fríggjadagur 17. mai 2013síða 18

Fríggjadagur 17. mai 2013 · Nr. 56 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Óli Jacobsen 6. partur Tað er hugaligt, at tað er so stórur áhugi fyri slíkum frásøgnum, sum hesari hjá Torleif Bech. Hann minn­ ist eina tíð, sum longu er søga, og sum verður gloymd, um hon ikki verður skrivað niður, meðan onkur enn minnist hana. Torleif heldur fram: Ein góð hjálp fyri húsarhaldið var, at tað var so nógvur seiður at fáa umframt reyðfisk sunnanfyri Hovs­fjørð. Sum í nógvum bygdum vóru eis­ ini seiðanótir. Í Porkeri vóru tvær, Niðara- og Ovaranót, og flestu hús áttu part í eini nót. Tað var ein nóta­formaður, sum skipaði fyri nóta­kastinum, tá ið seiður var at fáa. Hetta varð vanliga staðfest við einum seiðakikara. Hetta var ein høgur, trongur kassi við glasi í øðrum endanum. Hesin endin varð settur niður í sjógvin, og tá sást, um seiður var. Nótin varð sett frá landi av, og manning dró so nótina í land frá báð­um endum. Tá ið nótin var “turk­að”, varð seiðurin við eini kurv oyst umborð í bátin. Tað kundu sakt­ans vera uppí fleiri bátar í einum kasti, so nøgdirnar kundu vera stórar. Býtt var so millum nóta­menninar, og tað kundi vera nógv í part. Seiðurin kundi brúkast á mang­ an ymiskan hátt, sum feskur, visn­ aður ella turrur. Umframt hetta var eisini livurin, sum var góður matur, ikki minst saman við kókaðum seiði. Tá vóru ikki møguleikar at frysta sum nú. Tí var avmarkað, hvussu leingi seiðurin helt seg feskan. Størsti parturin varð greipaður og hongdur upp. Eg minnist hjallin hjá seiðaformanninum Jóan P. Vil­ helmsen. Her var hongt so tætt, at sjálvur hjallurin sást ikki fyri seiða­ greipum. Eina tíð eftir at seiðurin var hongdur upp, ræsnaði hann og hetta var eisini fínur matur. Seinni aft­ur var hann turrur, og tá fingu vit turkaðan seið, sum bukaður eis­ ini var fínur matur. Grindin var eisini eitt gott ískoyti, og tað var javnan at grind var í Vági. Tað er kent, at føroyska grindabýtið er ein sera sosial skipan, har ein partur av grindini, heimaparturin, verður býttur til øll fólkini í grindaøkinum frá tí elsta til nýføðingin. Men hjá okkum í Suður­ oy var býtið enn meira sosialt. Her var øll grindin býtt til øll í økinum uttan mun til luttøku í drápinum. Til skips við Yvonnu Eg fór so til skips í 1947 við Yvonnu, har Dánjal Larsen (Dallin) í Porkeri var skipari. Yvonna var ein av teimum fransa­skonnartum, sum var ein end­ur­nýgging av fiskiskipaflot­an­ um umleið 1930, tá ið fleiri skonn­ artir komu til dømis eisini til Klaks­víkar. Johan Nolsøe í Vági keypti Yvonnu í 1929. Hon var bygd í 1920 og var merkt 125 nettotons. Væl royndist hon, og hon tók heili 1.100 skippund, meira enn dupult so nógv sum tær stóru sluppirnar. Árið eftir seldi Johan Nolsøe Yvonnu til eitt felag, sum hann sjálv­ur átti í saman við millum øðr­ um Jóan Petur hjá Mouritsi, sum var ein kendur skipari á Yvonnu í mong ár, soleiðis sum Absalon Absa­lonsen greiðir frá í síni bók um Jóan Petur. Hetta var, sum tað var vanligt tá i tíðini. Farið var við snøri til Ís­ lands í mars. Tað var sjálvdráttur, sum eisini var tað vanliga tá, at hvør maður varð løntur í mun til fiska­ talið hann fekk. Ofta vóru teir ungu ringir av sjóverki at byrja við. Men hjá mær bilti ikki, tí eg var vanur at rógva út. Tað var ein stórur floti, sum plagdi at fara, vit kundu telja eini 60 skip, tá vit lógu avhálaðir, sum tað kallaðist, tá vit fiskaðu. Tá vit høvdu roynt nakrar dagar kom Kyrjasteinur úr Fuglafirði uppá prei. Tá vóru teir longu á veg heim við fullum skipi. Hetta var tíðliga í mars. Teir høvdu vist verið við gørnum, sum eisini var ein vanligur fiski­skapur undir Íslandi tá. Tað hevði gingið væl hjá teimum. Vit royndu so á grynnuni. Bakk­ dagar vóru inn í millum, tá vit ikki fingu roynt fyri veður. Okkurt nos­ ið var, so eina ferð brotnaði annar báturin, men hann varð gjørdur so mikið aftur, at tað bilaði ikki. Vit høvdu eisini eina flotta gallión til prýðis, men hana mistu vit tá eisini. Vit brúktu sild til agn. Tað kundi ikki frystast umborð, so onkuntíð var farið inn í Vestmannaoyggjarnar eftir sild. Hon kundi ísast so væl í lastini, at hon helt sær nokk so leingi. Eina ferð vóru vit á Reykjavík. Hetta var fyrstu ferð, at eg sá ein rætti­ligan bý, so hetta var sjálvsagt stór­sligið. Býurin var so stórur, í hvussu er í mun til Porkeri, og hann var eisini so nossligur. Vit fingu 570 skippund, tað var ikki so galið. Ein vansi við Yvonnu var, at tá ið vindur var, lá hon ikki so gott og hetta tarnaði fiskarínum. Tá ið tað leið út í apríl og mai varð farið vestur í Faksabuktina. Men fiskurin her var eitt sindur smærri enn á Suðurlandinum. Eg haldi, at vit fingu 28.000 fiskar á Suður­ landinum og so nakað afturat í Faksa­buktini. Túrurin gekk sum hann skuldi, og vit vóru heima 20. mai. Heima at skera torv Sum vanligt var ein støðgur heima, áðrenn farið varð avstað aftur, so menninir kundu gera tað neyðuga heimaarbeiðið. Hetta var fyrst og fremst at skera torv, og tá skuldi skerast alt tað torv, sum tørvur var á fyri árið. Hóast kol var so nær sum í Hvalba, so brúktu vit ikki kol tá. Í Hvalba skóru tey ikki torv, tí kolið var so høgligt. Gott torv var eitt fínt brenni, men torv var so ymiskt. Tað besta torvið var kolamógvur. Tá ið tað hevði ligið í sólini nakrar tímar, gjørd­ist tað heilt svart. Hetta torv datt illa sundur, men fyrimunurin var, at her var eingin øska. So var tað myldingstorv, tað var ikki so gott, tí tað kom nógv øska av tí. Eisini var teðingstorv. Tað log­aði væl, men var skjótt útbrent. Eitt kallaðu vit æðublikar. Tað var gott i báðum endum, men tað gav so nógva øsku. Kampatorv var ógvuliga svart og gjørdist eisini so hart, tá ið tað tornaði og datt ikki sundur í konglar sum annað torv. Eftir at torvið var skorið, var sjálvsagt nógv arbeiði, til tað kundi fáast inn. Summi koyrdu torvið heim beinanvegin, men yvirhøvur var tað lagað í lutir. Ein lutur var umleið ein metur i breidd, men hann kundi vera nokk so langur. Tað sum ráddi um hjá tí, sum lagaði lutin var, at hann ikki mátti drýpa, t.v.s. blíva vátur innan. Tann nið­ asta torvan varð sett eftir kanti, og miðvikan Torleif Bech: Nótir góvu gott íkast til húsarhaldið Røðin við frásøgnum hjá Torleif Bech í Porkeri heldur nú fram. Hesaferð greiðir hann frá seiði, meira um torv og um, tá ið hann var við Yvonnu Torleif Bech Nótakast. Úr Havnar Søgu Yvonna var í síni tíð eitt av okkara fremstu fiskiskipum