mánadagur 15. apríl 2013síða 24

Mánadagur 15. apríl 2013 · Nr. 42 24 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Eg kann taka undir við nógv­um av tí, sum stendur í greinini, og eg ivist ikki í, at tær kenna væl til menn­ing­ina hjá børnum, og at tær eisini vita ikki so lítið um fólkaskúlan. Men eg er ikki samdur í niðurstøðuni, sum tær koma til. Tí hesar við­ merkingar til greinina. Mín vitan um føroyska fólka­skúlan er frá royndum sum lærari í føroyska skúla­ verkinum í meira enn tríati ár. Seinastu knøpp tíggju árini sum fyrstilærari, seinastu trý árini sum leiðari í fyrsta komm­unala forskúlanum, sum bleiv stovnaður eftir fólka­skúla­lógini frá 1997, har ið heim­ilað er kommunum at stovna forskúlar, sum eru partur av fólkaskúlanum. For­skúlin í Eysturkommunu bleiv stovnaður í 2010, so hann hevur sløk trý ár á baki. Eg skrivi út frá royndunum, vit hava gjørt hesi sløku trý árini.. Mín fatan er, at forskúlin, soleiðis sum hann er skipaður í Eysturkommunu, er eitt sera gott tilboð til tey 6-áragomlu. Forskúlin ger - við leiki og læru- yvirgongdina frá barna­garði til skúlan sera lagaliga. Hann er tann besta og lagaligasta yvirgongdin, sum eg kenni. Hetta er nakað, sum lærarar, sum hava tikið móti børnum í nógv ár, eru samdir í. Fyri at sitera en lærara her í Leirvík, sum í meira enn tríati ár hevur tikið ímóti næm­ing­ um í fyrsta flokki. Hann sig­ur, at tað ongantíð hevur verið so lætt at tikið ímóti 1. flokki sum nú, tey hava gingið í forskúla. Umframt at børnini fáa eina lagaliga yvirgongd frá barnagarði til skúla, so trívast tey sera væl í forskúlanum, og tey læra nógv. Ja, tey læra alt tað, sum nevnt verður í greinini hjá Marjuni og Jóhonnu, um­framt at tey læra so nóg annað, sum eg skal koma inn á seinni í greinini. Forskúlin er eitt útmerkað stað til at læra tað, sum Marjun og Jóhanna nevna í sínari grein. Men tað er serliga á einum øki, har ið forskúlin hevur nak­að, sum barnagarðar van­liga ikki hava, og tað er í menningini av mál­før­leik­an­ um, tí partinum, sum mennir málmedvitið hjá børnum, har ið arbeitt verður við at fáa børn at skilja samnahangin millum ljóð sum svarar til ein bókstav, sum hevur eitt navn, og sum verður skrivaður við einum symboli. Tað er hesin parturin av málmedvitinum, sum gransk­ingin hjá Jørgen Frost og Anne­mette Lønnegaard m.a. hevur tikið støði í. Í granskingini hava tey kannað tveir bólkar, sum tey so hava sammett aftaná. Ann­ ar bólkurin tók lut í tí, sum tey kalla málspøl, sproglege. Hin bólkurin gjørdi tað, sum tey vanliga gera. Børni vóru í forskúlaaldri. Báðir bólkarnir blivu kann­ aðir, hvussu teir vóru fyri máls­liga. Í kanningini bar til at fylgja við, hvussu tað gekst bólk­ unum, bæði teimum sum vóru væl fyri málsliga og teimum, sum vóru illa fyri. Stutt brot úr granskingini hjá teimum. Sproglege síða 40. Det er ikke svært at fore­ stille sig, hvilken vanskelig situa­tion svage elever stilles i, når de starter læseindlæringen med et udgangspunkt som kontrolgruppens svage ele­ver gør det. Resultaterne viser, at børnene i oktober snarere er mere usikre, end de var i august, meget kunne tyde på, at de efter 10 ugers dansk­ undervisning befinder sig i en slags kognetiv forvirring, hvor det lidt, de kunne fra starten, ikke kan udnyttes til forståelse af, hvad de skal gøre med de mange nye bogstarver. Nøglen til forståelse af det alfabetiske princip, at der til hver lyd i talen svarer et bog­stavtegn, er ganske enkelt ikke tilgængelig, og hermed er grundlaget lagt for de vil­kårlige læsestartegier, der bliver så svære at udrydde senere....... Sproglege síða 43. Samlet er det rimeligt at konkludere, at arbejdet med sproglegene både har en gene­rel effekt og en fore­bygg­ ende effekt. Ved at benytte sproglegene støtter vi således både de svage og de dygtige i deres læse- og staveudvikling. Tey, sum hava áhuga at seta seg inn í hetta, eiga at lesa bókina “Sproglege, til styrkelse af sproglig bevidsthed” Tað eru Jørgen Frost og Annemette Lønn­egaard, sum hava skrivað bókina. Vit hava í forskúlanum brúkt lesivegleiðarar at leggja okk­ um lag á í hes­um arbeiðinum, tað hevur víst seg at vera sera gott. Lesivegleiðarar kenna fortreytirnar fyri mál­ menn­ing, og teir vita, hvussu arbeiðast skal, fyri at hetta verður gjørt so væl sum til ber. Teir kenna gransk­ingar­ úr­slitini hjá Jørgen Frost og Anne­mette Lønnegaard, og teir hava umsett og tillagað tað tilfarið, sum tey hava gjørt. Jørgen Frost og Anne­ mette Lønnegaard vísa í sín­ ari granskina á, at um tað ikki verður arbeitt við mál­med­ vitinum hjá børnum, áðrenn tey byrja formliga læru i lesing, so kann tað enda við eini van­ lukku, serliga hjá børnum, sum ikki er væl fyri málsliga. Jørgen Frost og Anne­mette Lønne­gaard vísa á, at hetta ar­ beiðið við at menna mál­med­ vitið hjá børnum eigur at vera gjørt, tá ið børnini eru 6 ár. Um eg skal nevna eitt ting, sum eg haldi, at forskúlin hevur fram um aðrar skipanir, so er tað hetta arbeiðið at menna henda partin av málmedvitið hjá næmingunum. Men forskúlin kann eisini á øllum øðrum økjum menna næmingarnar, tað er heilt vist. At pástanda nakað annað er heilt burturvið, og hevur ikki hald í veruleikanum. Mín niðurstøða er púra greið. Forskúlin, soleiðis sum hann er skipaður í Eyst­ur­kommunu, er størsta fram­brot­ið í føroyskum skúla­skapi í nýggjari tíð. Eg vóni inniliga, at land og kommunur ganga saman um at geva øllum børnum eitt líknandi tilboð. Tað hevði gagn­að okkum øllum. Forskúlin í Eysturkommunu er eitt tilboð, sum er ment í Føroyum. Hann bleiv stovn­ aður eftir einum áliti, sum bæði pedagogar og lærarar í Eyst­urkommunu høvdu gjørt. Eysturkommuna fylgdi næst­ an øllum í tilmælinum frá hesum bólki. Síðani nakar viðmerkingar til nakað av tí, sum sagt verður í greinini, og sum eg ikki eri samdur í. Sagt verður í greinini – sum fakfólk á økinum kenna vit bæði skúlaskipanina og dag­ stovanøkið í Føroyum. Tað gera tit helst, men at tit ikki kenna forskúlatilboðið í Eysturkommunu, tað vísir greinin hjá tykkum. Tað sær heldur ikk út til, at tit kenna fólkaskúlan frá lærarasíðuni. Nøkur dømi Normeringing. Í Skúlaspíranum, sum er for­ skúlin í Eysturkommunu, er normeringin 1 starvsfólk til hvørj­ar níggju næmingar, helvt­in av tímunum verða lis­ nir av pedagogum, teir hava somu fyrireiking sum lærarar. Hetta er ein góð normering, har ið til ber at taka sær av einstaka barninum, tað hava vit sæð hesi sløk trý árini, vit hava havt forskúla. Fysisku karmarnir. Bæði umstøðurnar inni og úti eru góðar, tað høvdu tit sæð, um tit gjørdu tykkum tann ómak, at sett tykkum inn í viðurskiftini hjá Skúla­spír­ anum. Umframt alt tað, sum vanligir barnagarðar hava, so hava vit: • eina fimleikarhøll, har ið um­støðurnar til rørslu eru sera góðar. • eitt bókasavn, har næm­ ing­arnir altíð kunnu koma vitja • eina svimjihøll har ið for­ skúlanæmingarnir kunnu fáa undirvísing í svimjing, tí skúlin hevur svimjilærarar, sum hava neyðuga førleikan til hesa undirvísing. • eina miðhøll, har ið næm­ ing­arnir kunnu koma til fe­lagstiltøk, umframt at teir kunnu framføra, um teir hava eitthvørt, sum teir vilja vísa hinum næm­ing­ unum. Hesum gera næm­ ingarnir í forskúlanum brúk av. Viðvíkjandi mið­ høll­ini, so havi eg hug at nevna morgunsangin. Her fáa næmingarnir í for­ skúl­anum hvønn morg­un eitt tónleikaligt upp­liv­ilsi, umframt at teir koma at kenna nógvar sálm­ar, sum nógvir av for­skúla­næm­ing­ unum læra seg uttanat, utt­ an at nakar biður teir um tað. Skúlin er væl útgjørdur við ljóðførum og tón­leika­lærarum, sum eisini næmingarnir í for­ skúlanum kunnu fáa gleði av. Sagt verður í greinini – Vit seta hinvegin spurnartekin við, hvat henda politiska av­ gerð­in og fakligu tilmælini at koyra børnini í skúla eitt ár fyrr, byggir á. Her fari eg at enn einaferð at vísa á tað, sum eg fyrr havi sagt, nevnliga granskingina hjá Jørgen Frost og Annemette Lønnegaard. Hon sigur týðiliga, at tað kann vera skaðiligt, at børn koma í skúla, um tey ikki hava arbeitt nóg miðvíst við at menna málsliga medvitið. Hesum eri eg samdur í. Eg sigi ikki, at hetta arbeiðið ikki kann gerast í barnagørðum, Fríðfinnur Johnsson Skúlastjóri í skúlanum í Eysturkommunu »Nær skal barnið í skúla?« Viðmerking til greinina »Nær skal barnið í skúla?«, sum Marjun Nielsen og Jóhanna Lindenskov Joensen hava skrivað