fríggjadagur 15. mars 2013síða 16

Fríggjadagur 15. mars 2013 · Nr. 31 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Í kjaki um dagarnar sig­ ur løg­maður Kaj Leo Jo­ hanne­sen, at “komm­unu­ skatt­urin nú er størri enn lands­skatturin, lægru inn­ tøk­urnar verða sera hart skatt­aðar í komm­unu­skatt­ in­um, og ikki í lands­skattin­ um”, og leggur aftrat, at “tey, sum forvinna 200 tús­und +, gjalda umleið 90% av øllum landsskattinum, sum vit fáa inn. So nú eiga komm­ un­urnar tørn at lætta meira um hjá lágløntum.” “Meira láglønt hava eft­ir, størri er vælferðin hjá teim­ um. Inntøkubýtið mill­um land og kommunur er far­ið heilt av sporinum, tað veit eg sum fyrrverandi komm­ unu­politikari í Havn”, sigur løg­maður, sum leggur aftrat, at “komm­unur­nar hava ikki nógv at gjalda í mun til land­ ið!” Viðhvørt ivast ein í, hvørj­ um landi løgmaður býr í. Vanligt er at brúka lands­ skattin at javna við. Men tað virkar ikki soleiðis, at tað almenna fyrst minkar íløg­ urnar til vælferð, fyri síðan at spæla bóltin yvir til komm­ unurnar, sum skulu gera tað sama. Ti so verður als ongin vælferð. Sitandi samgonga hevur heldur ikki lætt um hjá lágløntum. Yvirhøvur ikki. Samgongan hevur givið teim­ um vælløntu 300 miljónir í skattalætta í landsskattinum. Og fyri at fíggja tað hevur hon tikið allar framtíðar pen­ siónsskattainntøkurnar frá kommununum. Komm­un­ur­ nar fingu 40% av pen­sjóns­ skattinum frammanundan, nú fáa tær null. Løgmaður tykist heldur onki at hava lært av at vera kommunalpolitikkari í Tórs­ havn. Í øllum førum fylgir hann ikki við í, hvat hendir í hansara egna býi. Við seinast samtyktu fíggjarlógini hjá Tórshavnar kommunu hava øll fingið eina beinleiðis lækk­ ing í skattaprosentinum upp á hálvt prosent og eina hækking av barna­frá­drátt­inum uppá 45%. Land­ið gav teimum væl­ bjarg­aðu skattalætta, men Tórs­havnar kommuna hevur givið øllum lægri skatt og barna­familjurnar hava fing­ ið ein mun­andi størri bata. Sam­stundis hevur komm­un­ an bæði hækkað systk­ina­frá­ dráttin og lækkað dag­stovna­ gjald­ið. Lækkingin av skattinum kemur øllum borgarum til góða, meðan hækkingin í barna­frádráttinum kemur teim­um hart trongdu barna­ familj­unum til góða. Hetta verð­ur gjørt fyri at lætta um ger­andis­dagin hjá støk­ um uppi­haldarum og barna­ familj­um. Kanska kundi løgmaður sagt borgarunum í høvuðs­ stað­num, hvørjar tænastur kommunurnar skulu av­ taka, fyri at lækka skattin enn meira, tí lágløntu barna­ familj­urnar í Havn stríðast enn við avleiðingarnar av skattaævintýri lands­stýri­ sins, sum bara tænti teim­um vælløntu. Okkara rakst­rar­út­ reiðslur í ár økjast við 7 mill. kr. Tað svarar til eina hækking á 1,3%. Men brúkaraprístalið er frá 2. ársfjórðingi 2011 til 2. ársfjórðing í 2012 hækkað úr 118,4 til 121. Hetta er ein vøkstur á 2,2%. Hetta merkir, at kostnaðarstøðið er hækkað væl meira enn vøksturin í rakstrarútreiðslunum. Gløggi lesarin sær bein­ anvegin, at flestu tænastur komm­unan veitir eru fyri­ mynarligar fyri tey lágløntu og barnafamiljurnar. So hvar skulu vit skerja? Skulu vit avtaka ókeypis Buss­leiðina? Skulu vit hækka dag­stovna­ gjøld­ini? Lækka systkina- og barna­frá­dráttin aftur og av­ taka góðar og bíligar væl­ferð­ ar­tænastur sum svimjing og kvøldskúla? Hvørjar tæn­ast­ur skulu vit skerja, fyri at fáa ráð til at lækka skatta­prosentið? Vit kundu eisini spurt løg­ mann, um vit skulu stongja Tilhaldið – eina útreiðslu, sum landsstýrið yvir nátt turk­aði yvir á kommununa – ella bókasøvnini, nú landið rind­ar minni enn helmingin av upp­hæddini, tað sambært lóg eigur at gjalda? Meðan landsstýrið lækk­ar landskattin við at taka fram­ tíðar inntøkur frá komm­ ununum til at geva teimum væl­bjargaðu, so royna komm- unurnar av øllum alvi at halda tænastustøðið til allar borgarar og dugna teimum gjøgnum frádráttir og tær skipanir, vit hava ávirkan á. Landsstýrið hugsar ikki um, hvussu vit skulu fíggja okkara vælferðartænastur, tá landið tekur inntøkurnar frá okkum uttan yvirhøvur at samskifta við kommunurnar um eina meira rættvísa loysn, ístaðin fyri flatskattin til tey vælløntu. Kommunurnar kundu slopp­ið at varðveitt pensjóns­ skatttin og opið og erligt gjørt eina avtalu um t. d. at hækka botnfrádráttin í komm­unu­ skattinum, tí tá hevði broyt­ ing­in havt røttu avleið­ing­ar­ nar fyri tey lágløntu eisini. Løgmaður hevur gjøgnum skattareformin tikið pengar frá kommununum at brúka til skattalætta hjá teimum vælbjargaðu – og nú krevur hann, at kommunurnar skulu lækka tænastustøðið fyri at spara, so tær fáa ráð til at veita teimum lágløntu skattalætta. Las á Portalinum nú ein dagin, at løgmaður Kaj Leo Holm Johannesen vil hava, at kommunuskatturin verður lækk­aður. Landsskatturin er farin niður, og tíðin er komin til kommunu­skattin, sigur hann. Onkuntíð plagar mann at taka til, at ringt er at blæsa og hava mjøl í munninum. Men eg vóni, at tað er hetta løgmaður hevur gjørt, og tískil hevur hann ikki hugsað seg um, tá hann skrivaði hesa útsøgn á Facebook. Eg rokni við, at tað eru nógv, sum ynskja at hava sum mest eftir at liva fyri, tá lønin kemur í hús hvønn mánað. At siga við sama munni, at vit skulu hava høga vælferð í Føroyum og, at kommunurnar skulu seta skattin niður, hongur ikki saman, tíverri. Landið ætlar at leggja eldraøkið út til kommunurnar at umsita, og nógvir kommunalpolitikarar halda, at tað er eitt gott hugskot, men vísa á tað eigur at verða rætt borið at, tá hetta verður gjørt. Men sum eitt annað oraðfelli sigur: brent barn ræðist eld. Royndirnar hjá føroyskum kommunal­politikarum er tann, at tá eitt økið verður lagt út, fylgir antin eingin peningur við (barnagarðsøkið) ella ov lítil peningur (barnaverndarøkið). Inntøkubýtið millum land og kommunur er farið av spor­inum, sigur løgmaður. Ja, tað kann vera nakað um tað, men hava landspolitikarar ikki ein stóran part av ábyrgdini av hesum? Tá tað manglar peningur í landskassanum, leggur mann avgjøld á vørur, og tá tað manglar peningur í kommunukassanum til bæði íløgur og eisini til tað lógarbundna, sum verður lagt út til kommunurnar at umsita, ja so er ikki annað at gera hjá einum býráði/bygdaráði enn at hækka skattin. Tað er heilt einfalt inntøka, sum ein kommuna hevur, og tað veit løgmaður eisini. Eitt hvørt býráð/bygdaráð hevur ábyrgd at veita sínum borgara ávísar tænastur, og tað veit løgmaður eisini væl. Um tað er ein hugburður millum lands­ politik­arar, at komm­unurnar brúka ov nógvan pening, og ikki veita sínum borgarum nóg góða tænastu, ja so hava landspolitikararnir møguleika at gera nakað við hendan trupulleika. Lands­stýrið hevur eftirlit við øllum kommunum í Føroyum. Landsstýrið hevur møguleika at stinga ein politikk út í kortið, har landsstýrið vísir á, hvørjar skyldur mann ynskir, at kommunurnar røkja.Hetta við einum samskifti við kommunurnar. Landsstýrið torir ikki at melda endaligt út og siga, at nú verður eldraøkið lagt út, og at tær kommunur, sum móttaka økið skulu hava eina ávísa stødd. Lands­politikararnir leggja økið út til kommunurnar at umsita, og vóna síðan, at komm­unurnar sjálvar finna saman í størri eindir. Nógvar royndir hesum viðvíkjandi vísa, at tað hendir ikki í stóran mun. Kommunalpolitikarar taka í nógvum førum við teimum skyldum, sum eru álagdar frá landspolitiskari síðu. Eitt er inntøkubýtið millum land og kommunur. Eitt annað er ábyrgdarbýtið millum somu partar. Tað gerst fløktar og fløktari fyri hvønn dag, og tað er ein trupulleiki, sum landsstýrið kann loysa saman við kommununum. So harra løgmaður, saman hava vit ábyrgdina, sum lands- og kommunalpolitikarar av at loysa bæði tað skeiva inntøkubýtið millum land og kommunur, men eisini ábyrgdarbýtið millum somu partar. So tað er bara at finna arbeiðshandskarnar og tað góða arbeiðslagið fram fólkinum at frama. EYÐGERÐ MØRKØRE KRUSE Lesandi EYGA MÁLIÐ Lands- og kommunal­ politikarar eiga uppgávuna í felag HEÐIN MORTENSEN borgarstjóri kjak kjak Viðmerkingar og lesarabrøv til Sosialin skulu sendast til teldupostadressuna: post@sosialurin.fo Hvørjum veruleika livir løgmaður í? Samgongan hevur givið teim­um vælløntu 300 miljónir í skattalætta í landsskattinum. Og fyri at fíggja tað hevur hon tikið allar framtíðar pen­siónsskattainntøkurnar frá kommununum. Komm­un­ur­nar fingu 40% av pen­sjóns­skattinum frammanundan, nú fáa tær null