mánadagur 18. februar 2013síða 25

25 Mánadagur 18. februar 2013 · Nr. 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Laxalús lúsasex lúsavinna IV-V Trupulleiki Laksalúsin, Lepeophtheirus salmonis, er ein sonn plága og stór útreiðsla hjá ali­ vinn­uni her á landi eins og uttan­lands. Fyri stuttum varð nevnt í luftbornu miðl­ un­um, at kostnaðurin av at halda lakslúsini niðri á ein­ um ikki-skaðiligum støði í føroysku alvinnuni er umleið 100 milliónir Dkr árliga. Ein varislig kostnaðarmeting, gjørd í 2010 vísti, at laksa­ lúsa­trupulleikin kostar al­ heimsalivinnuni umleið 2,3 milliardir Dkr um árið. Fleiri av­lúsingarevni eru upp­funnin og framleidd, og gransk­að hevur verið nógv í smittu­vand­anum frá ali­ ringum til fríar fiska­vertir og øvugt. Men higartil er eingin varandi loysn funnin uppá laksa­lúsa­trupul­leikan. Hamskifti jómfrúnnar Tá tíðin líðir ímóti at jóm­ frúgvin skal skifta ham, fer hon í lag við at spinna ein tunn­an tráð frammarlaga á kropp­inum. Hesin tunni tráð­ urin verður festur í laksin og heldur lúsaparinum føst­um meðan hamur jóm­frúnnar verður kastaður. Sam­stundis sum hamurin skrædn­ar sundur undir ham­skiftinum fer kalllúsin nakað framá og tekur við kampi og legg-kjafti um tað líð­andi fram­komandi nýggja bringu­høvdið á jóm­ frúnni. Hesin fram­ferða­ hátt­ur ger tað møguligt at skifta ham uttan at sleppa takinum á síni útvaldu. Eftir ham­skiftið tekur kalllúsin við øðrum kampi sínum um fjórða kropslið á jómfrúnni, júst sum í pre-copulatorisku støðuni. Henda tilgond tekur vanliga ein góðan tíma. Und­ir hamskiftinum savnast fleiri aðrir lúsakallar beint aftan fyri parið at eygleiða og byrja at hevja bringuhøvdið umleið 30 gradir upp frá laksa­skræð­ uni. Bringuhøvdið verð­ur hildið hátt í eini 3 sekund hvørja ferð. Møguliga verða teir lokkaðir til par­leikin av evnafrøðiligum at­dráttar­ evn­um ella attractantum frá jóm­frúnni. Lúsaparið verður verðandi tengt at laksinum við tunna tráðnum og kundi stundum flóta uppfrá skræðuni í einar 5 minuttir. Tráðurin verður so slitin við at hálað verður í hann úr øllum ættum út frá festinum. Jómfrúgvin gerð sítt til við at hevja bringuhøvdið og harvið hála í tráðin. Eftir at hava stríðst soleiðis í eini fimm korter slitnar tráðurin og strax skundar parið sær at pressa seg niður í móti skræðuni á laksinum. Meðan hetta virksemi fer fram heldur kalllúsin við øðrum kampi fast um fjórða kropslið á jómfrúnni. Lúsakallar undir upplæring og aðrir dystinlærdir eru fram­ vegis verðandi heilt nær lúsa­ par­inum og eygleiða meðan jóm­frúgvin skiftir ham. Áðrenn sjálv copula­tión­ in fer fram, koma fram tvey sermerkt atferðar­mynst­ur. Í hinum fyrra atferða­mynstri­ num gerð paraða kalllúsin tað, at hon fleiri ferðir hevjar kyns­gøgn síni umleið 60 gradir í eini 6 sekund og letur síðani falla aftur. Samstundis sum kynsgøgnini falla móti ryggi jómfrúnnar, kurlar lúsa­ kallurin bringuhøvd sítt um kvennkynskøpini á jómfrúnni samstundis sum hann spjálkar títtførur við svimjibeinunum. Henda atferð verður end­ ur­tikin í fleiri tímar. Hitt at­ ferðarmynstrið, ið er nak­að sjáldnari, kemur inn ímill­um, tá stígur kemur í fyrra at­ ferðarmynstrið. Kall­l­lúsin, haldandi fast um fjórða kropslið á síni útvaldu, lyftir allan kroppin upp frá mak­ anum í eini 30 sekund, og trýstir seg so bráddliga fast móti rygginum á ung­jóm­ frúnni. Henda rørslan fær jóm­ frúnna at flyta seg eitt sindur á laksinum. Undir báð­um atferðunum darra kall­kyns­ gøgnini við rættuliga høgum títtføri. Making og sáðlát Eftir eitt døgn í pre-copula­ tor­iskari støðu við nýliga ham­skiftu jómfrúnni, heldur sjálv copulatiónin fram. Par­ aða kalllúsin, væl styðjað av øðrum kampi og legg-kjafti, grulvar til síðis yvir kvenn­ kyn­skøpini niður av rygg­in­ um so langt, at parið loksins liggur saman búk móti búki. Liggj­andi soleiðis saman byrjar kalllúsin at prika, stinga og kjaft­fara, svarandi til at hand­fara, opini á kvenn­ kyns­køpunum við legg- kjaft­inum. Kall­lúsin hálar síðani kvenn­skøpini móti sær somikið ógvus­liga, at skapið av­skepl­ast mun­andi. Nú og tá rættir lúsa­kall­urin legg-kjaftin móti síðuni á kvenn­skøp­un­um fyri at hála tey nærri móti búkinum á sær. Mill­um hesar hendingar lyftir kall­lúsin kvennskøpini við legg-kjaftinum fyri at prika og stinga í opini á kvenn­skøp­unum. Eftir hesa við­gerð bendi kalllúsin kyns­ lim sín eini 60 stig upp frá laksinum og slær brádd­liga svimjibeinini móti kyns­ gøgn­unum hjá sær sjálv­um og jóm­frúnni. Eftir hetta nýtir kalllúsin legg-kjaft­in enn einaferða at toga kvenn­ skøp­ini á jómfrúnni tætt móti sær. Hetta virksemið verður endurtikið meiri enn 25 ferðir, inntil kalllúsin flytir tvey sáð­ hylki (spermatophore) yvir á kvennskøpini á ungjóm­frúnni. Fyri at kunna gera henda flutning, so strýkur kall­lúsin legg-kjaftin frá munn­an­um á kvennskøpunum fram til fremru búksíðu á kvenn­ skøp­unum og lyfti tey eini 45 stig upp frá laksaskræðuni. Síð­ani hevjar kalllúsin sín egna kynslim og pressar tvey sáðhylki gjøgnum sáðræs­ur­ nar. Sáðhylkini verða síð­ani flutt við øðrum pari av svimji­ beinum til opini á kvenn­ skøpunum, eisini kallað tað genitala complexið. Hesin flutningur tekur umleið 2-3 sekund. Hereftir pressar lúsa­ kallurin sáðhylkini einar 15 ferðir við svimjibeinunum móti kvennskøpunum. Eftir hesa tilgongd venda sáð­hylk­ ini rætt og liggja í hósk­andi støðu. Lúsakallurin hev­jar so kvennskøpini enn einaferð, og trummar yvir­flatuna á sáð­ hylkj­unum títt­ført við svimji­ beinum í nakrar minuttir. Hesin júst umtalaði sáð­hylkis­ flutningur hevur bara verið sæddur fara fram mill­um fullvaksna kalllús og nýliga hamskifta jómfrú. All­ar jóm­ frúnnar, sum høvdu fingið um­ talaðu genitalu trummu­við­ gerð, vórðu kann­aðar, og vísti tað seg at sáð­hylk­ini vórðu tømd inn í kvenn­skøpini. Etir mestsum lokið verk flytir kalllúsin ella lúsa­kall­ urin seg síðuvegis yvir kvenn­ skøpini og leggur seg í eina eftir-makingarstøðu ella post- copulara støðu, ið er meinlík unda-makingarstøðuni ella tí pre-copularu støðuni. Sjálv makingin, copulatiónin, tekur í meðal umleið 7 minuttir. Lúsa­kallurin nýtir hesa post- copularu støðu til at trýsta tey ljósu sáðhylkini fast móti kvennskøpunum í nakrar minuttir. Lívrunna lím­ið kring sáðhylkini myrkn­ar og tey gerðast minni ásýnil­ig við tíðini. Eftir hesa sáð­hylkis­ lit­broyting glíður kalllúsin spakuliga aftureftir av aftur kvennskøpum jóm­frúnn­ar og fer endaliga frá henni, eftir at hava ligið í góðar tríggjar tímar í eftirmak­ingar­støð Framhald Laksalús ­ – Lepeophtheirus salmonis Hóraldur joensen SAMANDRÁTTUR Laksalúsin er ein afturvendandi trupulleiki hjá alivinnuni og avlúsingarevni og strev at beina fyri henni kostar nógvan pening. Umráðandi er at kenna laksalúsalívfrøðina eins og nøringarhátt fyri at kunna finna fram til alternativar týningarhættir. Geislagelding er ikki ókend tøkni í samband við skordýr, men er als ikki roynd í samband við laksalús. Fæst hesin lívssøringarháttur at virka kann hann verða til mikið fíggjarligt og vinnuligt gagn. Ein fortreyt fyri skjótari menning er eitt fíggjarliga sterkt væl samskipað og innovativt granskingarumhvørvið. lýsingartorgið Arbeiði El og vvs arbeidi Alt arbeidid innan rør og el verdur gjørt. 223314 ella 226440 Bingo EB/Streymur Bingo Bingo verður við Margáir mánakvøldið 18. februar . kl. 19 EB-STREYMUR Býli í Føroyum Hús til leigu í miðbýnum Nýístandgjørd hús í miðbýnum til leigu. Miðhædd: Inngongd, køkur, stovu og trappuuppgongd. Onnur hædd: hjúnarkamar, 2 barnakømur, toilet/bað og gangur 220660 Stór, ljós og góð íbúð í vesturbýnum í Havn til leigu. 2 stovur, 3 kømur, altan, vaskikjallari, hjallur. Við blindveg nær miðbýnum og góðum útsýni. 21 79 42 KAMAR TIL LEIGU Kamar til leigu í Eysturbyin, Essálag 260196 Hús / íbúð ynskist til leigu í Tórshavn Par ynskir hús til leigu í Tórshavn, helst nýtt og tætt við miðbýin. Vit hugsa um 8000-10000 um mánan. Helst skjótast gjørligt 239614 Hugnalig íbúð mitt í Havn Køkur, stova, 1 kamar, baðirúm og gangur. Íbúðin er 44 fermetrar og atgongd er til vaskimaskinu og turkitrumlu. 4500 kr. + el (ca. 230 kr.) 289669 Íbúð í Hoyvík til sølu Íbúð (veghædd) í Maritugøtu,Hoyvík, til sølu. Ring 221268 Stór íbúð mitt í Havn 140m², 4 kømur + vaskirúm, køkur stova í einum 212345 Til leigu Kamar til leigu á Hoyvíksvegnum, við atgongd til køk, bað og vaskimaskinu 211208 Dýr Nýtt heim ynskist Ektaður Cairn Terriari við ættartalvu (4 ár) og sterilisrað føroysk ketta (5 ár). Vegna ovurviðkvæmi í familjuni, mugu vit hava eitt nýtt heim. 229252 Fundir Aðalfundur hjá Hjartafelagnum Aðalfundur verður í MBF húsinum týsdagin 19 mars kl.19:00. Skrá sambært lógum felagsins.Rudi Kollslíð,hjartalækni hevur fyrilestur um Hjartasvíkjan. 313422-213422 AÐALFUNDUR Frá Eldraf.Nón Saltangará. Árligi aðalfundurin verður í hølum felagsins, týsdagin 5 mars, kl 19,30 Skrá sambært lóg felagsins. Heilsan nevndin Út- & Sjónvarp LEIGA FLATSKERM SO HEVUR TÚ ALTÍÐ EITT TÓL SUM VIRKAR.ÓKEYPIS TÆNASTA OG ÚTKOYRING.EINKI DEPOSITUM. RADIOVERKSTAÐIÐ TLF 251160 Ymiskt Maskinbindi treff Um áhugi er, verður maskinbindi treff í Kvívík vikuskifti 8. og 9. mars. Byrja verður kl 19 fríggjakvøldi og kl 10 leygamorguni. Kostnaður 100 kr. At hava við lampu, okkurt pálegg ella kaku og tað góða lagi. Tekning við at ringja og skriva hvat tit hava við. Tlf 227701 Páskareggjatombola PÁSKAREGGJATOMBOLA við uml 500 páskareggum, verður í Glæmuni í Kvívík sunnudagin 3 mars kl 16. Kaffi og køkur til sølu. KFUM skótarnir í Kvívík Týðing av leiki úr donskum til føroyskt Søkt verður fólki at týða leik úr donskum til føroyskt. tlf. 268296 268296