fríggjadagur 8. mars 2013síða 15

15 Fríggjadagur 8. mars 2013 · Nr. 28 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Frá Thule til Gedser Ú r Thule í Grønlandi suður til Gedser á Falster, liggur so alt tað danska kongsveldi og ringdi seg um okkum føroyingar, alt havøki okkara og kæra móðurland okkara Føroyar. Val verður í Grønlandi týsdagin. Grønland hevur, eins og Føroyar, verið fyri stórum avbjóðingum, og ofta hevur tað verið soleiðis, at onnur enn grønlendingar hava tikið týðandi avgerðir fyri grøn­ lend­ingar. Vit kenna allar tær kiksaðu søgurnar, tá danir fluttu grøn­ lendskar veiðumenn av ísfløtu­ nu­m í útjaðaranum inn í háhúsini í Nuuk, og eisini minnast vit, tá amerikumenn fluttu grøn­lend­ ingar til Qaanaaq, tá teir stutt eftir krígslok skuldu gera sær ein skansa í Thule, Blue Jay, kallaður. Men nú sæst vend vera komin í, størri vend enn okkum føroy­ing­ um er fyri, og eingin sæst longur so mikið sum hugsa um at taka grønlendingar av ræði í teirra egna landi. Valstríð er í Grønlandi, og nógv­ ir fløktir ríkisrættarligir spurn­ ingar verða rakaðir upp og vendir. Hóast føroyingar sum nevnt liggja miðskeiðis á leiðini úr Thule til Gedser, so eiga teir ongan lut í grønlendsku ráevnisvinnuni, meðan danir hava tryggjað seg, so tað forslær. Í áratíggir hava føroyingar javnan tikist við størri spurning­ um á sjálvstýrisleið, men ásannast má, at tað er harðvunnin dráttur, sum tungur hevur verið at fáa inn um stokkin. Ø ðrvísi er í Grønlandi, sum vit hava havt lyndið at undirmeta í tílíkum spurningum, men sum nú fer strúkandi framvið okkum føroyingum. Meðan radikalir sjálvstýris­ menn í Føroyum hava fingið sær identitetin upp á pláss við Danne­brogssskeltum í reversinum og støðugum biddaragongum til Danmarkar eftir meira blokki, síggja vit grønlendingar fara hin­vegin og taka á seg alt fleiri og meiri týðandi uppgávur fyri at røkka einum sjálvstøðugum óheft­ um búskapi. Her er sanniliga munur á monn­um - og kvinnurnar standa ikki aftan­fyri. Formaðurin í Siumut, Aleqa Ham­mond, segði um dagarnar við donsku TV-avísina: “Siumut namminiilivinnissamik kissaateqarpoq. Ataatsimoortumik tapiissuteqartarnermik aaqqissuussineq qimakkusupparput. Nunarput oqartussaaffinnut tamanut akisussaalerusuppoq. Nunatta siunissami naalagaaffeqatigiinnerup avataani nunatut namminiilivinnissani sulissutiginiarpaa, Siumup siulittaasua DR-imi nutaarsiassanut oqarpoq. Aleqa Hammond, Siumut” “Siumut ynskir frælsi. Vit vilja burtur frá blokkstuðulsskipanini. Grønland ynskir at taka ábyrgd á øllum økjum. Frameftir fer Grønland at arbeiða fyri einum sjálvstøðugum landi – uttan fyri ríkisfelagsskapin,” segði Siumut-formaðurin Aleqa Hammond við DR-Tíðindi. S imut er grønlendski javnaðar­ flokk­urin, og Jonathan Motz­feldt, sáli, fyrrverandi lands­ stýris­formaður, var formaður í hesum flokki í eitt mannaminnni, og ikki minnast vit, hvørki flokk ella formann, hava verið serliga víðgongdar á sjálvstýrisleið. Men nú er so vent í holuni. Kuupik Kleist, sitandi lands­ stýrisformaður kemur úr tí loys­ ingarsinnaða Inuit Ataqatigiit og týðiligt er, at nýggja Siumut hevur lagt seg í kjalarvørrin á IA. Eingin ivi er um, at grønlend­ ingar eru við at flyta seg, og teir stóru spurningarnir verða vendir, tá tær stóru avgerðirnar skulu takast. Vit føroyingar liggja tíverri so nógv tyngri í sjónum. Vit fingu okkara tiltiknu lóg um al­ tjóðarættarligar sáttmálar í 2005, tá vit bundu okkum munandi longur niður, enn neyðugt var. Lóggávan í hesum máli var orðað soleiðis, at hon kom at styrkja danskan statsrætt heldur enn altjóða fólkarætt. Lógin gjørd­ist snøgt sagt eitt amboð til at endur­vinna danskt fullveldi og yvirvaldsrætt yvir Føroyum til bága fyri núverandi og framtíðarføroysk krøv um tjóðarrættindi og rætt til at stovna egið ríki. Talan var í stóran mun um at dagføra danskan yvirvaldsrætt, grov álop á føroyskt fólkaræði, og í stóran mun vóru rættindi hjá Føroya Løgtingi og Føroya fólki lóggivin burtur. Frælsið til at liva og virka kom undir strangar avmarkingar, og møguleikarnir fyri at røkka altjóða avtalum, sum vit kundu rokkið sum limur í millumtjóða felagsskapum, fóru fyri skeyti. Ongantíð fyrr hava vit sæð eina so grova niðurgering av Løgtingsins myndugleika. Vit fingu “Kongeriget Dan­ mark for så vidt angår Fær­øerne,” spjaldra á okkum, og liggja nú tyrvdir niður ímill­um bonkar­ endarnar í ríkisfelagsskapinum. Niðurlaging av føroyskum rættindum: • ” Såvel statsretligt som folke­ retligt er Kongeriget Danmark ét folkeretssubjekt, (én stat).” • føroyingar hava ongi rættindi sum fólk, • danska ríkið er eitt eindarríkið, • tað er bert ein tjóð í danska ríkinum, • alt vald liggur hjá donskum myndugleikum, • løgtingið hevur ongar heim­ild­ir, sum danska stjórnin ikki loyvir, • Føroyar og Grønland skulu frameftir samráðast í felag, • Føroyskur uttanríkispolitikkur skal sampakka við heildar­ áhugamál Danmarkar, • Donsk grundlógarbroyting er neyðug, um Føroyar skulu hava sjálvstøðugan uttan­ríkis­ politikk.. S um vanligt er í størri málum sum td. uttanríkispolitiskum viðurskiftum, flatskattalætta- lógini, og forskattingina í pen­sjónsskattalógini, so verða altíð størri lóggávur, sum eru sniðgivnar til at lumpa og lirka, kuppa og ræna pening og virði frá fólkinum, sníktar gjøgnum løgting okkara, ofta á náttartíð, uttan lógareftirkanningar, uttan hoyringar og við frávikum frá øllum parlamentariskum tíðar­ freistum. Vit søgdu ABC flokkunum hvørja dáragerð teir vóru í ferð við at fremja í sambandi við tiltiknu lógina um altjóðarættarligar sáttmálar í heimildarlógina, men teir lurtaðu ikki. Seinni settu teir sjálvir alt tað føroyska embætisverkið til at skriva sær eina visjón fyri framtíðina, galdandi frá 2015. Henda Visjón 2015 kom so út í bók, og har lesa vit ma. í V isjón 2015 hjá ABC lands­stýr­ inum 2004-2008: • “stórstu forðingarnar í altjóða­ gerðini eru stjórnarrættarligu viðurskifti okkara, ið eru ein avmarking, tá ið tað ræður um limaskap í ymiskum millumtjóða felagsskapum.” • “Formligu viðurskifti Føroya við danska ríki eru stórsta einstaka forðingin fyri, at Føroyar sum land kunnu luttaka á jøvum føti við onnur lond” síða 20 í Visjón 2015. Also – júst presis tað sum vit søgdu teimum frammanundan, fingu teir í heysin aftan á aftur – ikki frá okkum í andstøðuni, men upp á skrift frá tí óhefta føroyska embætisverkinum. Soleiðis er tað í Føroyum, men soleiðis er tað ikki í Grønlandi, har vit, skil og trúgv upp á eina Í danska vikublaðnum, Familie Journalen, var ein teigurin kallaður: “Fra Thule til Gedser” tíðargrein Hergeir Nielsen fyrrverandi løgtingsformaður og løgtingsmaður fyri Tjóðveldi Tórbjørn Jacobsen Jóannes Eidesgaard Hans Pauli Strøm Hergeir Nielsen Jógvan Sundstein Edmund Joensen Kuannersuit, Kvanefjallið Heimsins størstu nøgdir, 5 mió. tons, av sjáldsomum evnum evnum liggja fjald í Kuannersuit, Kvanefjallinum, 2 km uttanfyri Narsaq. Harumframt eru 0,12 mió. tons uranoxid, 0,99 mió. tons sink, og 3,09 mió. tons natriumfluorid at finna her í fjallinum Foto: Mortan Rasmussen/Scanpix Framhald á næstu síðu