mánadagur 25. mars 2013síða 24

Mánadagur 25. mars 2013 · Nr. 35 24 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Leiðslan í Búnaðar­grunn­ inum má skiftast út, øll sum hon er, um mjólkar­fram­ leiðsl­an skal hava lív laða her á landi. Ein bóndi fyri, og annar eftir eru givnir, og aðrir fylgja eftir. Høvuðsorsøkin er tann fram úr vánaliga viðferðin, sum bóndurnir fáa frá Bún- aðargrunninum. Áðrenn Búnaðargrunn­ur­ in bleiv settur á stovn, høvdu vit eitt jarðarráð, mann­að við 3 monnum, allir bún­aðar­ menn. Nú er Búnaðarfelagið deilt í 2: Búnaðarstovan og Bún­aðargrunnurin. Búnaðargrunnurin er mann­aður við 5 fólkum. Mær kunn­ugt, setur Landsstýrið 3 limir, bóndafelagið 1 og óðalsfelagið 1. Stýrið eig­ur at hava hollan kunn­leika til landbúnað og fíggjar­ viðurskifti. Eg yvist um hend­an samansetingin er tann rættað, og sæst lítið og onki til arbeiði, sum leiðslan eigur at gera fyri vinnuna. Mær kunnugt, hevur stýris­ for­maðurin privatáhugamál í vinnuni, og er tað sera óheppi at seta slíkan í ein so tíðandi sess, tá gegnistrupulleikar kunnu standast av tí. Enda­ málið við grunninum er at fíggjað alla vinnuna, og viðgera allar lániumsøknir eftir somu mannagongdum, við virðing fyri vinnuni. Tað tikist langt ífrá at verða so. Hví óðalsfelagið skal hava 1 lim er óskiljandi, av tí at búnaðargrunnurin bert varðar av peningi hjá festu­bóndum, og hevur sum høvuðsmál at fíggja land­ búnaðar-vinnuna. Í 1970-unum var mjólkar­ framleiðslan í Føroyum umleið 3,7 mió. litir um árið, og av tí at tað var væl minni enn tørvurin, tóku 3 bóndur seg saman at stovna eitt mjólkavirki og at fáa gongd á velting og bygg­ing av nýggjum fjósum. Menn­ irnir vóru Fritleiv Joensen, táverandi formaður í Jarðar- ráðnum, Hanus Johannesen, ì Miðstovuni á Sandi og Óla Chr. Debes av Oyrareingjum. Allir mjólkarframleiðarir. Í ár 1977 blivu einir 6 bóndur, sum høvdu rímuliga gott dyrkilendi, bidnir um at møta uppi á Jarðaráðnum fyri at tosa um, hvussu farast skuldi fram, fyri at fáa so nógvan bø veltan so skjótt sum gjørligt. Allir vóru við uppá at fara í gongd, og Jarðarráðið var viðspælari og kveikjari, sjálvandi. Í 1979 var longu nógv jørð velt, og fleiri nýggj fjós bygd, og framleiddu við fullari orku. Í uml. 1991 var framleitt gott og væl tað sum markn­ að­urin hevði tørv á, og Mjólkar­virkið setti kvotur á í mun til tað sum hvør framleiðari hevði framleitt tey seinastu 5 árini. Kvoturnar vóru so øktar naka eftir hondini sum eft­ ir­spurningurin eftir mjólk øktist, og í dag er fram-leiðsl­ an um 7 mió. litrar um árið. Tað var eitt bragd. Tað var gott lag millum bóndur sínamillum, og mill­ um bóndur og jarðarráðið. Tíðin gongur, og tíðirnar skifta. Fjósini sum vóru bygd í 70-unum eru nú niðurslitin, og ótíðarhóskandi, og mugu umvælast ella helst endur­ nýggjast, um framleiðslan skal halda fram. Haraftrat eru fleiri krøv sett til djóra- trivnað, umhvørvið o.a. Hesi gomlu fjósini eru øll básafjós, ið ikki verða loyvt meira í øðrum londum, og mugu tey nýggju fjósini verða leysg­ ongu-fjós, ið eru nógv djóra­ vinar­ligari og betri fyri heils­ una hjá bóndanum, ið skal mjólkað neytunum. Nú er tað so heppið, at bónd­urnir eiga einar 250 mió. kr. í virðum ( reinum pen­ingi, aktium og øðrum virðis­brøvum ) á festi­konto, fyri jørð, sum jarðarráðið / búnaðar-stovan hevur selt av landsjørð. Tað er nú komi undan kavi, at leiðslan í grunninum hevur klossa eini 20 mió. kr. burtur, sum er peningur hjá vinnuni, til okkurt íløgufelag. Hetta eru skakandi tíðindir. Bóndir, ið hava festikonto, missa helmingin av inni­ støðuni á eina felagskonto. Teir kunnu søkja av felags­ konto­ini, javnbjóðis við aðrar, við ongari festikonto. Orsøkin til at ein festari hevur festikonto, er at hesin hevur mist jørð og harvið er rakstrar-grundarlagið versna munandi. Hesir eru alla­tíðina í vanda fyri at missa meira fyri lítið og lætt. Sum árini ganga, er minni og minni eftir av lendi, til lønandi rakstrar-møguleikarnar hjá hesum festarum. Hesir royna at fóta sær og hava áræði til framtíðarloysnir, har festipeningurin er partur av loysnini. Teir verða nærm­ast vendir í hurðini á bún­aðar­ grunninum, tá teir kom við ætlanum sínum. Ikki so frætt sum eitt virðuligt prát við nevnd og leiðslu er møguligt. Ei heldur gevur leiðslan og stýrið sær so frætt sum stundir til at vitja bóndan/ umsøkjaran. Eg skiljið ikki hvat teir sita har til, tá teir ikki kunnu geva sær stundir at tosa við mjólkavinnuna. Tað er at halda umsøkjaran, vinnuna fyri háð og spott. Mærvitandi vera tey lønt av peningi hjá bóndunum. Vansin er, at tað sita nakrir inkompitentir igno­rant­ar og blokera allar um­sóknir, sum koma inn til búnaðargrunnin, við grund­gevingum, sum eru burtur úr vón og viti. Tað gongur órímuliga long tíð frá tí at umsøknin er farin inn, til eitt svar kemur. Tá so svarið endiliga kemur, og er ein so heppin at fáa játtan, eru krøvini til trygdina so órímulig, at ein øtast við. Ein kann koma í óføri um ein góðtekur teirra treytir. Trygdin er als ikki í sam­ svar við lánistøddina. Tann kravda trygdin fyri at fáa lán úr grunninum er út um alt mark, har tað verður kravt veð­setingar av privatari ogn, húsi og heimi v.m. fyri at fíggja almenna ogn, sum fell­ ur aftur til landið, tá bóndin er slitin upp, ella fer frá av arðari ársøk. Eitt fjós við 40 mjólk­ neytum gevst nú í summar, av tí at búnaðargrunnurin noktar fígging. Nógvir eru givnir, og aðrir fara eisini at gevast, orsaka av ótolandi / manglandi samstarvi við tann myndugleika, sum er settur fyri at hjálpa, í staðin fyri at mótarbeiða. Tað var jú Búnaðarfelagið, sum setti ferð á mjólkarframleiðsluna, sum Búnaðargrunnurin nú ger alt fyri at steðga. Tó fíggjað teir onkran einstakan mjólkaframleiðara, og gera órímuligan mismun millum umsøkjarar. Tað gevur onga meining bert at fíggjað onkr­ an ávísan, og ikki alla vinn­ una. Búnaðargrunnurin átti at havt hollan kunnleika til, hvat gongur fyri seg í vinnuni. Hetta tykist ikki at verða so, og fyrikemur tað seg, at ráðgevin, Gunnar Bjarnason, ger alt sum stend­ ur í hansara makt, fyri at forða fyri, at bøndur skulu fáa fatur á sínum peningi, til at endurnýggja, velta, um­vælað fjós, bygningar og annað. Hann hoyrur ikki heima í tí praktiska vinnu­lívin­um, og so leingi, sum hann hevur nakað at skulla hava at siga innanfyri mjólkar­framleiðslu verður eingin framburður, og framleiðslan steðgar upp um nøkur ár. Ein ráðgevið, eigur at uppsøkja tey, ið eru í vinnuni, og ikki goyma seg burtur á skrivstovu síni. Búnaðarstovan hevur ein ráðgeva, sum vinnan kann gagnnýta, og er tað ríkiligt til eina so líttla vinnu, sum okkara er. Sum er, er Búnaðar­grunn­ urin mótspælari av ring­ asta slag í mun til mjólkar­ bøndurnar, og tað átti at fingi alvorligar fylgjur. Hvar er eftirlitið, landsstýrið, hví gerð ongin nakað? Mær kunnugt, fíggjar bún­aðargrunnurin heldur ikki Mjólkavirkið Búnaðar­ manna, tí at krøvini til fígg­ ingina vórðu, eins og til mjólkarbóndan, órímulig og áfatulig. Hetta hevði kunna givið eina rentulækking, og harvið kundi Mjólkavirkið Búnaðarmanna fingið ein betri rakstur í felagið. Tað ber ikki til at hesin stovnur bara kann sleppa at sita afturá, og halda fram við hesum sálarliga ágangið á teir, ið royna at fóta sær og brenna fyri starvi sínum, har teir í samstarvið við okkara framkomna mjólkavirkið, ynskja at framleiða mjólk og mjólkarúrdráttir til allar føroyingar. Tað tikist sum grunnurin einans hevur til uppgávu at heinta pening inn frá lántakaranum, og ongan áhuga í neyðugum broyt­ingum, t.v.s. lánveitan til nýggjar neyðugar íløgur. Onkur smartur løgtings­ maður hevur funni út av, at fæið í Búnaðaragrunninum er “Deyður kapitalur” og kann tí nýtast til annað. Ja, deyður er hann, og verður tað helst so leingi sum nú­verandi manning á grunninum verður sitandi, men sannleikin er, at mjólkar­ framleiðarirnir hava alstóran tørv á hvørjum oyra, fyri at fóta sær. Um ikki skil fæst á, verð­ ur tað helst neyðugt hjá framleiðarunum at royna aðrar loysnir, fyri at fáa síni rættindi framd. Tá løgtingsfólk ikki hava hóming av hvat gongur fyri seg á búnaðarøkinum, er væl skiljandi, at sovorin hugskot kunnu koma fyri. Tað kann bara ikki góðtakast, at okkara fólkavaldu ikki seta seg inn í hvat gongur fyri seg innan búnaðarøkið, sum umfatar umsiting av helvtini av øllum lendi í landinum. Har eru helst ov fáar stemm­ur at heinta. Tað ber ikki til, bara at sita hendur í favn, meðan vinnan bløðir út. Nøkur orð um búnaðargrunnin og skilið har kjak Óla Jákup Müller, Fritleiv Joensen fyrrverandi bóndi fyrverandi bóndi og formaður á Jarðarráðnum Borg l Runavík, tel. 477272 l Klaksvík, tel. 455149 l www.borg.fo HARO 3-stAv pARkettgólv Eik hvítt bustað matlakk 13,5x180x2200 mm nú 219,- FYrr 369,- glAsvev pAkkAtIlBOÐ 25 MtR. glAsvev / 10 ltR. líM / 10 ltR. MálIng nú Bert 699,- spar 337,-