týsdagur 27. apríl 2004síða 4

6 Nr. 79 - 27. apríl 2004 Nr. 79 - 27. apríl 2004 7 - Tíðindaflutningurin hevur ikki tíð at bíða eftir kvinnum, sum skulu hava eina viku at hugsa seg um í. Tí detta teirra meining- ar niður ímillum, meðan mannfólkini sleppa at fylla dagligu tíðindasendingarnar, segði Katrin Petersen, tíðindaleiðari í Sjón- varpi Føroya, á Kvinnuráðstevnuni á Hotel Hafnia leygar- dagin KVINNURÁÐSTEVNA. Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eini 90 kvinnur vóru kom- nar saman á Kvinnuráð- stevnuni, sum Urd skipaði fyri leygardagin. 12 kvinn- ur lýstu 6 ymisk evni út frá einum søguligum og einum nútíðar sjónarhorni fyri at meta um, "Hvussu langt eru vit komnar í 30 ár", sum eisini var heitið á tiltakinum. Evnini vóru áhugaverd og viðkomandi, men tað var serliga evnið "Fjølmiðlar" ella "Kvinnur í fjølmiðlunum", sum fekk ferð á kjakið. "Góða spyr onkran annan?" At vit síggja nógv færri kvinnur tíðindatilfarinumí fjølmiðlunum enn menn, man neyvan nakar vera í iva um. Spurningurin er so, um tað er tí, tær ikki verða spurdar, ella tí tær bera seg undan, tá tær verða spurdar. Randi Jacobsen, sum dagliga starvast á Dimma- lætting, visti at siga, at tá tað ræður um at fáa kvinnur at úttala seg til bløðini, er lítið broytt tey 26 árini, hon hevur virkað sum blað- kvinna. - Tað eru sjálvandi und- antøk, men sum heild fært tú sum blaðkvinna nógv meir stríð av at seta teg í samband við eina kvinnu enn við eitt mannfólk, tá tú skalt brúka eina keldu til eina grein, segði Randi. "Góða spyr onkran annan. Kanst tú ikki ringja aftur seinni, eg má at hugsa meg um.", er vanliga svarið, tú fært. Oftast vilja tær eisini síggja greinina, áðrenn hon fer í blaðið, og tað kemur ikki so sjáldan fyri, at tær gremja seg um hana aftaná og tá hava meiningar um, hvussu greinin heldur átti at verið skrivað. - Hetta kann brúkast sum ein forkláring uppá skeivu umboðanina av kvinnum í fjølmiðlunum, men tað eig- ur ikki at gerast ein undan- førsla fyri ikki at brúka kvinnur sum keldur í tíð- indaflutninginum, segði Randi. Vit kundu ivaleyst gjørt okkum meir ómak við at komið á tal við fleiri kvinnur. Trupulleikin er bara, at vit tíðindafólk alla- tíðina arbeiða fram ímóti einum evstamarki, har vit hava brúk fyri viðmerking- unum, skjótast til ber. Tí hava vit eisini brúk fyri at vita, hvaðani vit skjótast fáa viðmerkingarnar og sum er, er tað also frá mannfólkunum. Tær vilja ikki, tá eg vil Katrin Petersen, tíðinda- leiðari í Sjónvarp Føroya, var samd við Randi í, at tíðindaflutningurin ikki hevur tíð at bíða eftir konu- fólkunum. - At kvinnur eru so lítið at síggja í tíðindunum kemst ikki av, at tær ikki duga at greiða frá. Tað duga tær væl, men tað skal helst vera um okkurt, tær sjálvar hava upplivað. Tí síggja og hoyra vit tær oftast sum tað, vit kalla "erfaringsvitnir og offur" í ofta sera áhuga- verdum sendingum sum til dømis Tilvera, har tær greiða frá, hvussu tað er at missa eitt barn, at fáa eitt brekað barn, at blíva skild, at vera tunglynt o.s.fr. Nógv bendir eisini á, at kvinnur hava lættari við at traðka fram í slíkum send- ingingum, enn mannfólk, segði Katrin. - Alt gott um slíkar send- ingar, men á tíðindadeildini hjá Sjónvarpi Føroya havi eg brúk fyri kvinnum við eini meining ella einum boðskapi. Hesar finnast eisini - trupulleikin er bara, at tær vilja ikki, tá eg vil, segði Katrin. Tær bera seg undan og duga sum heild illa at lata tað verða upp til journalistin at gera av, hvør er tann rætta at tosa við nær, og hvat mál hevur nóg nógv uppá seg. - Í politikki tosa vit ofta um at broyta karmarnar so- leiðis, at teir hóska kvinn- um betri. Men í tíðinda- flutningi ber tað snøgt sagt ikki til at laga seg eftir eini kvinnu, sum skal hava eina viku at hugsa seg um í. Tað skal vera her og nú, og kann tað ikki tað, verður tað av ongum. Úrslitið er tíverri, at tær meiningar ella boð- skapir kvinnur møguliga hava, ofta detta niðurímill- um, segði Katrin. Almennur trupulleiki Eitt er, at uppteljingar vísa, at mannfólk spæla høvuðs- leiklutin í 80 % av innsløg- unum í tíðindasendingun- um. Men hyggja vit at les- arabrøvunum og tí inn- senda tilfarinum í bløðun- um, sær myndin litið fræg- ari út. - Tá einasti føroyski, kvinnuligi floksformaðurin valdi at leggja frá sær, var bert eitt lesarabræv skrivað av eini kvinnu at síggja í bløðunum, og tað kom frá eini tjóðveldiskvinnu. Hvar vóru sambandskvinnurnar, tá teirra floksformaður legði frá sær? Hvar vóru kvinnurnar sum heild, tá henda týdningarmikla hendingin fór fram?, spurdi Katrin Petersen, sum í heila tiki eftirlýsti kvinnur, sum vilja og tora at siga sína meining um samfelagslig viðurskifti alment. - Okkurt bendir á, at kvinnur fata fjølmiðarnar sum eina hóttan, meðan mannfólkini síggja teir sum ein frálíkan møguleika at sleppa framat við síni hugs- an. Men skalt tú sleppa framat í fjølmiðlunum, mást tú eisini tora at at standa einsamøll við ábyrgdini fyri tí, tú hevur sagt og ikki vera bagin fyri at fáa eina skolu niðuryvir teg dagin eftir. Alt ov ofta halda kvinnur fram við at bera seg at, sum tær gjørdu í skúlastovuni, har tað var heilt avgerandi, at man var samdur við hinar og kundi siga, "Vit halda", so ongin kundi koma afturumaftur og geva nakrari ávísari skyldina, segði Katrin. Hinvegin helt hon tað vera meir álvarsamt at fáa sum grundgeving frá kvinnum, at tær ikki vildu úttala seg um serliga kvinnumál, tí tað kundi skaða teirra leiklutir aðra- staðni í samfelagnum. Hetta átti at givið okkum øllum okkurt at hugsa um, helt Katrin Petersen. Hinumegin leiktjøldini Hóast kvinnuliga umboð- anin í fjølmiðlunum úteftir stórt sær er óbroytt seinastu 30 árini, eru glottar at hóma hinumegin fjølmiðlaleik- tjøldini. Randi Jacobsen var sannførd um, at tað ikki minst er kvinnurørsluni fyri at takka, at mannfólk ikki longur gera mun á, um tað er ein blaðkvinna ella ein blaðmaður, sum setur teim- um spurningar um okkurt typiskt mannfólkaevni. Hon vísti eisini á, at sjálvt um føroyskir kvinnuligir journalistar ikki hava nakað skipað samstarv, sum tær til dømis hava í Danmark, so duga tær væl at brúka hvørja aðra í dagliga tíð- indaarbeiðinum. Bjørt Samuelsen, tíð- indakvinna, skeyt upp, at kvinnur seta seg í samband við fjømiðlarnar fyri at vera við til at dagføra telefon- listarnar hjá teimum, so at fleiri nøvn á kvinnum eru at velja ímillum. - Sum er, er tað ofta bert ein óvani, at vit ikki oftari seta okkum í samband við kvinnur. Stóðu teirra nøvn ovast á listunum, hevði tað verið ein rættiliga ítøkilig áminning um, at her er ein óvani, sum kann broytast, segði Bjørt Samuelsen millum annað, tá tikið varð samanum á Kvinnuráð- stevnuni leygardagin. Kvinnur ræðast fjølmiðlarnar - Skalt tú sleppa framat í fjølmiðlunum, mást tú tora at standa einsamøll við ábyrgdini fyri tí, tú hevur sagt, segði Katrin Petersen millum annað á Kvinnu- ráðstevnuni leygardagin - Tað er ikki minst kvinnu- rørsluni fyri at takka, at mannfólk ikki longur gera mun á, um tað er ein blað- maður ella ein blaðkvinna, sum setur teimum spurningr um typisk mannfólkamál, segði Randi Jacobsen, blað- kvinna Eini 90 kvinnur vóru komnar saman á Kvinnuráðstevnuni leygardag Hesar løgdu fram á Kvinnuráðstevnuni leygardagin: Aftast: Randi Jacobsen, Bergtóra Hanusardóttir, Barbara á Tjaldrafløtti, Súsanna Danielsen, Marita Rasmussen, Karin Kjølbro, Annika W. Joensen, Malan Marnersdóttir, Katrin Petersen, Anna Maria Fossá og Petra Jónsdóttir Joensen, fyriskipari. Fremst: Ingvør Nolsø, Anita á Fríðriksmørk og Bjørt Samuelsen, orðstýrari - Føroysku framsýn- ararnir á fiskivinnu- messuni í Moskva, Fish 2004, vistu frammanundan, at hetta var ein lutfals- liga lítil framsýning. Men eftir hvat eg havi skilt, høvdu tey, sum fóru yvir at hyggja at messuni, væntað meira, enn tey sóu. Tí eru summi vónbrot- in, sigur Kjartan Kristiansen á Menningarstovuni FISH 2004 Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Í vikuskiftinum komu før- oyingar aftur av fiskivinnu- framsýningini, Fish 2004, sum í síðstu viku varð hildin í Moskva. Tað var Flogfelag Føroya, ið skip- aði fyri flutninginum, og tað var flogfarið hjá At- lantsflogi, sum fleyg til Moskva og heimaftur við føroysku luttakarunum. Farið varð yvir týsdagin, sum stevnan læt upp miku- dagin. Fish 2004 læt aftur leygardagin. Føroysku fyritøkurnar, sum vóru við á stevnuni, vóru Faroe Ship, Farpack, Bergfrost, PM Group (Poul Michelsen), Tórshavnar Skipasmiðja, North Atlan- tic Fish Fair, Vónin, Lands- handilin, Poul Hansen, PRG (Fiskavirkið í Gøtu), Vestpack, Farex, Faroe Seafood, Tórshavnar havn, Fuglafjarðar havn og Tvør- oyrar havn. Felags básur Nú føroysku luttakararnir eru komnir aftur, hevur ljóðað, at Fish 2004 hevur verið eitt vónbrot, tí stevn- an var ikki tað, sum roknað varð við. Á framsýningini luttóku føroysku framsýnararnir á einum felags bási – ella undir einum hatti, sum tikið verður til, og tað var Menn- ingarstovan, sum enn eina- ferð skipaði fyri føroysku luttøkuni. Kjartan Kristiansen, stjóri, sigur seg eisini hava skilt, at onkur av føroysku hyggjarunum á Fish 2004 var vónbrotin. - Men eg haldi ikki, at tey, ið umboðaðu føroysku fyritøkurnar, sum bjóðaðu seg fram á stevnuni, vóru vónbrotin. Eg havi í hvussu er skilt, at summir halda, at væl kom burtur úr. Enda- málið hjá okkum var eitt nú at koma í samband við tey reiðaríir, sum eiga skipini, ið liggja her í Nólsoyar- firði. Ætlanin við luttøkuni var eitt nú at bjóða við- skiftafólki, reiðaríum og fyritøkum annars í Rus- landi at vitja føroysku fyri- tøkurnar. Kjartan vísir á, at Menn- ingarstovan frammanundan hevði greitt føroysku fram- sýnarum frá, at Fish 2004 er ein lutfalsliga lítil fram- sýning. - Nú veit eg ikki, hvat onnur, ið vóru við í Moskva sum hyggjarar, høvdu í- myndað sær, áðrenn tey fóru avstað, men framsýn- ararnir vistu í hvussu er, hvat tey fóru yvir til. Onnur framsýning Hann sigur, at nakrar dagar, áðrenn Fish 2004 varð sett í Moskva, var ein onnur framsýning har yviri. Hetta var ein framsýning við matvørum úr havinum. - Vit vóru nógv í iva um, hvørt vit skuldu verða við á hesi stevnuni ella ikki. Ein orsøk til, at vit avgjørdu ikki at verða við, er, at vit hava ongan handilssáttmála við Rusland. Haraftrat høvdu lutfalsliga fáar fyritøkur boðað frá luttøku á matvørustevnuni. Fish 2004, sum føroysku fyri- tøkurnar vóru við á, var eitt nú stuðlað av russisku stjórnini, og tað talaði eisini fyri hesi luttøku. Kjartan vísir á, at hóast marknaðarbúskapurin vinnur alt meira fram í Ruslandi, so tekur tað tíð, áðrenn landið er við á øll- um økjum. - Eingin eigur at ímynda sær, at nøkur framsýning í Ruslandi, sum fevnir um vinnuna, er stór, tí enn eru marknaðarkreftirnar ikki rættiliga farnar at virka. Í Ruslandi eru nakrar stórar fyritøkur, sum áður vóru kommunistiskar, men sum nú eru tað, sum vit rópa, privatiseraðar. Men virk- semið, sum vit kenna aðra- staðni við at hava stórar framsýningar, er ikki rætti- liga komið í gongd eystan fyri enn. Trý fólk, sum starvast hjá Menningarstovuni, vóru við í Moskva, og haraftrat vóru tríggir tulkar við, sum duga russiskt. Hesir vóru føroysku fyritøkunum, sum luttóku á messuni, til hjálpar. Møttu ikki - Tann eina stevnudagin, nevniliga hósdagin, høvdu vit væntað vitjan av reiðarí- um, sum vit høvdu gjørt avtalur við, men tá ið samanum kom, møttu hesi ikki upp. Kjartan heldur tískil ikki, at russar eru betur til at halda avtalur enn eitt nú føroyingar. - Sjálvandi var tað harmi- ligt, at reiðaríini ikki møttu soleiðis, sum vit høvdu avtalað, men hetta er ein partur av tí heila. Hinvegin mugu vit hugsa um, at tein- urin úr eitt nú Murmansk og Arkangelsk, har reiða- ríini eru, sum vit hava áhuga í, er rættiliga stórur. Sum dømi kann nevnast, at Arkangelsk er líka stórt sum Frakland. So, vit tosa her um heilt aðrar "distans- ir" enn teir, vit kenna í Før- oyum og um okkara leiðir. Stjórin á Menningarstov- uni heldur annars, at før- oysku framsýnararnir sum heild vóru nøgdir við lut- tøkuna, og hann veit eisini, at tað vóru feløg, ið eitt nú fáast við sølu av fiski, sum fingu í lag góð sambond í Ruslandi. At vera við - Skulu vit skapa okkum nýggjar møguleikar og av- talur, mugu vit vera við, har nakað kann vera at heinta. Vit røkka ikki øllum, men vit avgjørdu so at verða við á Fish 2004 í Moskva, hóast hendan framsýningin ikki er so stór sum aðrar, vit kenna, sigur Kjartan Krist- iansen, stjóri á Menningar- stovuni. Føroyingar aftur av ferð í Moskva: Misjavnar meiningar um Fish 2004 Føroyingar avgjørdu at verða við á Fish 2004 í Moskva í staðin fyri at verða við á eini aðrari framsýning um matvørur úr havinum, sum var í býnum stutt frammanundan Fiskivinnuframsýningarnar í Ruslandi kunnu ikki sammetast við tær stóru framsýningarnar, vit kenna her um okkara leiðir - Eg haldi ikki, at tey, ið umboðaðu føroysku fyritøkurnar, sum bjóðaðu seg fram á stevnuni í Moskva, vóru vónbrotin, tí tey vistu, hvat tey fóru til, sigur stjórin á Menningarstovuni, Kjartan Kristiansen C M Y K 7 6