hósdagur 18. apríl 2013síða 20

Fríggjadagur 19. apríl 2013 · Nr. 44 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 5. partur Óli Jacobsen Hetta var ein ræðulig tíð undir kríg­ num. Serliga 1941 var eitt hættisligt ár fyri okkara fiskimenn. Bara hetta árið fórust 12 skip av krígsávum um­framt 5 sjóforliss, 47 mans mistu lívið. Ein porkeningur fórst bein­leiðis av krígsávum. Tað var 37 ára gamli Poul Djurhuus, sum var motor­passari við vágsskipinum Milly. Tað vóru sjey menn við skip­ in­um. Hetta var í mars, og í sama mánaði hvarv eisini Ekliptika úr Klaksvík við 7 monnum. Pabba dámdi ikki at sigla undir krígnum, men hann var tó nógvar túrar. Hann var við Wilhelminu, tá ið teir bjargaðu manningini á Misle­ toe í 1943. Hetta var ein sjáldsamur til­burð­ ur. Skipari var Dánjal Johan Vester­ gaard, ættaður úr Sumba. Á veg til Íslands at keypa fisk sær skiparin fyri sær eina hond á sjókortinum, sum vísir honum á eina heilt aðra kós enn hana, teir sigldu. Manningin undraðist og helt skiparan vera frá sær sjálvum. Men tá sigla teir seg fram á Misletoe hjá Ebbu Müller í Havn. Eitt týskt flogfar hevði skotið eftir Misletoe, sum var illa farin. Ein maður, Martin Jacobsen av Glyvr­ um, var tá deyður av skotum hann hevði fingið. Hann var so meint rakt­ur, at hann kendi á sær, at hann fór at doyggja. Hann bað til Harran fyri konu og børnum og gav seg í Harrans hendur, áðrenn hann sløknaði. Tá skiparin sá hondina á hes­um manni kendi hann hana aftur frá sjókortinum. Eftir sat einkja við 13 børnum, sjey av teim­ um vóru ikki undankomin. Ein annar maður, Hilmar Egholm úr Hvalvík, var so meint raktur, at hann doyði á vegnum inn til Íslands. Í hesum húsi var tað sum so ofta, at ein vanlukka kemur ikki einsamøll. Pápi hansara gekk burtur í 1931 við vestmannaskipinum Doru, sum umrøtt í Havið tók Teir. Aftur feigdardagurTann 14. februar 1944 var aftur van­ lagnudagur í Føroyum. Tá fórst ein bátur úr Syðrugøtu við trimum monnum, og sama dag hvarv Heygs­báturin í Porkeri við fýra monn­um. Teir vóru: Hans Godtfred, 21ár Johannes Godtfred 19 ár, teir báðir vóru brøður Dánjal P. Weihe, 48 ár Simon P. Weihe, 20 ár, hesir vóru faðir og sonur Dánjal Pauli átti 9 børn, so nú sat einkja eftir við 8 børnum. Tann gamla mamman hjá Dánjal Paula var eisini í húsinum. Símun var systkinabørn hinar báðar. Hetta var ikki fyrstu ferð, at vanlagna var í hesum húsi. Pápi Dánjal Paula, Olivur, gekk burtur á báti í 1904 saman við fimm øðrum monnum. Teir á Heygsbátinum vóru farnir við línu um morgunin. Báturin var stórt áttamannafar, sum eitt borð varð sett oman á. Veðrið var gott, men tað frískaði út á dagin til storm um kvøldið. Tað var roknað við, at teir eru farnir um Persgrynnuna, tí Brekkubáturin fann eitt leyst lodd, sum hoyrdi til “Lovisu”, sum Heygsbáturin veruliga æt, á hes­ um leiðum umleið 2 ár aftaná hend­ingina. Loddið var kent aftur av Sofusi, beiggja teir báðar brøð­ ur­nar, sum fórust. Hann hevði gjørt loddið og sett eitt fimmoyra í botnin á loddinum fyri at gera hann snøggari. Vanlukkan í 1904 Danbjørg skrivaði í Sosialinum, at hetta var ein stórur saknur og eitt stórt tap. Fyrst og fremst var tað fyri tey avvarðandi, men eisini fyri hesa lítlu bygd, sum fleiri ferðir hevði verið fyri líknandi óhappum. Danbjørg mintist eisini umrødda vanlukkudagin í 1904: “Eg hugdi út í myrkrið. Lyktir gingu aftur og fram ígjøgnum mølina og millum húsini og alla staðni fram við strondina gingu tær. Annað sást einki, tí myrkt var, men ein lyktin fyri og onnur eftir komu frá húsum og til Porkerisnes, sum vit kundi síggja. Bátarnir vóru komnir aftur av útróðri, men ein var ikki komin, og hann kom ikki aftur”. Danbjørg mintist í alt 38 mans vera farnar á sjónum í Porkeri. Hetta eru tøl, sum tað illa ber til at ímynda sær í dag. Handlar Allir handlarnir í bygdini tóku móti fiski. Teir vóru Skemman, Sigmund Sørensen, Andrias Djurhuus, kall­að­ ur Diurin, Esbern Larsen og eisini skómakarin, Hans Djurhuus. Tað hevur verið erligt fólk, sum hevur búð her, tí ofta var farið inn í handilin at fáa sær, um eingin var í handlinum, og tað bleiv altíð goldið, sum tað átti. Undan krígnum varð fiskurin flaktur og saltaður, men undir kríg­num var tað soleiðis, at allur fiskurin fór feskur til Bretlands. Tá vóru skipini farin at sigla við ísfiski. Summi fóru til Íslands at keypa fisk, meðan onnur keyptu út­róðrarfisk í Føroyum og fóru til bretska marknaðin við honum, mill­um hesi vóru skip úr Vági. Fiskurin var koyrdur til Vágs. Skipini, sum sigldu við ísfiski vóru Sunbeam, City of Norwich, Hav­ gásin, Johanna, Stanley, Albert Victor og Cheerfull, sum tó var minus­prongd fyrst undir krígnum, ja øll skipini í Vági sigldu við ísað­ um fiski til Bretlands. Seinni fór Wil­helmina eisini at taka fisk. Skip­ini fóru til Aberdeen, Grimsby og onkun­tíð Fleetwood vestantil í Bret­landi. Ein, sum koyrdi var kendi bil­ stjór­in Doreus Jacobsen, sum koyrdi fyri Garðamenninar í ein mans­aldur. Aðrir vóru Magnus Jacob­sen, Missurin, Jakku Dahl og Pól Bech. Doreus var ættaður úr Gøtu og gjørdist 100 ár. Makrelur er ikki nýtt uppfinnilsi Tað kundi fáast nakað av sild her á fjørðinum. Eg minnist, at Óli í Vági, pápi Jørgen Olsen, kundi fáa bæði sild og makrel inni á Vágsfirði. Hann kundi koma út higar við feskari sild og makreli til agn, so makrelur er ikki nakað nýtt uppfinnilsi. Tað var nokk so fitt í nøgd, tí øll rúmini í bátinum vóru full av makreli. Ósi Aftaná kríggið máttu nýggjar leiðir troytast. Eg var 16 ár, tá ið Ósi varð keypt­ ur í 1946. Pápi mín og fýra systk­ina­ børn hansara áttu hann um­framt ein av Hólagarði. Tískil vóru seks eigarar. Tá ið teir keyptu Ósa settu teir kr. 6.000 hvør í sum parta­pen­ ing, sum tískil var kr. 36.000 til­sam­ ans. Ósi var merktur 50 tons snurru­ váðsbátur, men var veruliga 60 tons. Tað var vanligt at merkja tonsatalið í lægra lagi fyri at sleppa lagaligari við krøvum frá Skipasýninum. Snurriváð var um hesa tíðina ein vanligur fiskiháttur hjá føroy­ ing­um. Tey munnu vera fá sum miðvikan Torleif Bech: Aftur í 1944 fó Vanlukkan við Búgvanum var ikki tann einasta hjá porkeningum undir krígnum. Eftir kríggið skuldi roynast nakað nýtt, og tað var snurriváð Torleif Bech Hesir fórust við Heygsbátinum Skipari á Wilhelminu, sum broytti kós eftir hondini á sjókortinum, var Dánjal Johan Vestergaard. Her er hann saman við konuni, Johanna Kristina Poul Djurhuus úr Porkeri var við Milly, sum fórst í mars 1941