hósdagur 22. juni 2000síða 3

5 tíðindablaðið sosialurin Nr. 117 - 22. juni 2000 4 tíðindablaðið sosialurin Nr. 117 - 22. juni 2000 Keðiligt kegl HÓLMGONGA. Orðadrátturin mill- um Høgna Hoydal og Jóannes Eides- gaard í útvarpshøllini fyrrakvøldið gjørdist ikki so spennandi, sum væntað HØGNI MOHR Jóannes Eidesgaard byrjaði politisku hólmgonguna, sum Suðurstreymoyar Tjóð- veldisfelag skipaði fyri fyrrakvøldið, við at hugleiða um hugtakið hólmgongu: Tveir mans verða settir í ein hólma at berjast. Bert annar kemur livandi heimaftur. Men eftir hólmgonguna í útvarpshøllini sluppu báðir politikararnir heimaftur við sítt fríska lív. Eidesgaard góðan start Jóannes Eidesgaard legði út við at vera óvanliga spoysk- ur. Hann samanbar óbein- leiðis fullveldisrørsluna við, tá ið Hitler leyp á Russland. Kortini var ongin ivi um, at tað var hin stóri røðusnill- ingurin, ið gjørdi burtur úr sær at byrja við. Jóannes Eidesgaard nýtti nógvar smáar steðgir, til tess at fáa uppmerksemi. Og tað rigg- aði; at byrja við. Høgni Hoydal endurtók seg sjálvan og greiddi frá samráðingargongdini. Landsstýrismaðurin var sera hóvligur, tá ið hugsað verður um, at talan skuldi vera um eina hólmgongu. Jóannes misti tráðin Sum orðaskiftið gekk, tykt- ist Jóannes Eisesgaard meiri ókonsentreraður. Fleiri ferð- ir var hann um at missa tráð- in, og hann legði onkra fellu fyri seg sjálvan. Áhoyrarar brustu út úr at flenna nakrar ferðir; summir tí teir hildu próvførsluna hjá javnaðar- manninum vera ov popu- listiska og grunna. Eides- gaard samanbar t.d. full- veldi við lond sum Eystur- timor og Eritrea. Hann var eisini meira flokspolitiskur bundin í sínum úttalilsum enn Høgni Hoydal. Einaferð tá ið Jóannes varð avbrotin, tveitti hann pennin eftir borðinum í for- argilsi og skrykti brillurnar av. Og hann hevði eisini lyndi at finnast at orðstýr- aranum, Tróndi Djurhuus. Høgni endurtók Men Jóannes Eidesgaard royndi kortini at vinda seg sjálvan upp, tí Høgni ávirk- aði ikki huglagið í stúv- stappaðu høllini stórvegis. Meginpartin av tí, sum Høgni Hoydal segði, hava fólk hoyrt áður. Hann var sakligur, men eisini litleys- ur; í løtum meira sum ein embætismaður enn sum politikari, sum ein av áhoyr- arunum tók til. Ofta brúkti hann orðingina »púra burturvið«, meðan Jóannes Eidesgaard hinvegin eins ofta gjørdi greitt, at »tað er ikki okra problem«. Forsyndaður Eitt, sum kom týðiliga fram undir hólmgonguni var, at Jóannes var firtin inn á Høgna, tí Javnaðarflokkurin ikki slapp upp í samgong- una og tí hann varð kopp- aður sum formaður í uttan- landsnevndini. Jóannes brúkti eisini sera nógva tíð at siga Høgna Hoydal, hvat Høgni Hoy- dal meinti og ætlaði. Høgni spurdi hinvegin Jóannes fleiri spurningar, men tað gekk sera illa at fáa svar. Tað er annars ein partur av hólmgongukonseptinum, at politikarar spyrja hvønn- annan. Men ístaðin fingu áhoyrarar ta fatan, at Jóannes varð forsyndaður og eitt sindur østur. Tom hólmgonga Tað var ikki rættiligt flog yvir hólmgonguna. Luttak- ararnir tyktust snøgt sagt ikki at vera í venjing. Og Kartni Olsen, Tórshavn: Áðrenn: Hvør fer at vinna hólmgonguna? - Hoydal..! Hví? - Tí hann er á røttu leið. Eg vóni, at vit loysa; ongantíð ov skjótt! Aftaná: Hvør vann í kvøld? - Høgni kláraði seg væl. Hví? - Tí hann hevur eitt greitt endamál meðan Jóannes Eidesgaard ríður á tveimum rossum; sambandinum og sosialismuni. Hvussu var orðaskiftið? - Sera siðiligt. Men spell er tað, at sosialistarnir ikki kunnu koma við á fullveldisleiðina. Tað nívir meg almikið, tí Jóannes er ein góður politikari. Ragna Høgnesen, Tórshavn: Áðrenn: Hvør vinnur hólmgonguna í kvøld? - Høgni Hoydal, vænti eg... Hví? - Hann hevur orðið í sínari makt. Hann dugir betur at argumentera! Aftaná: Hvør vann hólmgonguna? - Eg haldi ikki tað ber til at siga, at nakar vann. Høgni plagdi at klára seg betur enn í kvøld. Styrkin hjá Jóannesi Eidesgaard er, at hann dugir væl at tosa, meðan Høgni Hoydal er meira innihaldsríkur. Annars væntaði eg, at tað fór at vera nógv harðligari og ógvusligari. Hattar har er ikki annað, enn tað mann hoyrir til dagligt. Eg havi onki lært í kvøld... Jógvan Sundstein, Tórshavn: Áðrenn: Hvør vinnur hólmgonguna? - Høgni Hoydal hevur uppi- borið at vinna, og eg vænti eisini at hann vinnur! Hví? - Tí hann hevur eina betri sak. Kanska Høgni er eitt sindur meira tungur fyri málinum, men hann hevur logikk og góð argument at stuðla seg til. Aftaná: Hvussu var úrslitið av hólmgonguni? - Høgni kom betur frá tí. Tað er púra greitt at Jóannes er fornermaður, og hetta er eitt stórt minus fyri orðaskiftið. Høvuðsorsøkin til, at hann ikki stuðlaði fullveldinum var, at hann ikki slapp framm at eftir valið í ´98. Annars kláraði Jóannes seg hampuliga væl, men tá ið hann fekk spurningar, t.d. um hann hevði gingið inn fyri íslendska modellinum, so svaraði hann ikki upp á tað. Hann slapp sær undan at svara! Jóannes Eidesgaard: »Tað er ein skaðiligur dámur komin yvir samráðingarnar – hetta, at mann bara krevur og krevur« »Vit kunnu ikki satsa so nógv uppá tað politiska frælsið, at tað persónliga frælsið fer fyri bakka« »Ríkisfelagsskapurin er nakað, sum allir føroyingar hava eitt forhold til. Uppá gott og ilt« »Trupulleikin hjá Høgna Hoydal er ikki so nógv, at Javnaðarflokkurin ikki er við honum, men at hann ikki hevur fólkið aftanfyri seg« »Munurin millum uppskotið hjá samgonguni og uppskotið hjá Javnaðarflokkinum er, at vit siga: Sjálvsstýrið er ein prosess – ikki ein samtykt« Høgni Hoydal: »Ein orsøk til at danska stjórnin fer fram, sum hon ger í løtuni, er, at hon veit, at ósemja er í Føroyum« »Føroyingar eru ikki biddarar og nassarar. Danir hava fingið minst líka nógv burturúr sambandinum, tá ið alt verður talt við« »Andstøðan brendi av 2 milliardir uppá 20 minuttir undir fíggjarlógarviðgerðini seinast« »Flokkarnir, sum fara at hava tað truplast í framtíðini, eru teir, sum hava livað av at býta út danskar pengar í Føroyum« »Vit kunnu ikki fara og bakka bara tí at tað kemur eitt lot av Christiansborg« ætlanin við hólmgonguni; at talan skuldi vera um eitt liv- andi og nærgangandi orða- skiftið; eydnaðist ikki. Tvørturímóti var tað heldur tamt. At dysturin ikki var varp- aður úr, og at talan var um eitt tjóðveldistiltak, hevur kanska sissað fólk. Eisini vóru teymarnir hjá orðstýr- aranum í leysara lagi. Nærum trý koyrter gingu áðrenn fyrstu lógvabrest- irnir ljóðaðu í høllini. Og hesir brestir hoyrdust bert 3-4 ferðir. Harðast varð klappað, tá ið Høgni Hoydal mátti rætta Jóannesi Eides- gaard faldaran hjá Javnaðar- flokkinum, tí Jóannes ikki hevði hann við sær heiman- ífrá. Kanska vísti hesin til- burðurin júst, hvør teirra, ið var best fyrireikaður hetta kvøldið. Norska Stórtingið hevur á- sett avgjaldið at verða 3 pro- millu av útflutningsvirði- num og er tað millum 90 og 100 milliónir norskar krónur, sum skulu brúkast til gransking í norsku fiski- og alivinnuni. Norski stat- urin hevur somuleiðis játtað somu upphædd til gransk- ing og var tað ein av fyri- treytunum fyri at avgjaldi fekk undirtøku í Stórtingi- num. Peningurin verður umsit- in av einum stýri, sum norska Fiskimálastýrið hev- ur sett í samstarvi við Granskingarráðið. Úrslitini av granskingini fara at verða opin fyri øðrum londum, soleiðis at tøkni og onnur menning eisini kemur øðr- um tjóðum, sum fáast við aling, til góðar. Ikki eginpeningur Reglurnar, ið norska granskingarráðið arbeiðir eftir, siga at øll gransking er opin, undantikið tá virkir eru við í verkætlanunum og hava goldið meira enn helvtina av upphæddini. Peningurin sum stendur í hesum grunni verður ikki góðtikin sum eginpeningur hjá virkjum. Norska Granskingarráðið og vinnufeløgini arbeiða nú við at býta peningin út á tey økir teir meta røtt eru at satsa uppá, skrivar Vinnu- húsið. Avgjald til gransking Allur norskur laksur, sum verður útfluttur, skal gjalda avgjald til gransking Føroyska fiskivinnan klárar seg hampuliga væl Mikudagin 14.juni var seinasta seminarið í røðini um lønsemi í føroysu fiskivinnuni, samanborið við lønsemi í Noregi og Íslandi. Tað er ráðgevandi felagið Sp/f Farec, sum hevur staðið fyri verkætlanini Í tíðindaskrivi frá Vinnuhús- inum verður sagt, at verður hugt eftir tí partinum av før- oyska flotanum, sum í høv- uðsheitum fiskar undir Før- oyum, kann sigast um stórt sæð allan flotan, at 1997 og 1998 hava verið tvey góð ár, har rakstrarúrslitini hava staðið mát við samlaðu íløg- urnar og soliditeturin er styrktur. Tað er torført at á- seta, hvat eitt nøktandi ogn- aravkast er, tí tað kann skifta alt eftir hvørja vinnu ein tosar um, men vanliga verður sagt, at ognaravkast- ið skal í minsta lagi vera hægri enn rentan á skuldini. Ognaravkastið sigur nakað um, hvussu stórur vinning- urin er av samlaðum kapi- tali. Ognaravkastið Ognaravkastið hjá føroyska fiskiflotanum er í frá 1996 til 1998 fari frá at vera ov lítið til at verða sera gott fyri allar skipabólkar - uttan rækjutrolarar, og má hetta sigast at vera ein positiv gongd. Serliga partrolarar- nir, línubátarnir og garna- bátarnir hava sera góðan soliditet í 1998. Somikið góðan, at teir áttu at tolt eitt vánaligt ár, um ella tá eitt tílíkt kemur. Lemmatrolar- arnir høvdu ikki klára seg í 1996 og 1997 um teir ikki høvdu fingið íløgustuðul. 1998 var tó eitt rímuligt ár hjá hesum partinum av flotanum sæð í mun til und- anfarin ár. Samlaða úrslitið í før- oyska fiskiflotanum í 1998 var góðar 165 mió kr., harav hevði tann parturin, sum í høvuðsheitum fiskar við Føroyar, eitt yvirskot uppá umleið 91 mió kr. Soliditeturin Soliditeturin hjá føroysku fiskavirkjunum sýnist eisini at vera góður. Í 1996 var soliditeturin hjá 7 føroysk- um virkjum 6 %, meðan hann í 1998 var komin upp á 42 %, so virkini eru betur fyri at standa ímóti tapi, nú enn nakrantíð. Ognarav- kastið í 1996 var -7%, með- an tað í 1998 er 14%, sum er eitt sindur hægri enn mið- al rentan av fremmandari skuld. Tað er ikki einfalt at sam- anbera norsku og íslendsku fiskivinnuna við føroysku, tí struktururin í vinnunum er so ymiskur. Í Íslandi er vertikal integratión av veiðu-, framleiðslu- og søl- uliðið, sum ger at fyritøk- urnar disponera út frá ein- um heildarsjónarmiði — hvat er best fyri alla fyri- tøkuna og ikki, fyri hvørt lið sær. Í Noregi er fiski- vinnan merkt av planbú- skapi, har rávøran verður seld gjøgnum »Råfisklag- et«, sum síðani stýrur hvar rávøran verður arbeidd. Í føroysku fiskivinnuni er lítil integratión millum veiðu, framleiðslu og sølu og sera hørð kapping um fiskin bæði millum fiskavirkir og sølufyritøkurnar. Interpolerað roknskapar- tøl fyri íslendska, norska og føroyska vinnu vísa, at tað sær út til, at føroyski flotin betri er førur fyri at forrenta seg enn íslendski flotin, sum hevur munandi størri rávørugrundarlag. Hetta kemst partvís av, at prís- munurin á ráfiski í Íslandi og Føroyum er sera stórur, og at íslendsku skipini hava stóra skuld orsaka av, at kvotur verða keyptar fyri sera høgan prís. Struktururin Fyri fiskiídnaðin vísa tølini, at samanborðið við norsku og íslendsku fiskavirkini, so er samlaða ognaravkastið í føroyska fiskiídnaðinum hægri enn ognaravkastið í norska og íslendska ídnaði- num. Bruttovinningurin í føroyska fiskiídnaðinum er ájavnt við bruttovinningin í norska fiskiídanðinum og væl lægri enn í íslendska fiskiídnaðinum. Nakrar ávegis niðurstøður frá verkætlanini eru, at før- oyska fiskivinnan klárar seg hampuliga væl samanborðið við íslendsku og norsku vinnuna. Føroyski fiskiídn- aðurin keypur rávøru fyri væl hægri prísir enn norski og íslendski fiskiídnaðurin ger, og fíggjarliga gongdin hjá føroysku virkjunum er á leið tann sama sum í grannalondunum. Hetta tíð- ir uppá, at føroysk fiskivinn- an far sum mest burturúr í veiðiliðnum, framleiðslulið- num og í søluliðnum, og at tann struktur, ið er í før- oysku fiskivinnuni, hevur góða ávirkan á lønsemi í vinnuni, skrivar Vinnuhúsið. Almennur fyrispurningur til Dorethu Block: Á fundi hjá Grindamanna- felagnum havi eg hoyrt tygum greiða frá, um ætlanina at seta sendarar á einar 6 hvalir í fyrstu grind, sum verður vestan fyri í summar. Grindin skal síðan rekast aftur til havs. Hetta verður gjørt fyri at kunna fylgja við, hvussu grinda- hvalirnir ferðast. Orsøkin til henda fyri- spurning er, at eg ikki haldi tað er komið nóg greitt fram millum manna, hvussu mannagongdin verður, eftir at sendararnir eru festir á hvalirnar, og teir aftur svimja á opnum havi og í firðum. Spurningar mínir eru: • Hvussu ofta verður rap- porterað, hvar hvalir eru staddir, og verður tað gjørt alment, t.d. í útvarp- ið og bløðum? • Verður tað álagt teimum, sum finna grind, fyrst at kanna, um viðkomandi grind kann rekast á eina hvalvág? • Kann tað henda, at hval- irnir, sum hava fingið sendarar ásettar, fara hvør í sína æt og enda í 6 ym- iskum bólkum? • Hvussu leingi fer hendan kanning at vara? Vit kunnu ímynda okkum, at grind verður funnin av landi ella frá báti, grinda- boð verða givin yvir VHF ella telefon (eingin rópar »grindaboð« longur), og ein hópur av bátum fer á staðið, har grindin er. Hvussu skulu menn tá bera seg at, um teir fáa at vita, at júst hesin bólkur fekk sendarar festar í hornini, í fyrstu grindini vestanfyri. Eg gangi út frá, at hetta hevur almennan áhuga, og fari eg at heita á tygum um at greiða nærri frá hesum ætlanum í bløðunum, so at allir føroyingar verða kunn- aðir um støðuna, áðrenn grindaboðini koma – grindaboð koma jú so brád- liga. Vinarliga, Andras Joensen, Klaksvík Grindaboð! Grindaboð! – men grindin skal hvørki rekast ella drepast!!!