fríggjadagur 28. desember 2012síða 44

Fríggjadagur 28. desember 2012 · Nr. 150 4 Sosialurin Brot og bitar úr árinum, ið fór 2012 februar – Eg havi altíð verið hugtikin av tatover­ ingum. Nú er tað vorðið ein partur av mínum lívs­stíli. Tá tú fært tína fyrstu tato­ vering, so steðgar tú ikki aftur, og eg havi heldur ongar ætlanir um at steðga. Sveinur Gaard Olsen, X-Factor sangari – Bert upp til 30% av orsøkini til angist hjá børnum kemst av arvi. Hetta merkir, at umhvørvið spælir ein sera stóran leiklut. Børn, ið hava yvir- verjandi, stýrandi ella atfinningarsom foreldur, hava størri sannlíkindi fyri at fáa trupulleikan. Anna Elisabeth Iversen, sálarfrøðingur Ein donsk kanning vísir, at tær kvinn­urnar, sum taka tey nýggjaru merkini av p-bollum, eru í tvær ferðir so stórum vanda fyri at fáa blóð­tøpp í bein og lungu samanborið við tær kvinnurnar, ið taka eldru sløgini av p-pillarum. P-pillarar verða flokkaðir í generatiónir, so­ leiðis at eldru sløgini hoyra til 1. og 2. generatión, meðan tey nýggjaru sløgini hoyra til 3. og 4. generatión. Tað er innihaldið av hormonum, ið avger, hvørja generatión tey ymisku merkini hoyra til. Apoteksverk Føroya hevur gjørt eitt yvirlit yvir søluna av p-pillarum í 2011, og sambært uppgerðini eru tað serliga nýggjaru merkini av p-pill­arum, sum føroysku læknarnir útskriva til brúkararnar. – Helst er tað so, at læknarnir út­skriva tað merkið, teir kenna best og hava royndir við. Kanska gera teir tað av vana, sigur Jaspur Petersen, ið er formaður í Føroya Kommunu­læknafelag. Hóast danska kanningin vís­ ir øktan vanda fyri blóð­tøppi við teimum nýggju p-pillar­unum, held­ ur formaðurin í Kommunu­lækna­ felagnum ikki, at tær kvinn­ur­nar, ið taka p-pillarar av einum nýggj­um merki, skulu kenna seg ótryggar. – Fyri tær kvinnurnar, sum taka 3. og 4. generatións p-pillarar og hava tað gott við hesum, er lítið sann­líkt, at hesar kvinnurnar liva í so øktum vanda fyri blótøppi, at tær skulu skifta til eitt eldri merki, sigur Jaspur Petersen, sum tó vísir á, at tað eru hjáárin við flest øllum heili­vági. Hava nústaðni fingið meira vitan Sambært kanningini hjá danska yvir­læknanum er tó eingin ivi um, at nýggjastu p-pillararnir eru vanda­miklari enn teir eldru. Tær kvinn­ur­nar, ið brúka p-pillarar frá 2. gene­ratión, eru í tríggja ferð­ir so stórum vanda fyri at fáa ein blóð­ tøpp samanborið við tær kvinn­ urnar, sum ikki brúka p-pillarar. Hjá teimum kvinnunum, ið brúka tey nýggjastu merkini av p-pillarum, er vandin øktur seks ferðir. Munurin á teimum nýggju og eldri sløgunum á p-pillarum er, at millum tær kvinn­urnar, ið brúka p-pillarar frá 2. generatión, fær umleið ein út av 1000 ein blóðtøpp. Og millum kvinn­urnar, sum brúka p-pillarar frá 3. og 4. generatión, er talan um eina út av 500. Hetta talið er lægri, um kvinn­ur­nar eru undir 30 ára gaml­ar, hægri tá kvinnurnar eru yvir 35 ár. At føroyskar kvinnur, eins og tær donsku, fáa nýggjaru sløgini av p-pillarum fram um tey eldru sløg­ ini kemst av, at mann ikki fyrr enn nú hevur fingið vitan um vandan við teimum nýggjaru merkjunum. – Hvussu tey nýggjaru merkini av p-pillarum í roynd og veru eru, vísir seg altíð seinni, tá stórar kann­ ingar hava verið gjørdar um hjáárin aftan á nýtslu í fleiri ár, sigur Jaspur Petersen. Hann væntar, at í framtíðini fara kvinnur, sum fara at nýta p-pillarar, helst at fáa útskrivað p-pillarar frá 2. generatión, inntil kanningar um p-pill­arar koma við nýggjari vitan. Vildi ikki tosa danskt Eitt lítið málsligt stríð var í rættinum, tá ið Hans Trygvi Teirin, verji, skuldi sannføra rættin um, at hansara klientur, sum var føroyingur, átti at fáa lina revsing. Bæði verjin og dómarin skiltu føroyskt, og tí tosaði Hans Trygvi føroyskt. Men ein annar ákærdur í málinum skilti ikki føroyskt, og tí bað dómarin verjan um at tosa danskt. Dómarin segði samstundis, at hann ikki kundi áleggja honum at tosa danskt, tí føroyskt og danskt eru javnt stillað mál í rættinum. Hans Trúgvi Teirin helt fast við sítt. – Tað liggur mær nærri at tosa føroyskt, tí tá kann eg siga, líka sum eg hugsi, segði hann. Trupulleikin varð loystur á tann hátt, at verjin hjá dananum so hvørt umsetti fyri manninum. Privat gera djúphavn Fyri at fáa eina skjóta loysn í sambandi við stóra uppsjóvarvirkinum, sum verður bygt á Tvøroyri, hevur eitt privat felag átikið sær at gera djúphavn fyri nógvar milliónir. Undir vanligum umstøðum er hetta ein uppgáva, sum kommunur van­liga taka sær av. Men tað verður tað ikki í hesum føri. Í hesum føri verður tað privata felagið. N.J. Mortensen á Tvøroyri, sum fer at byggja havnarlagið á Tvøroyri út. Nei til inn­ fluttan seyð Av ótta fyri fremmandum sjúkum loyvir Landsdjóralæknin ikki nøkrum at innflyta seyð, neyt, geitir og lamur. Ein nýggj seyðasótt varð staðfest í Hollandi og Belgia. Um Landsdjóralæknin heldur fast við sína støðu, skuldi eingin vandi verið fyri, at sóttin kemur til Føroya. – Sum meginregla er sambært ES-reglum loyvt at innflyta sey og onnur kríatúr, men tað ber til at nokta tí, um vandi kann vera fyri sjúkum. Og vit hava valt at nokta innflutningi av hesum kríatúrum. Nakrar umsóknir komu, vit sýttu og hava síðan einki hoyrt aftur, sigur Birna Mørkøre. (mynd) Tekur tú p-pillarar, ið eru av teimum nýggjaru merkinum, ert tú í stórum vanda fyri at fáa blóðtøpp. Hóast henda vandan eru tað tey nýggju sløgini, sum verða mest brúkt í Føroyum P-pillarar elva til lívsvanda Nýggjastu p-pillararnir eru vandamiklari enn teir eldru Væl løntir semingsmenn Allan Skaalum og Niels Winther Poulsen komu væl frá uppgávuni sum semingsmenn millum Fíggjarmálaráðið og Kommunala Arbeiðsgevarafelag øðrumegin og Maskinmeistarafelagið hinumegin. Semingin byrjaði ein fríggjadag klokkan 16, og longu leygarkvøldið skrivaðu partarnir undir. Men sjálvt ein skjót semja kostar. Rokningin frá semingsmonnunum bleiv 192.000 krónur at býta í helvt millum partarnar í samráðingunum.