fríggjadagur 15. februar 2013síða 14

Fríggjadagur 15. februar 2013 · Nr. 19 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Hví so lítið álit á komm­unum,Eyðgunn? Haldi at yvirskriftin hjá Eyð­ gunn sigur meira um hana, enn um kommunurnar. Haldi tað vera sera niðrandi mót­ veg­is kommununum, tá hon heldur at grundgevingin fyri mínari útsøgn um eldraøkið, er at skapa nýggj kongaríkir og ikki eina betri tænastu. Eg vil fegin vísa á, at tær tæn­ ast­ur kommunurnar hava ábyrgd av, virka sera væl, og eru á einum høgu støði. Eg eri ikki sannførdur um, at sama kann sigast um tænasturnar landið varðar av. Tað kann lesari sjálvur meta um. Annars vil eg siga, at tað er óneyðugt fortreyt, at talan skal vera um 7 kommunur, fyri at leggja eldraøkið út. Í dag eru 30 kommunur, og tær skulu nokk finna útav neyðugum samstørvum so upp­gávan verður loyst á ein skyn­saman hátt. Tað hava komm­unurnar prógvar ferð eftir ferð, at tær megna. Tað er rætt at Dagstovna­ lóg­in var samtykt áðrenn komm­unurnar yvirtóku máls­ økið. Ongatíð betri, at kom­ andi eldralóg er eftir sama leisti sum Dagstovnalógin. Dag­stovnalógin er ein yvir­ skipa rammulóg, við ein­ støkum yvirskipaðum mál­ setn­ingum. Eina tílíka lóg tek­ur ikki ár at smíða. Eg helt at Eyðgunn sipaði til okk­urt annað og nógv meira um­fatandi lógararbeiði. Bert jaligt, um eg tók feil. Annars er at siga, at mestsum onki ann­að var fyrireika tá. Eg vísti á, at tað er ør­ skapur at halda áfram eft­ir ver­andi leisti. Vit byggja røkt­ ar­heim í stóran stíl, meðan vit vita at tað er heimatænastan, sum brúkarin vil hava, og sum í dag er niðurpínd til eitt støði, sum er óvirðiligt fyri allar partar. Sjálvandi skulu tey røkt­ ar­heimspláss útvegast, sum tørvur er á. Men av tí at bygg­ ing av røktarheimum er eitt býtisbarn millum land og kommunur, so tað líkasum tað sum man politiskt er vor­ in samdur um at gera. Bæði land og kommunur. Úrslitið av hesum býtisbarninum er, at í dag kostar eitt røktar­ heims­pláss 2+ mió. kr. pr. stk. Tað er meira enn eini flunk­ andi nýggj og stór set­hús til tvær heilar familjur, fyri at koman við einari sam­an­ bering. Hetta er fari púrsta av sporðinum. Røktarheimi hava ikki nokk av pengum, til at taka allar brúkaranar inn, sum heimini eru bygd til. Samstundis verður heima­ tænastan pínd meira og meira. Hetta hevði ikki hend, um ábyrgdini lá hjá einum myndug­leika. Tí skrivaði eg eisini í mínari grein, at næst­ besta loysnin var, at landið tók alt økið undir seg. Men besta loysnin eftir mínari sann­føring er, at komm­ unurnar eru rætti myndug­ leikin at røkja hesa tænast­ una. Annars vil eg undir­strik­að enn einaferð, at eg eri sann­ førdur um, at komm­un­urnar eiga at yvirtaka eldraøkið, tí tær kunna borga fyri ein­ari betri og nógv bí­ligari tæn­ astu. Alt hetta kjakið um konga­ríkir v.m. er bei­nleiðis ein háðan móti komm­un­un­ um. Alt kjakið um størri komm­unur, ella 7 kommunur í Før­oyum, er beinleiðis sprott­ið úr landspolitikkið, og ikki kommunupolitikkið. Tað eru í høvuðsheitinum lands­politikkarar, ið ynskja sam­an­leggingar, og ikki fólkið. Líkamikið hvussu tit royna at draga, snara, flyta ella tulka úrslitið av fólka­ atkvøð­uni um komm­unu­ saman­leggingar, so hevur fólkið tala. Og tað minsta vit sum politikkara, ella fólksins tænara eiga at gera, er at virða tað sum fólkið segði. Soleiðis ljóðaði úr stovuni nú ein dagin. Har sótu 9 ára gamli sonurin og tríggir aðrir smádreingir við hvør sínum teldli, ella aipad, sum teir kalla tað, og spældu spøl. Hvør teirra átti hetta nýføroyska veit eg ikki, men tað kann gera tað sama, tí teir tosa allir soleiðis, tá teir spæla telduspøl. Spølini eru øll á enskum og teir stava seg ígjøg­ num eina ørgrynnu av orðum, sum teir hvørki vita, hvat merkja á enskum ella føroyskum. Við hjálp frá teimum vaksnu rundanum seg og við at royna seg fram, læra teir fleiri nýggj ensk orð hvønn dag, uttan at hava havt ein tíma undirvísing í enskum í skúlanum enn. Danskt lærdu teir úr sjónvarpinum, so væl, at teir javnan tosaðu danskt sínámillum í barnagarðaldri, um spælið var eitt av teimum, sum teir høvdu sæð í sjónvarpinum. Tað at læra mál gjøgnum spæl er ein gáva, sum vit øll eiga at skatta. Tað er nógv stuttligari og skjót­ari at læra, tá tú tímir væl, ja hungrar eftir at læra fyri at klára enn eina avbjóðing. Hetta eru gomul tíðindi, eg veit. Nettupp tí undrar tað meg stórliga, at vit ikki hava oyst pengar og orku í føroyskt tilfar til børn okkara, so tey kunnu lurta og spæla seg til at læra móðurmálið á ein stuttligan og innbjóðandi hátt. Onnur lond hava viðurkent, at tað er alneyðugt at koma við nýggjum tilfari, spølum og appum, í flestu førum ókeypis fyri brúkararnar, fyri at serliga børn og ung skulu hava nøktandi avbjóðingar á egnum máli, ikki minst fyri at klára seg í kappingini við enska málið. Nú, tá onkrir skúlar eru farnir at brúka teldlar, uttan at føroyskt tilfar er klárt til hendan miðilin og áðrenn vit hava havt eitt líkinda kjak um, hvat teldlar kunnu brúkast til og hvørjir vansar kunnu vera, haldi eg, at tað er alneyðugt, at vit taka okkum um reiggj og fara undir eina umfatandi, skipaða og tilvitaða menning av tilfari. Herfyri var fyrsta almenna tiltakið í Føroyum fyri fólk við áhuga at gera telduspæl - FT Game Jam. Tosað var um, at menning av telduspølum er ein skjótt vaksandi og lønandi vinna, sum væl kundi fingið fótafesti í Føroyum, um karmarnir vóru teir røttu. Eg hugsi, um tað kanska hevði borið til at fingið tvær flugur í einum – latið Námi ein ordiliga stóran posa av pengum, sum fakfólkini har síðani kundu bjóðað fólki at arbeitt við til føroysk (og føroyskt tillagað) telduspøl innan teir karmar og við teirri kravfesting, sum Nám metir er neyðug til gott føroyskt lærutilfar. Ella skulu vit framhaldandi tosa og bíða eftir onkrum ítøkiligum skelki ala PISA, fyri at fáa fólk at vakna? Og er tað veruliga neyðugt við einum mental­um jarðskjálvta við jøvnum millumbilum fyri at halda áhuganum á evninum viðlíka? Aftaná PISA-kjaft­fiskin var alt á gosi, nú skuldi handlast! Ája, her má okkurt gerast. Játtan til fleiri tímar í skúlun­um og til gerð av undirvísingartilfari. Lesi­ vikur og onnur kreativ átøk. Serlig útbúgving. Fín átøk, men puff, so fer luftin spakuliga úr ballónini. Áhugin minkar og játtanirnar tódna. Tað gongur sjón fyri søgn, hvussu stuttmint vit eru, tá hugt verður at játtanini til Nám. Hendan átti at vaksið ár undan ári, men er minkað støðugt síðani PISA hæddarpunktið og stendur nú í stað. Nei taðveitdenn, eg sigi sum smádreingirnir: “Komm-on, attakka!” Kom og ger eitt ordiligt hol í sjógvin og gevið børnum okkara nýtt, spennandi, kveikjandi føroyskt tilfar ókeypis, áðrenn annað­ hvørt orð á føroyskum er enskt, í frægasta føri í føroyskum búna, eins og tað er í donskum í dag. Annika Sølvará stjóri fyri Granskingarráðið EYGA MÁLIÐ Komm-on, attakka! JÓHAN CHRISTIANSEN Í mikudagsblaðnum skrivaðu vit um eitt rættarmál móti ein­um manni, sum hevði brot­ið eitt polititilhald móti einari kvinnu við at undir­ díkja hana í smsboðum og upp­ringingum. Í rættinum segði kvinnan seg hava havt eitt »forhold« til mannin, men at hetta var endað fyri einum fimm árum síðani. Kvinnan hevur sett seg í samband við Sosialin og boðað frá, at hon skilti orðið forhold soleiðis, at maðurin hevði gingið har á gátt, men avvísir staðiliga, at nakað kynsligt lá í hesum. Hetta er tó ikki tað sama sum undirritaði ella rætturin skilir við »forhold«, og hetta er eftir øllum at døma heldur ikki nakað, sum rætturin legði serliga stóran dent á. Kvinnan vil tó fegin leggja dent á, at hon einki kynsligt samband hevur havt við ákærda. Leo Hevði misskilt spurningin Viðmerkingar og lesarabrøv til Sosialin skulu sendast til teldupostadressuna: post@sosialurin.fo