fríggjadagur 22. mars 2013síða 47

nr. 34 · 22. mars 2013 11 VIKUSKIFTI at vilja gera nakað, sum er til tað besta fyri hin særda. Í søguni røktar samáriu­ búgvin hendan fremmanda og hevur umsorgan fyri honum. Hann ger hetta uttan at hava tíð til tað. Endamálið er ikki at vilja uppnáa nakað fyri seg sjálv­an. Hetta verður ikki á nakran hátt kravt av honum. Miskunnsami samáriu­búgvin varð berørdur av støð­ uni og hann kundi ikki gera nakað ann­ að, enn tað hann gjørdi. Hendan frásøgnin er opin og kann skiljast ymiskt. Tað kompleksa og samstundis tað avbjóðandi í frásøgnini er júst, at hendan sjúklingasøgan leingi hevur verið ein avbjóðing í sjúkra­røkt­ ini og tann kvalitet vit leggja í um­ sorgan­ina fyri okkara sjúku, veiku og illa við­farnu. Dygdargóð røkt? Tá ið alt tað tekniska og instrumentella er avgreitt – er kvaliteturin so púrasta í lagi í sjúkrarøktini? Um svarið er ja – so er tað púra í lagi, at sárbærir sjúklingar liggja á rað úti á gongini! Um viðgerð og røkt eru vældokumenterað og útinnt eftir forskriftunum, so »heldur« tað jú í »Føroya Rætti« og í systeminum. Alt er krossað av og signerað inni á Cosmic og yvirvakingin er nøktandi avlisin! Medisinpumpan er konnektað og koyrir við rættari dosis og røttum heilivági. Sjúk­lingurin er vendur eftir skema og turt er lagt á, blóðroyndir eru tiknar og svar­ini eru kekkað av og handlað er upp á tað, sum skal handlast uppá – eru vit nøgd við kvalitetin? Pumputeknologiin krevur jú væl­ útbúgvin starvsfólk, men ein tekno­log­ isk pumpa er bert so góð tekniskt, sum tann er, ið dugir at nýta hana – einki amboð er betri enn handverkarin. Tað ræður um at minka um vandarnar og skipa arbeiðið trygt. Tryggleiki snýr seg um at skipa tryggar arbeiðshættir, sum hava til endamáls at fyribyrgja, at óætlaðar hendingar henda. Tekniskir før­leikar verða høgt virðismettir í okk­ara samfelag í dag. Alt tað instru­ mentella og tekniskt rætta er sjálvsagt ein týdn­ingarmikil partur av at veita trygga viðgerð og røkt – men er hetta tað sama sum at veita kvalitet til hin ein­staka? Kvalitetur til hin einstaka! Tá ið vit eru í eini sárbærari støðu, verða vit veruliga var við, hvussu bundin vit eru av hjálp frá øðrum menniskjum – hetta kann gerast ein av treytunum í lívi okkara. Ómetaliga nógv er upp á spæl hjá okkum. Sum menniskjur geva vit okkum upp í hendurnar á eitt nú lækn­um og sjúkrarøktarfrøðingum, tá ið vit gerast sjúk ella fáa skaða. Tað er tí ein skylda hjá læknum og sjúkra­røktar­ frøðingum at taka væl ímóti og ganga á møti tí áliti og vón, sum natúrliga er til staðar millum menniskjur. Góð kvalitetsrøkt hevur í sær nøkur kjarnuvirðir. Dygdargóð røkt bindur ikki bert saman eina pumpu, eina teldu ella eina góða skjalfesting – men sam­skiftir við einstøku menniskjuna. Framúrskarandi dygdargóð umsorgan og røkt sær, sansar, lurtar eftir og skilir hvat tú hevur at siga – tekur hetta til sín, sum ein natúrligan part av at ganga tær á møti. Etikkur og empati Menniskjan kann særast og vanærast – eingin hevur hug at liggja útsett, sár­ bær og ússalig á gongini. Snýr etikkur seg um eftirtankar og um­hugsni fyri hesum spurningum? Tað snýr seg um spontanitet, sans­ andi varhuga og spontant at liva seg inn í tað, vit øll hava ímillum okkum, tí vit eru sárbær og knýtt at hvørjum øðrum – vit eru menniskjur settar inn í eina við­kvæma lívs- og náttúruringrás. Av tí at eg sjálv eri sárbær, kann eg ímynda mær meg sjálva í støðuni hjá einum øðrum og skilja ein annan, sum er ein sárbær menniskja eins og eg sjálv. Júst tí kann hin veiki vekja eina áheitan á meg um at fáa mína viðurkenning - og fáa hana uttan drál. Tú hevur óendaligt virði! Avbjóð­ ingin er at skilja teg tá ið tú ert veik og sjúk – at skilja tann veika og útsetta í rúmi og tíð og vilja kempa fyri at slepp­ ast kann undan at nakar liggur útsettur, sárbærur og ússaligur úti á gongini! Steðga á eina løtu! Gang álitinum og vónini á møti! Mynd: tilvildarlig Marjun Thomsen saman við Kari Martinsen, ið er norskur sjúkrarøktarfrøðingur og umsorganarfilosoffur. Hon ávarar ímóti »gøremålstravelhed« í sjúkrarøktini, tí hetta ger, at vit ikki síggja tað sum er ímillum okkum menniskju – her sipar hon til álit og vón, miskunnsemi og umsorgan, og tað at tú og eg tora at vera opin og siga okkara hugsan við hvønn annan. Seinasta bók hennara »Løgstrup & sygeplejen« kom út í 2012