fríggjadagur 28. desember 2012síða 20

Fríggjadagur 28. desember 2012 · Nr. 150 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Okkurt kundi verið betur Tá eitt landsstýri verður skipað og samgonguskjal skrivað er tað neyvan nakar, sum er heilt samdur við allar ásetingarnar í tí. Tað, sum hetta landsstýri hevur framt ella er í ferð við at fremja eri eg fyri rættiliga stóran part samdur við. Men kortini er okkurt, sum eg ikki heilt kann góðtaka. Eg havi nevnt tað fyrr, og nú málið er avgreitt vil eg nevna tað eina ferð afturat, avtøkuna av Landsbankanum haldi eg ikki vera klókt at fremja. Allur bankasektorurin, bæði i Europa, í Danmark og fyri sovítt í Føroyum eisini, er í einum slagi av koma. Fyri stóran part virka bankarnir ikki, teir niðurpína vinnulívið, teir eru eisini byrjaðir at biðja um umberingar (dømi Danske Bank) og fíggjareftirlitini virka mangan á løgnan hátt. ES er í ferð við at stovna sítt egna felags fíggjareftirlit, Danmark er í iva, um teir skulu vera við í hesum. Føroyar eru uttanfyri ES, men undirlagt danska eftirlitinum. So støðan er beinleiðis fløkjaslig. Hóast Landsbankin ikki er fullkomin, so hevur hann tó ávísan týdning, og ger ikki nakran skaða. Undir verandi umstøðum hevði tað tí verið skilabetri at arbeitt við útbygging av Landsbankanum. Eitt annað mál frá samgonguskjalinum, sum eg eri beinleiðis ósamdur við, er spurningurin um ríkisstuðulin. Soleiðis sum eg skilji løgmann, hevur hann uppgivið at fáa stuðulin hækkaðan. Tað er at gleðast um. Hann hevur eisini í Ólavssøkurøðuni sagt frá, at hann droymir um einar meiri sjálvstøðugar Føroyar. Prístalsviðgerðin av stuðlinum er eisini skaðilig, men hon telur ikki so nógv í fyrsta umfari. Vónandi heldur hon ikki fram so leingi. Samanlagt meti eg, at tað hevur gingið framá í Føroyum tað seinasta árið. Og tað er mín vón, at tað heldur fram. Eitt sum eg kortini ikki haldi hevur gingið framá er tjakmentanin í Føroyum. Nøkur lesarabrøv hava beinleiðis eitt ljótt orðalag, tað er so, hvat tað er. Men tað vánaligasta eru allar tær ymisku viðmerkingarnar, sum koma á face book til greinar og tíðindi á teim ymisku portalunum. Tær flestu av teimum eru ikki annað enn persónlig ljót álop, serliga á politikarar. Viðmerkingarnar siga meiri um viðmerkjaran enn um tann teir loypa á. Vónandi fer hetta at batna í komandi ári, so vit kunnu fáa tjak og orðaskifti á einum væl hægri støði. Eg skal enda við at ynskja øllum heima á landi eitt gott og vælsignað komandi ár. tíðargrein Framhald av síðu 19 Søgan um eina und og ein viðvendan v tíðargrein Fiskivinnutingið og frágreiðingin til aðalorðaskiftis á løgtingi um fiskivinnuna hava strikað undir: At umsitingin av lógini um vinnuligan fiskiskap hevur verið í stríð við lógina, við endamálini og við rættarligar grundreglur. At umboð fyri vinnuna eru væl frammanfyri politisku skipanina í hugsanum um fiskivinnupolitikkin. Og at allur veruleikin um tilfeingisgjøld, vinnuliga kapping og búskaparligt avkast til samfelagið, er skeiklaður og viðvendur 16. november skipaði Fiskimálaráðið fyri fiskivinnutingi á Hotel Føroyum í Havn. Høvuðsdenturin varð í skránni og framløgunum lagdur á at fáa fram sjónarmiðini hjá vinnuni – serliga umboðum fyri veiðiflotan og fyri peningastovnarnar. Men eisini umboð fyri manningarfeløgini og aðrir serfrøðingar høvdu innlegg og viðmerkingar. Í hesum sambandi komu nógv ymisk sjónarmið og evni á borðið, sum til dømis: Týdn­ ingurin av fiskiflotanum sum ar­ beiðspláss. Hvussu áhugin er fyri fiskivinnuni millum ungdómin. Hví búskaparligu úrslitini bæði til arbeiði og kapital eru so ymisk – og hvussu úrslitini eru hjá ymsu skipa­ bólkunum. Týdningurin av burð­ar­ dyggari veiði og hvussu fiski­dagar/ kvotur skulu ásetast. Um hvussu fiskidagaskipanin hevur eydnast undir Føroyum. Um “sov­andi veiði­ loyvi”. Um útlendskan kapital og áhug­an at keypa seg inn í flotan og veiðiloyvini. Um vantandi sølu­liðið, og at útróðrarmenn fram­vegis ikki fáa betri prís fyri góðsku og væl hagreiddan fisk. Um leik­lutin há fíggingarstovnunum. Og um hug­ takið fólksins ogn, til­feingis­rent­ una, og hvør skal hava hana. Nakrar niðurstøður frá fiskivinnutinginum Fiskivinnutingið prógvaði, at ongin greið mál eru sett frá politiska mynd­ugleikanum í sambandi við arbeiðið at endurskoða fiskivinnu­ politikkin, lógina og umsitingina. Og tí er nærum ógjørligt hjá em­ bætisfólki, serfrøðingum og vinnu at geva svar, útvega hagtøl, og gera haldgott tilfar og uppskot til loysnir frameftir. Orðaskiftið fer tí í nógvar ymsar ættir, og týdn­ingar­ miklir partar verða lítið og onki viðgjørdir. Kortini vóru innlegg og orða­ skifti, ið høvdu rættiliga greiðar og álvarsligar niðurstøður: 1. Lógin um vinnuligan fiskiskap hevur verið umsitin í stríð við lógina og endamálini við henni – og hon hevur verið umsitin í stríð við fyrisitingarligar grund­ reglur og rættartrygd. M.a. metti Halgir Winther Poulsen í sínum fyrilestri, at kunngerðin um makrelfiskiskapin fyri 2012 var sera ivasom og helst í stríð við lógina um vinnuligan fiski­skap og fyrisitingarlóg. 2. Stovnsrøktin av botnfiskastovn­ unum og reguleringin av veiði­ trýst­inum, er farin heilt av lagi við politiskum avgerðum. Atli Greg­er­sen hevði eitt brennandi innlegg um hetta og vísti enn einaferð á, at stovnsmetingar og fiski­frøðilig ráðgeving mugu fylgj­ast í áseting av fiskidøgum ella kvotum. Umboð fyri vinn­ una tóku sum heild undir við, at fyri at áseta veiðitrýstið (fiski­deyða­talið) rætt, sama hvør skip­an verður nýtt, má hetta byggj­ast á ráð­gev­ingini hjá fiski­frøð­ing­um. Ein­asti, sum mót­mælti harð­liga, var ein løg­tings­maður, sum eisini er fyrr­ver­andi lands­stýris­maður í fiski­vinnu­málum. 3. Umboð fyri peningastovnarnar løgdu stóran dent á, at teir ikki bert fíggja virðið á veiðitólinum, men at teir fíggja eisini virðið á loyv­unum. Tí legga teir trý st á at fáa so long fiskirættindi til skipini, sum gjørligt, ið so eis­ini skulu kunna seljast, um­ setast og pant tak­ast í loyv­ un­um. Men onnur vístu á, at hetta bert skapar øktan váða og spekulasjón. Víst varð á, at til­ feing­isrentan og tilfeingisgjøld eru longu sera stór í Føroyum. Handil­in við loyv­um hevur gjørt, at til­feingis­rentan og til­ feingisgjøldini higartil eru farin beinleiðis í privatar lummar. So­ statt er ikki talan um, at vinn­an ikki rindar til­feingis­gjald. Tað ger hon, men tað fer til tey, sum fingu veiðiloyvini upp­runaliga fyri einki og sum selja loyvini. Víst varð eisini á, at orsøkin til, at áhugin hjá útlendingum er so stórur at keypa seg inn í føroysk skip og loyvir er, at til­ feingisrentan er stór. Varð til­ feingisrentan tikin inn í lands­ kassan, so hevði áhugin hjá út­lendingum minkað burtur at uppkeypa skip og loyvir í Før­ oyum bert til tess at leggja seg á rættindini. Yvir­høvur tókt­ ust umboð fyri vinn­una ikki at avvísa gjøld fyri tann brúks­ rættin reiðaríini hava, men tey førdu fram, at hetta skuldi verða skatting av stað­festum, yvir­nor­ malum pro­fitti. Frágreiðingin til aðal­ orðaskiftis á tingi Tann frágreiðingin, ið lands­stýris­ maðurin legði fyri tingið til aðal­ orða­skiftis, er eisini eyðkend av, at ongin verulig eftirmeting er gjørd av fiskivinnupolitikkinum og av lógini um vinnuligan fiskiskap. Frágreiðingin er tí eisini eyðkend av vantandi upplýsingum og tilfari til at viðgera teir stóru politisku spurn­ingarnar: - Hagtøl vanta um til dømis veiði­ tøl og stovnsmetingar, og ongi boð eru uppá, hvussu veiði­ trýsið eigur at verða ásett. - Hagtøl og metingar eru ikki tøk um skipasølur og søl­ur av veiðiloyvum ella ognar­viður­ skiftum í flotanum – t.e. hvussu nógv er rindað í tilfeingisgjaldi á privata marknaðinum seinastu 10-12 árini? - Ongi hagtøl ella metingar eru um útlendskan kapital, og hvønn leiklut hann hevur í før­ oysku fiskivinnuni. - Ongi hagtøl ella metingar eru um sáttmálaviðurskifti og mann­ingarstøðuna í føroyska flotanum. - Ongi hagtøl ella metingar eru um fígging og kapitalkostnaðin í føroyska flotanum. - Ongi hagtøl ella metingar eru um tilfeingisrentuna og tey til­feingisgjøld, ið longu verða goldin umvegis keyp, sølur og lánsavtalur í veiðiflotanum. Høvdu vit havt hesi tøl og hetta tilfar, hevði uttan iva verið stórur og greiður meiriluti fyri broytingum umgangandi. Vit mugu seta ein greiðan setning! Embætismannabólkar kunnu ikki gera uppskot til nýskipan av einum stórum lógarøki uttan at politiski myndugleikin hevur givið teimum greiðan arbeiðssetning. Er tílíkur setningur givin, ber til at finna fram til tøkniligar loysnir og at meta um avleiðingarnar av hesum loysnum. • Sigur, t.d. politiski myndugleikin, at arbeiðssetningurin er at seta á stovn eina skipan, har brúksrætturin verður latin loyvishavarum til æviga tíð, so ber til at lýsa avleiðingarnar av hesum. • Um politiski myndugleikin sigur, at loyvishavararnir einki skulu gjalda fyri loyvi, og frítt kunnu selja tey til hægstbjóðandi, so ber til at lýsa avleiðingarnar av tí. • Ella um politiski myndugleikin Høgni Hoydal