fríggjadagur 1. mars 2013síða 17

17 Fríggjadagur 1. mars 2013 · Nr. 25 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Føroysku kvinnurnar eru evropa­ meistarar á arbeiðsmarknaðinum – men fáa ov lítið burturúr Í tí sambandi fer henda tíðargrein at snúgva seg um tann táttin, sum fram um allar hevur skapt fyritreytirnar fyri kvinnufrígering og javnstøðu: nevnliga støðan hjá kvinnum á arbeiðsmarknaðinum - og harvið teirra fíggjarliga grundarlag fyri fríum tilveruvali. Vit skulu ikki so nógv ára­ tíggjur aftur í tíðina, tá tað var undan­takið, at konan arbeiddi úti, sum man segði. So seint sum við fólka­teljingina í 1977 vóru einans 35% av kvinnunum á arbeiðs­ marknaðinum, mótvegis 83% av monnunum. Síðan tá er hend ein sonn koll­velting. Longu í 2010 kundu vit stað­festa, at heili 81% av kvinn­unum eru virknar á arbeiðs­ marknaðinum. Hetta er fyri arbeiðsfjøldina heilt upp í 74 ár. Brúka vit Eurostat-markið fyri arbeiðsfjøldina, 15-64 ár, eru før­ oysku kvinnurnar komnar heilt upp móti 90% í vinnutíttleika. Hetta er eitt beinleiðis úrslit av eini tí størstu sam­felags­ broytingini í Føroya søgu, sum tók seg upp í 70- og 80-unum, og sum hevur skapt ta dynamisku norðurlendsku vælferðarskipan, vit kenna í dag. Føroyskar kvinnur størsta vinnutíttleikan í Europa Føroysku kvinnurnar eru við hesi miklu ferð ikki einans komnar upp undir liðina á monnunum á arbeiðsmarknaðinum, men tær eru eisini komnar so langt upp í vinnutíttleika, at tær hava yvirhálað kvinnurnar í øllum londum í Europa. So sum tað greidliga gongur fram av næstu myndini. Í øllum aldrum eru føroyskar kvinnur tær virknastu Frá teim yngstu til tær elstu eru føroysku kvinnurnar tær virknastu á arbeiðsmarknaðinum – eisini um vit samanbera við Ísland, har fólkið annars ber orð fyri at hava methøgt arbeiðsvirkni. Legg serliga til merkis tað, sum myndin niðanfyri vísir, at í elsta aldursbólkinum – um pensjónsaldur og eldri – eru tað framvegis um 40% av kvinnunum, sum hava eitt virkið tilknýti til arbeiðsmarknaðin, samanborið við um 5% í Danmark og hinum ES-londunum. Men kvinnurnar eiga bert 39% av lønunum... Omanfyri kunnu vit staðfesta, at føroysku kvinnurnar eru líka so virknar sum menninir á arbeiðsmarknaðinum. Sama sæst av myndini niðanfyri, at kvinnurnar eru umleið helvtin av øllum løntakarunum í Føroyum (49%). Men so brotnar tann vakra myndin, tí her framgongur eisini, at hóast javnstøðuna í tali, so er stórur ójavni í býtinum av øllum útgoldnum lønum, har kvinnurnar bert eiga 39%. Stórur inntøkumunur millum kynini Í myndini niðanfyri verður samanborið millum miðal ársinntøku hjá kvinnum og monnum. Av tí at tað er eitt sindur ymiskt millum aldursbólkarnar, havi eg tikið tann aldursbólkin fram í hesum dømi, har inntøkan hjá bæði kvinnum og monnum er upp á tað mesta, og har tey eru flest í tali, nevnliga 42 ára gomul. Her eru allar inntøkur taldar við, A- og B-inntøkur, kapitalinntøkur, veitingar, studningar og pensjónir. Áðrenn skatt er inntøkan hjá hesum 42 ára gomlu monnum 55% hægri enn hjá kvinnum. Aftaná skatt er munurin nakað minni, tó enn er inntøkan hjá monnum 47% hægri. At munurin verður útjavnaður nakað aftaná skatt, skyldast eini progressivari landsskattaskipan, sum enn var galdandi fyri uppgerðarárið 2010. Hesa útjavningina skulu vit ikki vænta at síggja, tá inntøkurnar fyri fyrsta flatskattaárið 2012 fara at gjørdar upp næsta vár. Niðursett arbeiðstíð ein orsøk til inntøkumunin Fleiri orsøkir eru til stóra inntøkumunin millum kvinnur og menn. Hóast vit hava líkaløn í Føroyum, so sáttmálalønin er tann sama fyri menn og kvinnur á sama stigi, kemur ein lønarmunur fram av tí, at menn oftari enn kvinnur sita í teim betri løntu størvunum. Men størsta orsøkin til tann stóra munin í samlaða lønarmassanum (sum m.a. sæst í lønargjaldingunum) og í miðalinntøkunum er tó at finna í tí veruleika, sum myndin niðanfyri avdúkar. Her síggja vit ein ógvisliga stóran mun í arbeiðstíðini hjá kvinnum og monnum. Einans 17% av monnunum men heili 55% av kvinnunum arbeiða niðursetta tíð (t.v.s. minni enn 35 tímar). Av hesum er sjálvsagda úrslitið, at inntøkurnar hjá kvinnum verða so nógv minni enn hjá monnum. Eisini onnur viðurskifti gera inntøkugrundarlagið minni hjá kvinnum. Tað eru tær, sum fara í niðursetta løn við barsilsfarloyvi. Tað eru tær, sum í tíðarskeiðum fara úr arbeiði fyri at vera heima hjá børnum, meðan tey eru smá. Eins og tað eru tær, sum fara frá arbeiðinum í nógvum øðrum førum í samband við sjúku og aðrar trupulleikar í familjuni. Næsta fríggjadag verður altjóða kvinnudagurin 8. mars hildin kring heimin til tess at hátíðarhalda og stimbra stríðnum fyri kvinnurættindum og javnstøðu millum kynini, heima og á øllum samfelagsøkjum. tíðargrein Hans Pauli Strøm fyrrverandi løgtings- og landsstýrismaður fyri Javnaðarflokkin Tórbjørn Jacobsen Jóannes Eidesgaard Hans Pauli Strøm Hergeir Nielsen Jógvan Sundstein Edmund Joensen Framhald á næstu síðu