mánadagur 18. februar 2013síða 22

Mánadagur 18. februar 2013 · Nr. 20 22 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Standa saman um nýggj krøv Tóra við Keldu Hugurin drívir verkið, og lættast er at fáa høpi og enda­mál í arbeiðið, sum gev­ ur meining, har tú kennir teg hava ávirkan, og har tú gert tað, tú brennur fyri. Tá ið tíðir, krøv og uppgávur broytast, er áhugavert at spyrja, hvat kann hótta arbeiðsgleðina og gera, at nýggju krøvini køva neyðugu fyritreytirnar. Livandi samfelag við avbjóðingum Har menniskju liva, eru al­ tíð stórar avbjóðingar. Hóast vit føroyingar eru fáir, hevur eingin sagt, at her er lætt­ari at liva. Og vitandi um av­ bjóðingar grannalond okk­ ara hava, tykist tað sum um, at í Føroyum fáa ymiskar sam­felagsligar avbjóðingar nú og tá lív, og blást verður í allar lúðrar, tí nú skulu øll vakna, jú, tí hetta er nakað heilt nýtt og ofta serføroyskt fyribrigdi. Sjálvsagt er neyðugt at seta orð á ræðuleikar sum likamligan harðskap, mis­ nýtslu av børnum og happ­ ing, sum altíð liggja og lúra. Men nakað nýtt er hetta ikki. Aldargamlir ræðuleikar, sum í dag oftari verða tiknir fram í ljósið og orð verða sett á. Neyvan fara hesir nakrantíð at hvørva heilt. Áhugavert við kanning úr Svøríki, har tey miðvíst hava havt ein góðan og effektivan lóggivnan politikk ímóti happing. Hóast stór framstig og minkandi happing síðani lóggávuna í 1994, verða um­ leið 5% av svium í dag tó happ­aðir. Tí er neyðugt, at vit sum samfelag altíð hava eyguni vend á hesar ótol­andi ræðuleikar og finna muna­ góðar loysnir - ikki bara tá ið nýtt átak gerst veruleiki, tá ið ráðstevna stendur fyri, ella tá ið ein nýggjur filmur verður vístur. Serkunnleiki inn í fólkaskúlan Í hesum sambandi er vorðin vanlig siðvenja hjá mongum, tá ið ljós verður varpað á av­ bjóðingar í samfelganum, at peika sama veg. Hóast for­ eldrini eiga børnini, so halda fleiri, at tað er so deiliga "lætt" at byrja í fólkaskúlanum. Gamaní, fólkaskúlin er staðið, sum savnar børn og ung og lætt er at raka hópin. Hetta fær eisini vertin í sendingini Sjónarhornið at spyrja løgna spurningin: "Er tað so liv­ andi galið, at skúlarnir í Før­ oyum framvegis ikki megna at forða fyri happ­ing?" Tá ið happing er ein veru­leiki, er tað ræðuligt og eigur at verða steðgað alt fyri eitt, men sjálvsagt er trupul­leikin samansettur og upp­liv­ing­ arnar ymiskar - tí hevur t.d. eg.fo vegleiðing til foreldur og onnur vaksin um at vera ábyrgdarfull. Men hvar er serkunn­ leik­in? Lærarar eru saman við børnum og ungum ein part av degnum og hava eis­ini stóra ávirkan á tey. Havi við stórum áhuga sæð hugvekjandi sendingarnar "Myginds mission", har Peter Mygind hevur eina missión at steðga happing í 8. x og harvið á øllum skúlanum. Skjótt legði eg til merkis, hvussu góða tíð Mygind hevði at tosa við næmingarnar. Hann hevði ikki ábyrgd fyri fakligari menning, einki atlit at námsætlan, ársætlan ella undirvísingargongd, einki samstarv við starvsfelagar, hevði ikki einar 100 ymiskar næmingar í teimum 26 pults­ tímunum við fyrireiking um vikuna, rætting av stílum, fyri­sagnum ella uppgávum, einstakar foreldrasamrøður og annað, sum er ein partur av vanligum uppgávum hjá lærarum. At enda er vert at undirstrika, at afturat sær hevði Mygind ein persónligan happingarráðgeva, sum hann altíð kundi tosa við. Ein góð ynskilig støða - tó als ikki lík støðuni hjá lærarunum í gerandisdegnum. Júst hesin leistur er møgu­liga gongd leið, at ser­kunnleikin kemur inn í fólka­skúlan, serkøn fólk, sum hava ávísa uppgávu við fak­ligari vitan at fyribyrgja og vegleiða, og sum hava tíð og møguleika at vera til reiðar, júst tá ið brúk er fyri tí. Haldi, at hetta hevði loyst onkrar trupulleikar. Fólkaskúlaskipanin ikki barnavinarlig Verandi fólkaskúlaskipan er ikki serliga barnavinarlig, tá ið hugsað verður um trivnað og børn, sum hava trupulleikar. Í skúlatíðini eru tey bundin at tímatalvu við einum vaksnum til einar 17- 27 næmingar. Hóast vit vita, hvat trivnaður krevur, fylgir hvørki tíð ella serkunnleiki við. Tá ið ljós verður varpað á trupulleikar sæst veruliga, hvussu mong eru, sum ikki hava tað gott. Tí hevur tað týdning støðugt at varpa ljós á trupulleikarnar, og at teir frá byrjan verða tiknir í álvara. Í einum samfelag har 80-90 hjúnarskilnaðir hvørt ár geva børnum djúp sár, har 5% av næmingum í 8. flokki hava verið fyri kynsligum ágangi og 14% av næmingum í fólkaskúlanum verða happ­ aðir, bara fyri at nevna ein part, eru fylgjurnar um­fat­ andi. Hesar merkjast sjálv­ sagt í skúlanum. Lærarar fáa nógv at gera og krøvini kunnu kennast, uttan nøkt­ andi serkunnleika, køvandi. Í faldaranum “Harðskapur í parlagi og nærsambondum” stendur m.a., at týðandi partur av heildarætlanini er at undirvísa yrkisbólkum í harðskapi, og at tey skulu førleikamennast at fara um harðskapsmál og veita stuðul og viðgerð til persónar, ið eru fyri harðskapi. Hetta er avgjørt ynskiligt, men eg hugsi ikki, at tað í skipanini er møguligt at førleikamenna lærarar í øllum teimum ymisku ræðuleikunum næm­ingar í dag tíverri upp­ liva. Her skal - umframt grund­leggjandi og áhaldandi arbeiði - peningur til. Um hugurin skal dríva verk­ið í tíðini, har krøv og uppgávur broytast, er áhuga­ vert at spyrja, hvat kann varð­veita arbeiðsgleðina og svarið er óivað, at tað er tving­andi neyðugt, at yrkis­ bólkar standa saman um nýggju krøvini, so allir partar kenna, at hugurin drívur verkið og børnini fáa røttu hjálpina og vón fyri fram­ tíðina. kjak Sosialistisk Ung til Gerhard: Ein ljós framtíð Har er ein vegur úr at­gerðar­ loysi og álopum á tey veiku. Føroyar hava alt ov leingi ligið lamnar av, at ávísir flokkar ikki kunnu samstarva, og av at ein flokkur livir av at einki hendir. Tí harmar tað okkum, at Ger­ hard Lognberg, tingmaður Javn­aðarfloksins, er úti og talar formanni floksins ímóti. Ger­hard dettur tíverri í somu fell­una, sum alt ov leingi hev­ ur gjørt Føroyar fátækari og minni skapandi, enn tær kundu verið. Útsagnirnar hjá Akseli V. Johannesen vísa hin­ vegin, at hetta ikki nýtist at vera so. Veruliga hóttanin Tað er ikki Tjóðveldi, sum er hóttanin móti vælferð Føroya. Núverandi samgonga vísir, at ræðumyndirnar um, hvat kann henda í ringasta lagi, ikki bert eru ræðumyndir. Samgongan er longu komin væl á leið at avlaga vælferðarsamfelagið. Tað er ikki nakað, sum kann henda, tað hendir. Fleiri brúk­ ara­gjøld, hægri skatt til tey lágløntu við forskatting av pensjónini og ein óneyðuga stóran skattalætta til tey ríku og vælhavandi. Politikkur, sum sjálvt ein søguliga høgra­vend­ ur stovnur sum IMF, sig­ur er skeivur allastaðni í heim­in­ um. Hetta er veruleikin. Hetta er hóttanin vit standa yvirfyri. Fólkaflokkurin hevur fingið alt ov stórt vald, alt ov stóra ávirkan. Sambandsflokkurin og gomlu lítlu flokkarnir hava tíverri gloymt teirra egnu stevnuskráir, og arbeiða vilja­leysir fyri málunum hjá Fólka­flokkinum. Tí er tað heilt einfalt skeivt at hyggja at tjóð­skaparligu støðuni, og siga, at vit undir ongum um­ støðum vilja samstarva við Tjóðveldi – sum hóast alt er ein vinstravendur flokkur. Tjóð­veldi veit, at um tað vil hava undirtøku fyri loysing einaferð í framtíðini, má tað vera við til at uppbyggja álit á politisku skipanina og skapa eitt vælferðarsamfelag, sum kann veita fólkinum tryggleika. Ger Tjóðveldi ikki tað, fær tað ongantíð meiriluta í eini fólkaatkvøðu. Hetta er til fyrimuns fyri Javnaðarflokkin, síðani Javnaðarflokkurin helst er einasti flokkurin, sum Tjóð­ veldi kann fáa hesar broyting­ arnar ígjøgnum við. Fólka- og Sam­ bandsflokkurin Fólkaflokkurin kann ikki brúk­ ast til at reka politikk. Flokk­ urin lurtar ikki eftir fólkinum, serfrøði ella nøkrum øðrum enn, hvussu flokkurin fær vald og hjálpir sínum egnu. Tað er ikki so frægt sum at flokkurin førur vinnulívsvinarligan poli­tikk. Politikkurin er til fyri­muns fyri nøkur av teim­ um vinnu­lívs­fólkunum, sum í dag eru í vinnu. Og tað bløða landið og fólkið fyri. Tí gleðir tað okkum í SU, at formaður Javnaðar­floksins hevur meld­ að klárt út, at Fólka­flokk­inum samstarva vit ikki við aftur. Tað merkir ikki, at Javnaðar­ flokkurin frásigur sær vald. Ein sam­gonga við Fólkaflokkinum hevði ikki rættað tey mis­tøkini ella fylt holini, sum und­an­ farnu samgongur hava skapt ella sæð burtur frá. Javn­aðar­ flokkurin hevði ikki kunnað fylgt síni stevnuskrá saman við Fólkaflokkinum. Hetta merkir ikki, at vit bara kunnu samstarva við Tjóðveldi. Sambandsflokkurin hevur í løtuni gloymt, hvørjum politikki flokkurin stendur fyri. Gevur veljarin flokkinum greið boð um, at flokkurin er farin ov langt til høgru, kemur progressivi og sosiali parturin av Sambandsflokkinum vón­ andi fram aftur. Tjóðarsemja Dreymurin og málið hjá Javn­ aðarflokkinum eigur í so máta at vera at byggja eina tjóðarsemju. Fullveldi og sam­ band fylla óneyðuga nógv í før­ oyskum politikki. Tað skapar split millum flokkar, ger, at natúrligar semjur hvørva, og gevur afturhaldssinnaðum og sjálvsøknum drívmegum ov nógv vald. Hví er tað ikki natúrligt at hugsa, at Javnaðarflokkurin leiðir eina samgongu millum Tjóðveldi og ein progressivan Sambandsflokk? Eina og aleina, tí vit av vana hugsa, at tað ikki ber til. Stevnumiðini hjá Tjóð­ veldi, Javnaðarflokkinum og Sambandsflokkinum eru kanska tey, sum minna mest um hvørt annað, av øllum teim­um politisku flokkunum. Javn­aðar­politikkurin kann byggja brýr á teimum økjun­ um, har Tjóðveldi og Sam­ bands­flokkurin eru ósamd. Og tað er í áhuganum hjá bæði Tjóðveldi og Sam­bands­flokk­ inum at kasta saman við Javn­ aðarflokkinum, fyri at koma fram móti einum meira sosia­ lum, rættvísum og skapandi landi. Tjóðveldi fyri at skapa vøkstur, treysti og trivnað. Sambandsflokkurin fyri at prógva, at vit kunnu hava eitt dyna­miskt, ment­að og trygt samfelag saman við Danmark. Og Javnaðarflokkurin fær bygt tær samhaldsføstu, fram­ skygdu og savnaðu Føroyar, vit droyma um. Javnaðarflokkurin er ein­ asti flokkurin, sum á hendan hátt kann byggja eina brúgv millum vengurnar í Føroyskum politikki. Og hetta er ein upp- gáva, sum vit eiga at taka á okk­um. Tað ljóðar droymandi, men í longdini er tað einasti mátin, Føroyar verða betri. Vit mugu samstarva. Svarið er hvørki meira blokkur ella blokk­niðurskurður, men at vit taka ábyrgd og byggja eitt betri sam­felag. Og hetta gera vit einans, um vit samstarva við flokkar, sum vilja skapa eitt betri samfelag fyri øll, heldur enn bert fyri tey sterku. Har eru altíð fleiri møguleikar, enn vit halda. Nevndin og limirnir í Sosialistisk Ung