týsdagur 16. apríl 2013síða 17

17 Mikudagur 17. apríl 2013 · Nr. 43 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 meldurin – Øll eru fullgreið yvir, at diabetisambolatiriið á lands­ sjúkrahúsinum forslær ikki, tí tey eru alt ov illa mann­að til at viðgera ein so stóran –og skjótt vaksandi- sjúk­ linga­bólk Avleiðingin av støðuni, og sparingunum, eru, at bíði­listarnir verða longri og longri og nú tekur tað fleiri mánaðir, ella ár, hjá diabetis­sjúklingum, at sleppa framat. Kostar pengar Harafturat er avgjørt, at við­ gerðin av diabetis skal leggj­ ast undir kommunu­læknar­ nar. Men hetta er ikki ein upp­ gáva, kommunu­læknarnir eru førir fyri at átaka sær, utt­an at teir verða førleika­ ment­ir til tað. Tað eru tey á Lands­sjúkra­ húsinum farin undir. Tey hava førleikament komm­ unu­læknarnar í Suður­oy, á Sandi og nakrar í Havn. Væntandi fer tað at taka tað mesta av árinum í ár at før­leikamenna allir komm­ unu­læknarnir. So hvørt, sum læknar­nir verða førleika­mentir, yvir­ taka teir diabetis­sjúklingar­ nar í sínum øki. Kristianna Rein sigur, at fyri tey kann tað vera tað sama, hvar viðgerðin er, bara hon er nóg góð. Men um hon verður nóg góð, veldst serliga um, antin politiskur vilji er til at brúka pening upp á at fáa hana at virka. Og tað er púra greitt, at tað verður ein avbjóðing. – Í løtuni arbeiðir ein nevnd við at útgreina, hvussu diabetis­økið kann leggjast út til kommunulæknarnar, men skal tað verða ein nøktandi skipan, verður tað als ikki ókeypis, sigur forkvinnan í Diabetis­felagnum. Øll eru samd um, at kost­ ráðgeving er alfa og omega í viðgerðini av diabetis. – Tí varð tað ómetaliga óheppið, at einasti kost­ráð­ gevari, sum burtur av ráðgav diabetis­sjúklingum, varð sagdur úr starvi. – Tá ið ein sjúklingur fær staðfest diabetis, er ein holl kost­ráðgeving fyrsti og al­ neyð­ugi parturin av við­gerð­ ini. – Men, sum støðan er nú, noyðast diabetissjúklingar bara at fara heima at googla seg fram til, hvussu og hvat, tey skulu eta, tí ongin kost­ ráð­gevari er og hetta er held­ ur ikki eitt øki, læknarnir vita so nógv um. – Verður kosturin lagdur um, kann sjúklingurin oftast lætna nøkur kilo og tað førir manga við sær, at tørvurin á heilivági minkar. – Mælt verður til, at tá ið ein sjúklingur fær diabetis, eigur hann at sleppa til kost­ ráð­gevara fýra ferðir tað fyrsta árið, hann eigur at sleppa til kostráðgevara tvær ferð­ir annað árið, og síðani eftir tørvi, annaðhvørt, ella triðja­hvørt ár. Kristianna Rein er sjálv við í arbeiðsbólkinum, sum skal gera tilmæli um, hvussu diabetis­viðgerðin skal skip­ ast framyvir. – Har hava vit roknað okk­um fram til, at skulu til­ mælini um kostráðgeving lúk­ast, verður neyðugt við fýra kost­ráð­gevarum til diabetis­sjúklingar burturav. Men tað verður eis­ ini neyðugt at styrkja kommunu­læknaskipanina við eyka manning, serliga sjúkra­røktar­frøðingum, sum hava ser­útbúgving í at við­ gera diabetis. – Nevnt hevur verið, at skulu kommunulæknarnir hava ein sjúkrarøktarfrøðing aftur­at, sær at viðgera diabetis­sjúklingar, skulu einir 25-30 sjúkrarøktarføðingar setast í starv í kommunu­ lækna­skipanini afturat. Men so verður neyð­ugt at serútbúgva sjúkra­røktar­ frøðingar beinleiðis til enda­ málið. Samstundis verð­ur leik­ lut­urin hjá diabetis­ambula­ torium at viðgera teir sjúk­ lingar, har sjúkan vísir seg at vera torført at hava tamar­ haldið á. Hinvegin sær forkvinnan í diabetisfelagnum eisini ein stóran trupulleika í, at nógv av kommunulæknastørvunum í Føroyum, eru mannað við skiftandi vikarum, sum bara steðga í dagar ella vikur, ella í besta føri, nakrar fáar mán­ aðir. – Eg veit ikki, hvussu tað letur seg gera at leggja diabetis­viðgerðina út til kommunulæknarnar undir hesum umstøðum, tí tað er ongin meining í at at før­leika­ menna ein lækna, sum bara steðgar í dagar ella vikur. Forða fyri sjúkuni Kristianna Rein vísir á, at er tað eitt, ið hevði loyst seg fyri samfelagsbúskapin, hevði tað verið at havt fyribyrjandi kann­ingar fyri diabetis. – Fylgissjúkurnar av diabetis eru ræðuliga dýrar fyri heilsuverkið, fyri ikki um at tala, hvat skerd arbeiðsevni kosta samfelagnum í mistum inn­tøkum. – Høvdu kommunu­lækn­ arnir fingið eina skipan, har teir hildu eitt vakið eyga við teimum, sum vóru í vanda­ bólkinum, høvdu nógvir diabetis­sjúklingar verið funnir nógv fyrr og sostatt kundu vit fyribyrgt, at nógv fingu varandi mein av fylgis­ sjúkum. Hon vísir eisini á, at verða fyri­byrgjandi kanningar gjørdar, ber eisini til at finna tey, sum eru í ferð við at fáa diabetis, men sum enn eru á einum undanstigi. – Við at broyta lívsstíl og kostvanar, ber mangan til hjá teimum at forða fyri, at tey nakrantíð fáa diabetis, ella í hvussu so er, at útseta sjúk­ una í fleiri ár. Forkvinnan í diabetis­felag­ num sigur, at tað eru bara nakrar einfaldar blóðroyndir sum skulu til fyri at staðfesta, um diabetis er til staðar, ella um ein sjúklingur er á einum undanstigi til diabetis. Annars heldur hon, at vit vit eiga at byrja longu í barna­gørðum, at leggja góðar kostvanar og livivanar niður í børnini. – Tað ber betri at læra egg­ ið enn at læra hønuna, held­ ur hon fyri. Sum støðan er nú, noyðast diabetis­ sjúklingar bara at fara heima at googla seg fram til, hvussu og hvat, tey skulu eta Royndirnar vísa, at tað eru nakrir heilt ávísir bólkar, sum eru í serligum vanda fyri at fáa diabetis. Kanningar vísa nevn­ iliga, at ættarbregði, krops­ligt óvirkni, kost­ur og fiti, hava ein avgerð­ andi leiklut. Diabetissjúklingar kunnu býtast sundur í hesar høvuðsbólkar: Hjá 37% av teimum, sum fáa sjúkuna er tað ættar­ bregði, sum ger seg gald­ andi, 30% fáa sjúkuna, tí tey røra seg ov lítið og hjá 25% er ovurfiti orsøkin til diabetis. Samstundis fáa lut­ fals­liga nógvar kvinnur diabetis, tá ið tær eru við barn, men so kann sjúkan hvørva aftur. Nakrir bólkar í serligum vanda Í Føroyum eru vit rættiliga væl fyri á summum økjum