur um hana. Í Skotlandi vitjaði Pløyen eisini eitt virki, sum virkaði lýsi úr spiki. Hann keypti sær eisini fræ at hava heim til Føroya. Til Orknoyggjar Síðan fór Pløyen aftur til Het­lands, og hiðani fór hann til Orkn­oyggj­ arnar. Fremsta endamálið við hesi ferðini tyktist at hava vera at útvega setepli. Hetta royndi hann eisini í Skotlandi, men nøgdirnar hann vildi hava, vóru ov smáar til, at tað loysti seg at senda skip við teimum. Tann stóra forðingin var, at eitt skip, sum kom til Føroyar við farmi, ikki kundi taka farm við sær heim aftur. Hesum forðaði einahandilin fyri. Men nú fekk hann bílagt 350 tunnur av seteplum. Pløyen royndi eisini at bøta um ferðasambandið millum Føroyar og Danmark umvegis Hetland. Tað var nú sera óhøgligt ikki at hava samband til Danmarkar í eitt hálvt ár um veturin! Men tað eydnaðist ikki at fáa gjørt nakað á hesum øki. Um Orknoyggjarnar segði Pløy­ en, at her er tað landbúnaður, sum var tann stóra vinnan, og teir høvdu eisini ein týðandi útflutning av land­búnaðarvørum. Her var tó eis­ ini helt fitt av fiskiskapi. Sildaveiða Pløyen fer so aftur til Hetlands, har hann hittir føroyingarnar aft­ ur, sum høvdu verið her alla tíð­ina. Nú greiddi Pløyen frá silda­fiski­ skapinum. Sildin varð veidd við gørn­um. Á landi varð hon geld, sum vit kalla tað, og saltað í tunnur. Sild­ in varð løgd í fløgur, soleiðis sum eisini varð gjørt í Føroyum nógv ár seinni. Hetta gav heilt nógv ar­beiði, serliga til konufólkini. Bert til at gera tunnur vóru 40 bøkjarar í sving. Sildarveiðan var fyri fríar menn. Her áttu menn bát og reiðskap og vóru ikki heftir at harramonnum. Her var eisini ein stór hollendsk sildaveiða. Tað kundu vera fleiri enn hundrað hollendsk sildaskip inn í Leirvíkini. Føroyingar betri fyri enn hetlendingar At enda gjørdi Pløyen sammetingar millum hetlendingar og føroyingar. Hetlendingar vóru kúgaður og und­ ir­brotligir, men teir eru blíðir móti fremmandum. Størsti munurin var á konufólkunum. Klæðini hjá het­ lendsku konufólkunum vóru vána­ lig og ofta vóru tær skitligar. Tá var stórur munur á, at tær føroysku kvinnurnar riggaðu betur. Íbúðarviðurskiftini vóru góð hjá tí betra slagnum, men stak vánalig hjá vanliga fólkinum. Tá var munur á, sum tann vanligi føroyingurin búði betur. Tann 5. september var tíðin kom­ in at fara heim aftur. Sendinevndin fekk serflutning heim, tí keyp­ mað­urin Ogilvy lat teimum sína egnu slupp til heimferðina, og 9. september vóru teir aftur í Før­ oyum, har alt framvegis ”Gud være lovet” var, sum tá teir fóru. Tað er einki at ivast, at henda ferðin var til gagns fyri føroyingar og ikki minst fyri menninar sum vóru við. Teir blivu allir kendir fram­burðsmenn í Føroyum. Mourits Mohr fekk eisini roynt ta inntil tá ókendu línuna, tá hann setti línu um Hoyvíkshólm og fekk fýra kalvar á. Men Mourits doyði í 1857 bara 37 ára gamal frá konu og 10 børnum. Men konan, Marin, var ikki fyri ongum. Hon stýrdi garðin í besta lagi, og doyði 90 ára gomul í 1907. Hon er fyrr umrødd í røðini Hendur ið Sleptu. Hon hjálpti enn- tá synunum Jens og Hans at keypa skip! Pól Joensen á Látrinum (1778- 1850) var úr Hósvík men kom ungur til fosturforeldur á Eiði. Hann arv­ aði tey og gjørdist múgvandi og mæt­ur maður við góðum sambandi til embætismenn í Havn. Poul Joensen (1791-1851), Poul í Búð, lærdi til snikkara í Danmark. Hann bygdi fleiri skip. Tað vóru javnan boð send eftir honum til serligar uppgávur sum kirkjusmíð Sum sagt er hetta ein hugtakandi bók, sum eigur at verða lisin av øll­ um. Føroyska útgávan hev­ur notur, nærri frágreiðingar, navna­skrá, kort og myndir, og hetta ger hana eyka virðismikla. Bókin skuldi eisini kunnað stimbra áhugan fyri grannar okk­ ara fyri sunnan, sum vit fyrr á døg­ um høvdu meira samband við enn nú. Hetta var serliga galdandi fyri Hetland, sum til dømis við síná­ millum fótbóltskappingum, sum vinaløg eisini komu burtur út. Forlagið er Stiðin. Bókin kostar kr. 250. Komandi partur Vegna høgtíðina verður Miðvikan ikki aftur fyrr enn 9. januar. Tá verða tveir partar um Bærentsen ættina á Sundi Bátarnir liggja inni Poul á Látrinum, ein í ferðalagnum Grøvin hjá Mourits Mohr beint við Havnar kirkju. Innskriftin á steininum er: HER UNDER HVILER MOURITZ MOHR KONGSLEILENDING I HØIVIG FØDT DEN 26. JULI 1820 DØD DEN 30.JUNI 1857 BEGRÆDT AF KONE OG 10 BØRN FRED MED DIT STØV Óli Jacobsen olijacobsen@olivant.fo