týsdagur 16. apríl 2013síða 16

Mikudagur 17. apríl 2013 · Nr. 43 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 meldurin Áki Bertholdsen – Tølini eru ræðandi! Tað staðfestir Kristianna Rein, forkvinna í Diabetis­ felagnum í Føroyum. Diabetis, sum eisini er kallað tann sníkjandi drep­ arin, er vorðin ein rættilig fólka­sjúka. Mett verður, at í Evropa hava 35 milliónir fólk fingið staðfest sjúkuna, men mett verður somuleiðis, at onnur 30-35 milliónir fólk eru sjúk, uttan at vita av tí. Í Norðurlondum hava 1,3 milliónir fólk fingið staðfest diabetis og mett verður at líka nógv fólk hava sjúkuna, uttan at vita av tí. Í Danmark hava 300.000 fólk fingið staðfest diabetis og líka nógv ganga við henni, uttan at vita av tí. Í Danmark eru 70 nýggir tilburðir av diabetis – um dagin. Bara hendan sjúkan, einsa­møll, kostar danska heilsu­verkinum 31 milliardir um árið. Hvørt ár doyggja heili 3000 danir av diabetis! 6000 føroyingar Hvussu nógvir føroyingar hava diabetis, vita vit ikki reiðiliga, tí tað er ongantíð kannað. – Men mett verður, at ein­ir 3000 føroyingar hava fingið staðfest sjúkuna og har­afturat eru einir 3000 før­oy­ingar afturat, sum hava diabetis, uttan at vita av tí. Samstundis verður mett, at tað eru einir 250 nýggir til­ burðir av diabetis í Føroy­um um árið. Kristianna Rein sigur, at tað er ikki so løgið, at fólk kunnu ganga við diabetis í ára­vís, uttan at vita av tí. – Heilt ofta merkist lítið og einki, til sjúkuna, so tá ið hon verður uppdagað, er tað mangan í sambandi við onkra fylgissjúku, eitt nú í sambandi við, at sjónin er viknað, ella at trupulleikar við hjartanum og æðrakálking taka seg upp. – Men tá hevur sjúk­ling­ urin ofta havt diabetir í eini seks ella átta ár og hevur longu fingið varandi mein av sjúkuni. Og tað eru nettupp fylgis­ sjúkurnar, sum eru tann heilt stóri vansin við diabetis, tí tær eru rættiliga álvarsligar. Forkvinnan í diabetis­fel­ agnum vísur á, at diabetis er orsøkin hjá 40% av teimum, sum hava trupulleikar við hjart­anum og æðrakálking. Aðrar vanligar fylgissjúkur eru, at diabetissjúklingar missa sjónina partvís, ella heilt, at nýruni ganga fyri og at sjúklingar missa tær, ein fót ella ein part av bein­ inum. – Í Danmark vísa tøl, at í miðal liva diabetissjúklingar seks ár styttri enn fólk ann­ ars. Kristianna Rein sigur, at tað í hesum sambandi er tað ikki bara sjálv sjúkan, sum ger vart við seg, men tað er eisini nógv torførari hjá fólki við diabetis at fáa lívs­trygg­ ing, tí vandin fyri at doyggja ov tíðliga, er so stórur. Hon sigur, at sostatt er talan um ein ógvuliga stóran sjúklingabólk og samstundis er talan um eina sjúku, sum tað er øll orsøk til at taka í størsta álvara. Øvunda okkum Men er hetta so ein sjúka, vit í Føroyum taka í størsta álv­ ara? – Í Føroyum eru vit rætt­ iliga væl fyri á summum økj­ um afturímóti øðrum lond­ um, staðfestir Kristianna Rein. – Tá ið vit greiða øðrum frá støðuni í Føroyum, øvunda tey okkum rættiliga illa, at før­oyskir diabetissjúklingar hava ókeypis atgongd til reglu­liga fótarøkt. Kristianna Rein sigur, at ein serligur vandi við diabetis er, at blóðrenslið til beinini og føturnar, verður typt og tað endar mangan við, at tær, føtur og bein mugu takast. – Tí hevur reglulig fótarøkt avbera stóran týdning og eg ivist onga løtu í, at tað hevur bjargað mongum undan at missa ein gongulim. – Vit hava eisini eina góða skipan við kommunulækna, sum eru ókeypis at fara til og vit hava eina góða skipan við Heilsutrygd, tí heilivágurin er ikki dýrur. Samstundis hava vit ógvu­ liga vælvirkandi diabetis­ ambolatorium í Suðuroy og í Klaksvík, sum eisini røkir ein part í Eysturoy. Ørkymlandi Kortini ásannar Kristianna Rein, at gongdin seinastu tíð­ ina ørkymlar tey. – Vit hava at diabetis­ ambola­torium á Landssjúkra­ hús­inum, sum als ikki upp á nakran máta nøktar tørvin. Jens Andreasen, diabetis­ lækni, upplýsir, at á diabetis­ økinum á Landssjúkra­hús­ inum arbeiðir ein serlækni í diabetis, hann sjálvur, tveir dagar um vikuna, mánadag og hósdag. Har arbeiða eisini tveir sjúkrarøktarfrøðingar niður­ setta tíð, men tilsamans er talan 1,3 starv. Talan var um hálvtannað starv, men har varð eisini skarvað burtur av. Samstundis var einasti kostráðgevarin, sum burturav var til diabetissjúklingar, sagdur úr starvi. Tað er eingin, sum ivast í, at talan var um eitt spari­til­ tak og einki annað. – Eg kann ikki koma til aðra niðurstøðu, enn at hetta var ikki ein partur í eini serliga væl umhugsaðari ætlan og tað er ørkymlandi og ger sjúklingarnar ótryggar, sigur Kristianna Rein. Mett verður, at einir 3000 føroyingar hava fingið staðfest diabetis, sum er kallað tann sníkjandi dreparin. Men fryktandi er fyri, at einir 3000 afturat hava sjúkuna, uttan at vita av tí. Kristianna Rein, forkvinna í diabetisfelagnum í Føroyum, sigur, at tølini eru ræðandi. Í Føroyum er viðgerðin góð, men gongdin seinastu tíðina ørkymlar okkum, sigur hon Diabetis er orsøkin hjá 40% av teimum, sum hava trupulleikar við hjartanum og æðrakálking Ræðandi – Tað fáa so nógv fólk diabetis, at tað er ræðandi. Samgongan hevur sett hol á eina ætlan, sum ikki tykist at vera serliga væl umhugsað, men sum ætlandi skal bøta um viðgerðina. Nú er tann stóri spurningur um samgongan eisini vil játta pening til at seta ætlanina í verk, tí tað kostar pengar, sigur Kristianna Rein, forkvinna í Diabetisfelag Føroya Mynd: Álvur Haraldsen 6000 føroyingar hava ein sníkjandi drepara